- •1.Ғалым этикасы және әлеуметтік жауапкершілік. Гендік және клеткалық инженерлік биотехнология. Клондау проблемаларын әлеуметтік- философиялық талдау.
- •2.Қоғамдық және жеке сана, олардың диалектикалық байланысы.
- •3.Тіл мен ойлаудың бірлігі. Ғылым мен техникада жасанды тілдің қалыптасуы.
- •4.Т. Гоббс. «Левиафан, немесе материя, түр және мемлекеттік шіркеу азаматтық билік».
- •5.XVIII ғасыр философиясы (ж. Ламетри, д. Дидро, к. Гельвеций, п. Гольбах, Дж. Беркли, г. Лейбниц).
- •6.Сезімдік таным және оның формалары
- •7.Моделдеу және эксперименті информацияны интеллектендіру өзегі ретінде
- •8.Дүниеге көзқарас және методология мәселелері.
- •10.Руханияттық ұғым. Тарихи прогрессте материалдық және руханилық өндірістер байланысы. Идеалдық объекттерді құрастыру әдістері (идеалдау, формалдау т.Б.).
- •9.Ф. Бэкон «Жаңа Органон» (Қүрылымы мен негізгі идеялары).
- •11.Классиктік және биклассиктік философия қайшылықтары. (и.Кант, г.Гегель, а.Шопенгауэр, ф.Ницше)
- •12.Мән және құбылыс категориялары
- •13.Мәдениет дамуындағы жалпы адамзаттық пен таптық, ұлттық пен интернационалдық. Қазақстан дәстүрлі мәдениетіндегі материалдық пен руханилық
- •14.Ойлау мен болмыс сайма-сайлығы - Гегель философиясының бастау нүктесі. Гегель диалектикасы. Оның жүйесі мен әдісі, олардың қайшылығы.
- •15.Механикалық детерминизм
- •16.Неотомизм философиясының негізгі белгілері
- •18.Идеология, оның қогамда атқаратын рөлі. Идеологияның күштілігі мен әлсіздігі.
- •19.Э. Резерфорд ұсынған атомның планетарлық моделі
- •20.Субстанция ұгымы. Монизм, дуализм, плюрализм.
- •21.Мәдениет және өркениет, олардың байланысы мен өзгешелігі. А. Тойнбидің көшпелі қоғам жөніндегі ілімін сынау
- •22.Г. Гегель «Философиялық ғылымдар энциклопедиясы». Т. 3 «Рух философиясы».
- •23.Сенім, күмән, білім, ғылым.
- •24.Менделеевтің қайталамалы (периодтық) жуйесі-элементтер дамуы туралы ілімнің аяқталу кезеңі. Элементтер жайлы ілімдердің алғашқы түрлері (флогистон теориясы, ятрохимия т.Б.).
- •25.Химия философиясы. Химия молекулдар физикасы ретінде. Химияның басқа ғылымдармен (физика, биология, геология, экология) және өндіріспен өзара тығыз байланысы мен әсері.
- •26.Жүсіп Баласағұн «Құтадғу билік».
- •27.Сана мен психикалық әрекет формалары (ес, ойлау, ырық, түс көру, эмоция).Сана және өзіндік сана. Сана құрылымы.
- •28.Ғылым, техника, технология
- •29.Дж. Локк «Адам ақылы туралы тәжірибе» еңбегінде сапа түрлерін арқылы бейнелеу. Іштен туған идея мен принциптер теориясына Локктың сыны
- •30.«Зар-Заман» дәуірінің өкілдері (Дулат, Шортанбай, Мурат). Олардың қоғамдық әрекетіне баға беру.
- •31.Математика мен философия. Интуициямен ойжүгіртудің математикада алатын орны. Математикада оймен жасалатын эксперимент.
- •32.Әлеуметтік философия. Әлеуметтік философиямен қоғамдық және гуманитарлық ғылымдардың өзара әсерлері.
