Бақылау сұрақтары:

1. Табиғатта үлкен және кіші айналма қлай пайда болады?

2. Жазықты шаю дегеніміз не, оның нәтижесі қандай?

3. Сызықтық шйылым деген не, оның нәтижесі қандай?

4. Пенеплен дегеніміз не?

5. Жыра элементері мен оның даму сатыларын атандар.

6. Эрозия базисі дегенімез не?

7. Делювий, аллювий, пролювий дегеніміз не?

8. Өзен аңғарында қандай элементтер бар?

9. Меандр дегеніміз не, олар қалай пайда болады?

10. Жас, толған, көне сатыларында қандай ерекшеліктер өзенді сипаттайды?

11. Өзен аңғарларының баурайларындағы террасалардың құрылуының себебтерін атандар.

12. Қандай терасса түрлерін білесіз?

13. Түнбалардың механикалық дифференциясы дегеніміз не?

14. Делювий, аллювий, пролювий дегеніміз не?

15. Бэр заңы.

16. Қандай пайдалы қазбалар аллювиалды түзілімдермен байланысты?

Тақырып 4.5 Жерасты суларының геологиялық әрекеті

Жерасты сулары туралы түсінік. Тау жыныстарында судың болу тәсілдері. Жерасты суларының жаралуы. Тау жыныстарының гидрогеологиялық қасиеттері. Су тұтқыш горизонт және оның элементтері. Қуаттану және сорғыту аймақтары. Жерасты суларының түрлері. Жерасты суларының режимі. Артезиан бассейндері. Жерасты суларының физикалық қасиеттері мен химиялық құрамы. Минералды, термалық сулары және мұнай мен газ кенорындарының сулары.

Жерасты суларының геологиялық әрекеті. Карст туралы түсінік. Карст формалары, карст үңгірлеріндегі минералды түзілімдер. Суффозиялық үрдістер. Жылжымалар және олардың түзілу себептері. Жылжыманың құрылысы, жылжымалардың түрлері. Сырғымалар. Жылжыма құбылыстарына қарсы күрес шаралары.

Жерасты суларының минералды түзілімдері, тау жыныстарының керіштелу, кремнийлену, темірлену үрдістері. Жерасты суларының қатысунан түзілген пайдалы қазбалар.

Тақырып біткен соң оқушылар міндетті:

Білу:

-жер асты суларыдың пайда болуы

- жер асты суларыдың түрлері және олардың астасу жағдайлары;

- жер асты суларыдың физикалық және химиялық қасиеттері;

-жер асты суларыдың бұзышылық жұмысы – карст және сырғымалар.

Меңгеру:

-тау жыныстарыдың ішіндегі суларды табу тәсілдерін баяндау;

- характеризовать гидрогеологические свойства горных пород,

-классифицировать подземные воды по условиям залегания.

Қалыптастыралатын құзырлықтар:

Базалық:

- нәтижеге сапалы жұмыс істеу;

- жұмыс уақытты жоспарлау;

- имандылық-күлықтылық шамаларын сақтау;

Бақылау сұрақтары:

1. Тау жыныстардағы суларды табу әдістрі жән қандай сулар гравитациялық қозғалыс заңына бағынады?

2. Пайда болу нәтижесіне қарай жерасты сулар қалай жіктеледі?

3. Грунты сулар не ұсыныс етеді?

4. Қандай геологиялық қатпарлар артезиян сулары пайда болуына тәсілдейді?

5. Артезиын бассейіндің элементтерін атандар.

6. Жерасты сулардың негізгі физикалық қасиеттері қандай?

7. Минерализация мен температура дәрежесі арқылы жерасты сулар қалай жіктеледі?

8. Қандай сулар минералды және минерализациялық суларға жатады.

9. Жерасты сулардың халық шаруашылығының маңызы қандай?

Тақырып 4.6 Мұздықтардың геологиялық әрекеті

Мұздықтар – түзілу жағдайлары және таралу аймақтары. Қарлы шекара. Фирнның және глетчерлік мұздың түзілуі. Мұздықтардың қозғалысы және олардың режимі. Мұздықтардың қуаттану және ағу аймақтары. Мұздықтардың басу және шегіну себептері.

Мұздықтардың түрлері. Жамылғы мұздықтардың қысқаша сипаттамасы және олардың таралу аймақтары. Тау мұздықтары және олардың түрлері. Аралық мұздықтар.

Қар мен мұздың бұзушы әрекеті. Мұздық эрозиясы немесе экзарациясы. Мұздық эрозиясы бедерінің формалары.

Мұздық түзілімдер - морена және олардың түрлері. Мореналық түзілімдермен түзілетін бедердің формалары: тас қырқалар, друмлиндер.

Флювиогляциалды түзілімдер және олардың ерекшеліктері. Оздар, камдар, зандрлар, жолақты саздар.

Докембрий мен палеозойдағы ескі мұзбасулар. Төрттік мұзбасу және оның мұздық замандары, таралу шекралары. Мұзбасулардың геологиялық нәтижелері мен мұздық түзілімдерді минералды шикізатты қолдану.

Тақырып біткен соң оқушылар міндетті:

Білу:

- мұздықтардың пайда болу жағдайлары мен таралу аймақтары;

- мұздықтың қирату жұмысын;

- мұздық әрекеті арқылы экзарациондық пен аккумулятивті бедер пішіндерін.

Меңгеру:

- мұздықтардың пайда болу жағдайларын түсіндіру, мұздықтың түрлерін;

- мұздықтың қирату жұмысын және мұздық бедер пішіндерін баяндау;

-мұздықты және флювиогляционды тұзілімдерге мысыл келтірініз.

Қалыптастыралатын құзырлықтар:

Базалық:

- жұмыс уақытты жоспарлау;