Ішкі күштер. Қима әдісі.
Сыртқы күш әсерінен дене деформацияланады, сондықтан дененің ішкі бөлшектерінің арасында өзара әсерлер - ішкі күштер пайда болады. Оларды қима әдісімен анықтаймыз.
Ол үшін мынадай операциялар орындалады:
1. Берілген тепе-теңдіктегі денені ойша жазықтықпен бөлеміз;
2. Бір бөлігін алып тастаймыз, екінші бөлікті алып қаламыз;
3. Алынып тасталған бөліктің әсерін қалдырылған бөлікке ішкі күштермен алмастырамыз;
4. Қалдырылған бөлікке арнап тепе-теңдік теңдеуін құрамыз, сол теңдеулерден белгісіз ішкі күштерді анықтаймыз.
Кернеу және оның түрлері
Ішкі
күштер дененің бір бөлігінен екінші
бөлігіне көлденең қима арқылы үздіксіз
таралады. Ішкі кштер жиынтығы
Р
–ның өте кішкентай
А
ауданына қатынасы ауданның орта кернеуі
деп аталады.
pор=
(1.1)
Аудан А нөлге жуықтағанда, бұл қатынас нүктенің толық кернеуін, яғни бірлік аудандағы ішкі күштің қарқындылығын сипаттайды. Толық кернеуді екі құраушыға жіктейміз: көлденең қимаға тік- б және оған жанама- τ кернеулер.
Деформация және оның түрлері
Сыртқы күш әсерінен дененің сыртқы пішіні мен өлшемдерінің өзгерісі деформация деп аталады. Сыртқы күштердің брустарға әсер етуіне байланысты, әртүрлі деформация пайда болады. Олардың қарапйым негізгі төрт түрі болады: созылу – сығылу; ығысу; бұралу; иілу
Күрделі деформация түрлері екі немесе бірнеше қарапайым деформациялардың бір мезгілде қатар пайда болуынан шығады.
2-ДӘРІС
2. Түзу сырықтардың cозылу –сығылу деформациясы
1. Созылу мен сығылу деформациясы. Бойлық күш пен тік (бойлық) кернеу.
2. Созылу-сығылу кезіндегі Гук заңы.
3. Бойлық күш, тік кернеу және деформация эпюралары.
4. Деформациясының потенциялдық энергиясы.
5. Созылу-сығылу кезіндегі статикалық анықталған және анықталмаған есептер.
6.Температуралық және монтаждық кернеулер.
Созылу –сығылу деформациясы кезіндегі бойлық күш, тік кернеу
Созылу-сығылу кезінде тік брустың осімен бағытталған күш әсер етеді, сондықтан көлденең қимада сыртқы күшке қарсы ішкі күш - бойлық күш (N) пайда болады, оны қима әдісімен анықтаймыз.
Оның шартты таңбалары: созатын күшті оң (+), сығатын күшті теріс (-) таңбамен аламыз. Бойлық күштің білік ұзындығындағы өзгеру графигі тұрғызылады, оны бойлық күш эпюрасы деп атайды.
Созылу–сығылу кезінде көлденең қимада тік кернеу пайда болады, ол былайша анықталады:
б=
(2.1)
мұндағы N -бойлық күш, А-көлденең қима ауданы.
(2.1) формуласынан тік кернеудің мәндері анықталып, білік ұзындығындағы өзгеру графигін -эпюрасын тұрғызамыз.