- •33.Ұлттық идея. Оның тұрақтылығы мен идеологиядан өзгешелігі.
- •34.«Информациялық қоғам», оның белгілі сипаттары
- •35.Экзистенциализм философиясы, оның түрлері. Ж. П. Сартр «Экзистенциализм - гуманизм».
- •36.Герменевтика және структурализм - ғылыми зерттеу әдістері.
- •37.Алхимия – ортағасыр мәдениетінің жемісі, химия ғылымдарының пайда болуы мен дамуындағы оның алгы шарттылыгы
- •38.Мәдениеттің философиялық түсінігі. Рухани және материалдық мәдениет арақатынасы.
- •39.Софистика, эклектика, догматизм, релятивизм, метафизика диалектикаға кереғар баламалары.
- •40.М. Фарадей мен Дж. Максвеллдің электромагниттік теориясы
- •41.Әлеуметтік болжамның мәселелері және мәні, оның ғылыми әдістері (экстраполяция, тарихи аналогия, компьютерлік модельдер, болашақтың сценариясы, эксперттік бағалау).
- •42.Қазіргі кездегі ұлттық және діни қатынастар мәселесі. Толеранттық Қазақстан халқы Ассамблеясының саяси-әлеуметтіқ маңызы.
- •43.Жекеліқ, ерекшелік, жалпылық категориялары.
- •44.Проблема, гипотеза және теория - ғылым дамуының түрлері.
- •45.Ертедегі Шығыс философиясы. Ежелгі Үнді мен Қытай философиясындағы жалпылық және ерекшеліктер. Буддизм шындықтың төрт түрлі игіліктері туралы. Конфуций басқарудың үш негіздері жайлы
- •46.Көшпелі өмір салты, болмысы, дәстүрі қазақтардың рухани шығармашылығында, халық ауыз әдебиетінде, өнерінде, көркемдік ойлауында бейнеленуі. Қазақтың ментальдық табиғаты.
- •47.Астрономиядағы н. Коперниктің ғылыми және дуниетанымдық эволюциясының маңызы.
- •48.Қоғам құрылымы. Қоғам туралы маркстік ілім. Оған кереғар м. Вебер, п. Сорокин т.Б. Әлеуметтік страттар теориясы және әлеуметтіқ мобильдік ұғымы.
- •49.3.Фрейд психоанализі. 3. Фрейдтің «Мәдениетке қанағаттанбау», «Мен және Ол» еңбектері.
- •50.Қоғамдық сана деңгейлері. Теориялық және қарапайым сана. Қоғамдық психология мен идеология.
- •51.Ертедегі Греция – ғылыми идеялар болған орны ретінде
- •52.Дж. Берклидің субъективтік идеализмі. Д. Юмның скептицизмі.
- •53.Мазмұн және түр категориялары. Олардың ғылыми және көркем шығармашылықтағы методологиялық маңызы.
- •54.«Адам», «техника» жүйелерінің методологиялық және әлеуметтік аспектілері
- •55.Қайта өрлеу дәуірі философиясы. Негізгі бағыттары мен өкілдері.
- •56.Философиядағы болмыс мәселелері. Болмыс категориясы. Болмыстың негізгі формалары (табиғат, адам, рухани, әлеуметтік, психологиялық болмыс).
- •57.Экологиялық жағдайлардың аспектілері (урбоэкология, халық өсімінің шегі, тұрақтылы даму).
- •58.Сананың пайда болуы мен мәні.
- •59.Жаратылыстанудың философиялық проблемалары (ф. Энгельстің «Табигат диалектикасы» мен в.И. Ленинің «Материализм және эмпириокритицизм» еңбектерінде қарастырылуы.
- •60.Биосфераның пайда болуы. Ноосфера - биосфера дамуындағы ең жоғарғы сатысы ( Вернадский)
- •61.Н.Ә. Назарбаев «Қазақстандық жол» (Тәуелсіз. Қазақстанның қалыптасуындағы негізгі идеялар). Тәуелсіздік философиясы.
