Жалпы есепті шығынның көлеміндегі үлесіне сай, қмж орындалуының сатылық есебі

Млн. теңге

Көрсеткіштер	1 жыл	2 жыл	3 жыл	4жыл
Табыстың бастапқы сомасы	100	100	100	100
Ауытқуы	-	3	3	3+1
Жалпы табыс	100	103	103	104
Есеп бергенге дейінгі шығындар	21	50	80	92,5
Алдағы кезеңнің шығындары	70	42,5	12,5	-
Жалпы шығындар	91	92,5	92,5	92,5
Есептік пайда	90	105	105	115
Пайыздық орындалу сатысы	21/91 =23%	(50-5):92,5 =48,6%	(80-5): 92,5 =81%	92,5:92,5=100%

Пайда және залал туралы есеп үшін жасалған есептеулер

	Есеп беру күніне	Алдыңғы жыл үшін есептелген	Ағымдағы жыл үшін есептелген
1 жыл: Табыстар	100 х 23%=23		23
Шығыстар	91 х 23%=21		21
Пайда	2		2
2 жыл: Табыстар	103 х 48,6%=50,06	23	50,06-23=27,06
Шығыстар	92,5 х 48,6%=45	21	24
Пайда	5,06	2	3,06
3 жыл: Табыстар	103 х 81%=83,43	50,06	33,37
Шығыстар	92,5 х 81%=75	45	30
Пайда	8,43	5,06	3,37
4 жыл: Табыстар	104 х 100%=104	83,43	20,57
Шығыстар	92,5	75	17,5
Пайда	11,5	8,43	3,07

Хқес 12 (іаs 12) «Пайдаға салынған салық»

1 мысал. Ұйым кейінгі қалдырылған пайдаға салынатын салықты есептейді (корпорациялық табыс салығы).

2008 Жылдың пайдасы мен залалы туралы есеп

Мың теңге

Табыс және шығыс баптары	Есептегі сома	СГД декларациясындағы сома
Сатудан түскен пайда	100 000	100 000
Сатылған тауарлардың (жұмыс қызмет) өзіндік құны	87 500	87 500
Негізгі құралдар амортизациясы	1000	1600
Табыс	11500 (100000 – 87500 – 1000)	10900
Басқа шығындар	6500	6500
Салық салынбаған табыс	5000	4400
Салық 30%	1500	1320
Салық есептелгеннен кейінгі табыс	3500	3080
Төленбеген салық		420

Бухгалтерлік есеп бойынша шығындардың қатарында тікелей (бірқалыпты) тәсіл бойынша есептелген негізгі құралдардың көлемі 1000 мың теңге амортизациясы қосылған. Компания салық есептеу мақсатында, жаңадан іске қосылған активтерге екі еселенген амортизациялық норманы қолданады, сондықтан бухгалтерлік есеп бойынша есептелген амортизация сомасы (1000 мың теңге) және салық есебі бойынша есептелген соманың арасында айырма пайда болады (1600 мың теңге). Яғни қаржылық есептегі сомадан, салық салу бойынша есептелген сома 600 мың теңгеге аз. 30 % салық ставкасы бойынша 1500 мың теңгеге тең, бірақ, Декларация бойынша корпорациялық салық 1320 мың теңге көлемінде төленген. Пайда мен залал есебінде көрсетілген салық міндеттемелері мен Декларацияда көрсетілген соманың арасындағы айырма 180 мың теңге (1500 – 1320) кейінгі қалдырылған міндеттемелер болып саналады (шоттардың үлгілік жоспарындағы 4310 «Корпорациялық табыс салығы бойынша кейінге қалдырылған салық міндеттемелері» счетының тобы).

2 мысал. Негізгі құралдың (ғимарат) бастапқы құны 300 мың теңге, баланстық құны 200 мың теңге. Салық салу мақсатында есептелген амортизациялық сома 180 мың теңге. Активтің салық салынатын базасының сомасы 120 мың теңге (300 мың теңге – 180 мың теңге). 180 мың теңгенің салық салу тәртібі бойынша есептелгеніне назар аударыңыздар. 200 мың теңгелік баланстық құнды қалпына келтіру үшін, салық салынатын табыстың сомасы 200 мың теңгеге тең болуы керек. Солай болған жағдайда компантия салық салу тәртібі бойынша есептелген сомадан 120 мың теңге сомасындағы амортизациялық соманы шегере алады. Баланстық құн мен салық салу базасының арасындағы айырма, уақытша айырма деп аталады, немесе 200 мың теңге – 120 мың теңге = 80 мың теңгеге тең. Активтің баланстық құны қалпына келтірілген кезде 24 мың теңге (80 мың теңге х 30%) салық төленеді. 24 мың теңге кейінге қалдырылған салық міндеттемесі ретінде танылады, ол активтің баланстық құны қалпына келтірілген кезде төленеді. Қолданыстағы салық төлеу тәртіптерімен салыстыру үшін құралдардың қалдық құнының (нақты активтердің) сомасы 120 мың теңге (бастапқы құны 300 мың теңге, салық салынатын амортизация – 180 мың теңге), ғимараттың баланстық құнын қалпына келтіру үшін, салық салынатын табыстың мөлшерін 200 мың теңгеге жеткізу қажет, себебі негізгі құралдар табыс есебінен сатып алынады. Айтарлық, ғимарат баланстық құнымен сатылады делік. Салық заңдарының талаптарына сәйкес, кәсіпкерлік мақсатта пайдалану үшін сатылған ғимараттар бойынша, салық есебі бойынша есептелетін қалдық құны мен сату құнының арасындағы айырмашылық есепке алынады. Бағаның өсу құны 80 мың теңге: 200 мың теңге - (300 мың теңге – 180 мың теңге), ғимаратты сату кезінде түскен артық сома болып табылады, басқа табыстар мен есептеулерді ескермеген кезде, оған 24 мың теңге көлемінде салық салынады, жоғарыда айтып өткеніміздей ол сома кейінге қалдырылған салықтық міндеттемелерге жатқызылады.