28.Крызісныя з’явы ў грамадстве і тэматыка друку 70-80-х гг. Хх ст.

У сав краіне адбылася змена партыйна-сав кіраўнітца, “валюнтарызм” М.С. Хрушчова саступіў месца эпохе “застою” Л І Брэжнева. Спецыяльны ідэалагічны апарат (аддзел прапаганды і агітацыі ЦК КПБ) ажыццяўляў цензурны кантроль над СМІ і стрымліваў нац творчыя праявы, лічачы іх нацыялістычнымі. У бел смі нац праблематыка, нават у тых выданнях, якія друкав на бел мове, падмянялася штучным тэхнакратызмам. На стар газ прамысловая і с/г тематыка засланяла многія важныя сферы чалавечай жыццядзейнасці. У той жа час творчая тэматыка сваей маштабнасцю і надзеннасцю засланяла не менш важныя грам-паліт праблемы. У друку абмярковаўваліся тэмы ўдасканалення партыйнага і сав кіравання, не аналізаваліся прычыны і фактары неабходнасцт эвалюцыі паліт с-мы, пошуку эфектыўнага вырашэння эканам-х, паліт і культ задач сав грамадства з улікам хуткаплыннай рэальнасці. Разам з тым СМІ сваімі аптымістычнымі публікацыямі працягвалі ствараць ураджванне, быццам эканамічныя рэформы у сав грамадстве, як і сама паліт с-ма, працягваючы развівацца дынамічна і прыносяць свой вялікі грам-паліт плен, а на самой справе ўжо сілы інэрцыі і застою пачалі браць верх і праяўляцца на ўсіх сферах грам-паліт жыцця. Кожны нумар грам-паліт газет быў своеасаблівым штампам дзейнасці партыйна-сав с-мы таго часу. У грам-паліт выданнях 1970-х гг. інфа размяркоўвалася нераўнамерна: большасць плошчы займалі матэрыялы аб непасрэдная дзейнасць партыйных арг-цый, а потым друкаваліся дырэктывы центр-х і рэсп кіруючых парт органаў, матэрыялы аб рабоце камуністаў на вытворчасці і сярод нас-цтва, аб дзейнасці саветаў усіх узроўняў. Зусім нязначная кол-сць публікацый была прысвечана аналізу спраў на прадпрыемствах і ў калгасах, дзярж установах і устан адукацыі. Рэшту плошчы займалі аб’явы і паведамленні. Такім чынам, інфа у бел сродк камунік была фактычна поўнасцю партыйнай, падцэнзурнай і у большасці шаблоннай і штампавай. Паступова пачаў згортвацца працэс перагляду абвінаваўчых спраў і рэабілітацыі ахвяр сталінскіх рэпрэсій. У той час распачаўся працэс укаранення ў свядомасць сав грамадзян новага культу асобы ў выглядзе першага сакратара ЦК КПСС Л І Брэжнева, усхваленне яго выключнасці. І тым не менш, у пачатку 1970-х гг у БССР функцыяніравала моцная і шырокаразгалінаваная сетка СМІ. У Бел выходзіла 221 газ разавым тыр 2,2 млн экз.

29. Беларускі самвыдат

«Пазацэнзурны пэрыядычны друк Беларусі 1971–1990 г.» падзяляецца на дзве часткі, згодна з храналогіяй беларускага незалежніцкага руху: перыёдыкі 1971—87 г. і перыёдыкі 1988–90 г. Чаму менавіта такая храналогія? У 1971 г., узятым за дату нараджэння беларускага незалежніцкага друку, выйшаў часопіс «Блакітны ліхтар», які выдаваўся ў Наваполацку накладам адзін асобнік тамтэйшымі студэнтамі політэхнічнага інстытута і школьнікамі (В. Мудровым, В. Шлыкавым, А. Рыбікавым, пазней да іх далучыліся студэнты–гісторыкі з Менску У.Арлоў і Г. Кулажанка). «Блакітны ліхтар» задумляўся як мастацка–літаратурны часопіс. Нягледзячы на тое, што часопіс быў пераважна апалітычны, КДБ зацікавілася ім, і пасля прафілактычных гутарак чэкістаў з выдаўцамі выхад перыёдыка быў спынены.

Пасля «Блакітнага ліхтара» У. Арлоў разам са студэнтамі 3–га курса гістфака БДУ Г. Кулажанкам, І. Чарняўскім, Э. Зайкоўскім заснаваў літаратурны альманах «Мілавіца». Яна выдавалася ў 1974—76 г., зноў жа накладам адзін асобнік, пакуль у выдавецкія справы не ўмяшалася КДБ.

Вельмі цікавым быў перыёдык 1975—76 г. — «Гутарка», рэдагаваны Сымонам Бурачком. За гэтым псеўданімам хаваўся вядомы беларускі гісторык Мікола Ермаловіч. Механізм выдання быў даволі унікальны. Мікола Ермаловіч рыхтаваў нумар часопісу ў Дзяржаўнай бібліятэцы імя Леніна, а потым перадаваў яго мастаку Яўгену Куліку, які ў сваю чаргу памнажаў і распаўсюджваў «Гутаркі». Такім чынам выйшла каля 50–ці «Гутарак» па розных надзённых тэмах.

Да 1981—88 г. належаць выданні «Бурачок», «Люстра дзён», «Идиот», «Містыка», «Набойні». Апошнія выданні можна класіфікаваць як літаратурныя часопісы, «Бурачок» і «Люстра дзён» вызначаюцца як гамадска–палітычныя.

У 1988–1990 г.— значная лібералізацыя грамадскага жыцця, якая дала першыя свабоды слова. Хоць Беларусь была запаведнікам камунізму і дэмакратычныя перамены ў ёй пачаліся толькі з падзеннем камуністычнай дыктатуры ў Маскве, умовы 1988—1991 г. усё ж моцна адрозніваліся ад абставінаў 1970–х.

Нацыянал–дэмакратычныя — «Белорусская трибуна», «Весткі Адраджэння», «Мартыралог», «Навіны Беларускага народнага фронту за перабудову „Адраджэньне“», «Наша слова», «Свабода», «Студэнцкая думка», «Супольнасць»; рэлігійныя выданні — «Вера», «Праваслаўная думка», «Унія»; выданні беларускай правінцыі — Гомля, Наваполацка, Полацка, Горадні, Берасця, Магілёва, Маладэчна, Баранавічаў, Слуцка, Мазыра і г.д.; літаратурныя выданні — «Ксэракс беларускі», «Літаратура» і г.д. Рэпрэзентаваныя ў кнізе і выданні нацыянальных меншасцяў: газета габрэйскай моладзі — «Мадригин», заходнепалескія выданні «Балесы Полісся» і «Збудінне», сюды ж унесены і сатырычныя выданні («Анекдотъ», «Позірк»), і перыёдыкі, якія класіфікуюцца як нармальная жоўтая прэса, напрыклад, «Светские ведомости». У даведнік уключаныя і беларускія перыёдыкі, выдадзеныя па–за межамі Беларусі: «Голас беларуса» (Рыга), «Грунвальд» (Талін), «Рокаш» (Джэзказган), «Шляхам Скарыны» (Масква).

ў 1991 г. прэса стала сапраўды свабоднай, з’явілася безліч новых выданняў, але іх апісанне становіць прадмет даследавання іншай эпохі.