- •62.Анализ және синтез, индукция мен дедукция, абстрактілік пен нақтылықтардың диалектикасы.
- •63.Қазіргі мәдениеттің экологиялық талаптары. Адам - қоғам - табиғат және олардың өзара байланысы.
- •64. И.Кант «Таза ақылға сын» (Құрылымы және негізгі идеялары).И. Канттың априоризмі және агностицизмі.
- •65.Техникалық оптимизм және техникалық пессимизм: техника апологиясы және оған сын.
- •66.Адам калыптасуындағы элеуметтік ортаның рөлі. Қоғам дамуындағы тарихи қажеттілік пен адам бостандығы диалектикасы (э. Фромм «Бостандықтан қашу»)
- •67.Демокрит пен Эпикурдың атомизмі. Араб ойшылдары әлемнің ең кіші бөлшектері туралы ш. Қудайбердиевтін «Үш анық» еңбегінен.
- •68.Диалектика - әдіс және ғылым. Объективтік және субъективтік диалектика.
- •69.Информатикада шындық проблемасы. Интернет глобальдық (жаһандық) ми метафорасы ретінде және оның философиялық маңызы.
- •70.М.В. Ломоносов - көрнекті орыс ғалымы, жаратылыстанушысы. Оның 1748 жылғы 5 маусымдағы л. Эйлерге хаты.
- •71.Аналогия және оның ғылыми танымдағы рөлі. Аналогия және модель.
- •72.Логикалық позитивизм – о. Конт ілімнің амалсыз эволюциясы
- •73.Классиктік термодинамика мен эволюциалық биология арасындағы қайшылықтар және өздігінен қалыптасу концепциясы. Ч. Дарвин ілімі мен креационизм.
- •74.Сөйлеу және жазу, олардың пайда болуының мәселелері.
- •75.Даму және прогресс. Прогресс пен регресс. Әлем тарихының бірлігі мен қөптүрлілігі. Энтропия ұғымы
- •76.Ш. Уәлиханов «Қырғыздарда шамандықтың іздері», «Дала мусылмандығы туралы», «Сот реформасы туралы жазбалар».
- •77.Нақтылық және мүмкіндіқ, қажеттілік және кездейсоқтық.
- •78.Техника деген не? Техниканың тарихы мен философиясы. Техникалық білімді гуманизациялау және гуманитаризациялау. Қазіргі техногендік өркениеттің болашағы мен шегі.
- •79.Платон «Мемлекет». Құрылуы және негізгі идеялары.
- •80.Болмыстың құрылымдық байланысы. Бүтін және бөлшек. Себеп және салдар.
- •81.Норберт Винер және оның ізбасарлары ашқан кибернетика ғылымы.
- •82.Дүниеге көзқарас ұғымы. Оның тарихи типтері: миф, дін, философия.
- •83.Р. Декарт «Әдіс туралы ой толғау». Оның танымдағы рационалдық әдісінің төрт ережесі.
- •84.К. Маркс Гегельдің «Философия тарихы» және «Тарих философиясы» жайлы лекциялары туралы.
- •85.Шығыстық орта ғасыр ғылымы. Математика ілімі, алгебра, медицина, логика т.Б. Дамуы (әл Кинди, әл Фараби, әл Хорезми, ибн Сина).
- •86.Компьютерлерді интеллектендіру принципі.
- •87.«Нұрлы жол – болашаққа бастар жол». Мемлекет басшысының Қазақстан халқына жолдауы. «Егемен Қазақстан». 2014, 12 қараша
- •88.Информациялық қауыпсыздық концепциясы
- •89.И. Ньютон мен а. Эйнштейн ілімінде кеңістік және уакыт проблемасы. Материя, қозғалыс, кеңістік және уақыт бірлігі.
- •90.Философиядағы әдіс мәселесі. Ғылыми танымның әдістері мен формалары.Танымның эмпирикалық және теориялық деңгейі
- •91.Геологияның ғылымдарды генетикалық жіктеудегі алатын орны. Геологиядағы актуализм принципі.
- •92.Адамдағы биологиялық пен әлеуметтік. Антропосоциогенез ұғымы
- •93.Ш. Кудайбердиев.«Үш анық».
- •94.XVII - XIX ғ.Ғ. Орыс философиясы, оның өмірмен байланысы. (а.Н. Радищев т.Б.).
- •19 Ғ. Басты бағыттары:
- •95.Информатиканың қалыптасу тарихы.
- •97.Кездейсоқтық және компьютерлер.
- •98.Материя - философиялық категория ретінде. (в.И. Лениннің «Материализм және эмпириокритицизм» кітабы бойынша). Қазіргі ғылым материя құрылымы мен қасиеттері туралы.
- •100.Дж. Бруно, б. Спиноза пантеизмі.
- •101.Ғылымдар жүйесіндегі физиканың орны. Физика — атомдар механикасы ретінде.
- •102.Жүйе ұғымы, Жүйелік принциптер. Жүйе - адам ойының жемісі (л.Фон Берталанфи).
- •103.Д. Дидро «Табиғатты түсіндіруге байланыста ойлар».
- •104.Қоғамдық сананың формалары, олардың өзара байланысы және әлеуметтік кызметтері. Қоғамдық сана түрлерінде объекттік шындықтың бейнелену тәсілдері
- •105.В.И. Лениннің «Философиялық дәптерлері»: құрылымы және негізгі идеялары.
- •106.Моральдық сана, оның категориялары. Қазақтардың дүниетанымының өзіндік сипаты.
- •107.Инженерлік ойлаудың және инженерлік әрекеттің ерекшеліктері.
- •108.Сократ пен Платонның идеализмі
- •109.Математика - ғылым тілі. Философтар мен ғалымдардьң математикаға көзқарасы (и. Кант, к. Маркс, а. Эйнштейн, Дж. Беркли).
- •110.Өтпелі құбылыстың табиғаты. Қазақстанның өтпелі кезендегі ерекшеліктері мен қиындықтары. Қазақстанның әлемдегі дамыған 30 елдің кіру стратегиясы
- •111.Рационалдық таным және оның формалары. Танымдағы сезімдікпен рационалдықтың бірлігі.
- •112.Бөлшектермен өріс казіргі физикалық әлем суретінің абстракциясы.
- •113.Табиғат ұғымы. Табиғи орта. Биомасса мен техномасса.
- •114.Н.А. Бердяев «Орыс коммунизмінің бастау кезі мен мәні»
- •115.Ұғым - адамның әлеуметтік - тарихи танымының жемісі. Ұғым түрлері (интерпретация, конвергенция, дивергенция, конверсия).
- •116.Жалпы салыстырмалы теория тұрғысынан Птолемей және н. Коперник жүйелерінің эквиваленттік проблемалары.
- •117.Таным процессінің диалектикасы.
- •118.Л. Фейербах «Болашақ философиясының негізгі қағидалары».
- •119.Н.Г. Чернышевский «Философиядагы антропологиялық принцип», «Адам білімінің сипаты».
- •120.Математика - адамзат мәдениетінің феномені ретінде. Топтау мен абстракциялау математикалық теориялардыц даму әдістері ретінде. Математика модельдер жүйесі ретінде.
- •121.Ақпараттың адамзат тарихында рөлі. К.Э. Шеннонның теориясы
- •122.Ми мен психика. Сананың пайда болуы және мәні.
- •123.Түркілік көзқарас дәстүрі мен ерекшеліктері. Мифология және дін (Қорқыт - ата, әл Фараби, Асан Қайғы, Мухаммед Хайдар Дулати).
- •124.Химиядағы редукция және редукционизм. Материяның химиялық қозғалыс түрлері
- •125.Антика философиясының негізгі сипаттары (Фалес, Зенон, Сократ)
- •126.Әл Фарабидің философиялық көзқарастары. Оның «Игілікті қала басшысының қасиеттері туралы» еңбегі
- •127.Техниканың инженерлік және гуманитарлық философиясы (м. Хайдеггер, к. Ясперс)
- •128.И. Фихте мен ф. Шеллинг философиясы.
- •129.Қожа Ахмет Яссауидің «Диуани Хикмет» поэмасы.
- •130.Ғылыми ілімнің көп түрлі тұрпаттары. Ғылымдағы теориялық және эмпирикалық фундаменталдық пен қолданбалылық.
- •131.Махмуд Қашқари «Диуани Лұгат ат - Түрк»
- •132.Техногендік өркениеттің дамуындағы қазіргі тенденция мен қайшылықтары
- •133.XX ғ. Басында Қазақстандағы қоғамдық-саяси ойлар (м. Дулатов, а. Байтүрсынов, с. Торайғыров).
- •134.А. И. Герцен «Табиғатты ұғыну туралы хаттар». (Бірінші және екінші хат).
- •135.Корпускулды — толқынды дуализм — физиқадағы дағдарыстан шығудың мысалы ретінде (Де Броиль, э. Резерфорд)
- •136.Танымдағы тарихилық және логикалықтың арақатынасы.
- •137. «Қазақстанның жаңа тарихының» философиялық проблемалары
- •138.Философияның негізгі қызметтері: методологиялық, көзқарастық, әлеуметтік, гуманистік, сыншылдық, болжаушылық, әдістемелік.
- •139. А.Эйнштейннің жалпы және арнаулы катыстық теориясы
- •140.Философия мен жеке ғылымдардың (табиғаттың, қоғамдық, техникалық) өзара байланысы.
- •141.Қазақ ағартушылығының қалыптасуы-қоғам өмірінің демократиялық бағыты (ш. Уәлиханов, ы. Алтынсарин).
- •142.Қоғам дамуындағы күш көрсету мен зорламау мәселесі. Геополитика идеялары. Терроризмнің (ланкестіктің) мәні мен әлеуметтік себептері. (а. Камю «Дүмпитін адам»).
- •143.Феодалдық қоғам философиясы. Универсалдар туралы тартыстар. Фома Аквинский, Уильям Оккам.
- •144.Эстетикалық сана, оның өлшемдері. Дизайнерлік қызмет. Қазақ халқының эстетикасы.
- •145.Эксперименттік әдістің шығу бастамасы және табиғатты математикалық бейнелеу (г. Галилей, ф. Бэкон, р. Декарт).
- •146.Аристотель. «Саясат». Платонды сынау. Аристотель формальдық логиканың уш заңы туралы.
- •147.Ақиқат - таным мақсаты. Ақиқаттың турлі анықтамалары (корреспонденттік, когеренттік теориялар). Ақиқат, адасу, өтірік. Ақиқаттың нақтылыгы.
- •148.Экологияның философиялық проблемалары, олардың жаһаңдық сипаты. Қазіргі экологиялық жағдайдың футурологиялық аспектілері
13.Мәдениет дамуындағы жалпы адамзаттық пен таптық, ұлттық пен интернационалдық. Қазақстан дәстүрлі мәдениетіндегі материалдық пен руханилық
Жалпы адамзаттық мәдениет — көркемдік-поэтикалық, ғылыми, өндірістік қызметтің ең жетілген түрлері, әр түрлі халықтар мен ұрпақтардың ғасырлар бойы қалыптасқан өмір мен шындықты және дүниені танып білуінің бірыңғай тәсілдері. Адамзат баласы осы қағидалардың негізінде таптық және нәсілшілдік өшпенділігіне жол бермейтін, адам мен халықтар құқы бұзыл- майтын, қайыршылық пен сауатсыздық, экономикалық және мәдени отаршылдықтан ада біртұтас өркениет қүруға бағытталуда. Мәдениеттің бүл үлгілері мәдениетті қалыптастыруда басты бағдар болып отыр. Адамзаттық мәдениеттің қалыптасуын халықаралық қауымдастық мүшелерінің құндылықтарының белгілі бір жүйесін жай ғана қабылдау деп, дәлірек айтқанда, түрлі мәдениет салаларын бірыңғайлау деп қарастыруға тағы болмайды.
Өйткені, мәселе аймақтық және ұлттық мәдениеттердің өзара рухани байланысуының өсуі туралы болып отыр. Уақыт өткен сайын түрлі халықтар мәдениеттерінің арасындағы байланыстардың арнасы кеңейе түсуде, бір мәдениет саласындағы өзгеріс басқаларына да өз ықпалын тигізуде. Ғаламдық мәдени жетістіктер дүниежүзіне кеңінен тарауда. Ендеше, біз ғылымдық гуманистік қүндылықтардың дамуының мүлде жаңа кезеңіне өткенімізді мойындауымыз керек. Біртұтас әлемдік өркениеттің қалыптасуының негізі — саяси-экономикалық және мәдени байланыстардың белең алуында жатыр. Соның негізінде жаңа сапалы жүйе — жалпы адамзаттық мәдениет қалыптасып, түрлі елдер мен халықтардың арасындағы байланыс нығая түсуде, тіпті біртұтас өркениеттің бір жағында болған мәдени тоқырау құбылыстары немесе жетістіктері басқа жақтарға да өз әсерін тигізбей қоймады. Мұндай құбылысқа қарап, дүниені қабылдау тәсілдері бір ізге салынып, мәдени нормалары бірыңғай жүйеге келтіріліп, ұлттық сипат жойылып бара жатыр деген ұғым туып қалмауы керек, өйткені әрбір ұлт, әрбір әлеуметтік топ жалпы адамзаттық мәдениет қорынан тек өзіне қажеттісін ғана, өзінің даму дәрежесіне сай келетін мәдени құндылықтарды өз мүмкіндігіне байланысты ғана қабылдайды. Ұлттық мәдениет дәстүрлерін сақтап қалу бағытының ерекше етек алып отырғандығы да жоғарьща айтылған ойымызды айқындай түсетін сияқты. Әрине, қазіргі өркениетті түрлі ғаламдық өркениеттердің басын жай ғана біріктіре салу деп түсіну мүлде қате болған болар еді. Бұл процесс әрі күрделі және толып жатқан қарама-қарсылықтарға толы болып келеді. Оған дәлел ретінде, қазіргі замандағы Батыс мәдениетіне Жапония мен Таяу Шығыстың басқа да елдерінің «өндірістік мәдениетінің» зор ықпа¬лын келтіруге болады. Шындығында да, бұл аталған елдердің мәдениетіне негізделген қызметтің өндірістік түрлерінің Батыстың дәстүрлі құндылықтарымен салыстырғанда көптеген артықшылықтары бар екендігі айқын аңғарылады. Еңдеше, кәзіргі жалпы адамзаттық мәдениетті қалыптастырып, дамытуда мәдени құндылықтарды өзара байланыста игеру, мәдениетті дамытуды ғалымдық дәрежеге көтеру — бүгінгі таңдағы басты мәселе болмақ. Ал адамзаттың «біртұтас ғаламдық мәдениеті» мәселесінің ерекше қойылуының басты себептері қандай?Біріншіден, адамзат тіршілігінің түрлері мен тәсілдерінің үлгілерінің терең өзгеріске ұшырауына байланысты ұлы әлеуметтік революция жүзеге асты. Оған дәлел ретінде, XX ғасырда дүниежүзілік көлемде дәстүрлі қоғамға тән «жеке еңбек етуден» — жалданып еңбек етуге, коллективте (ұжымда) еңбек ету және бақылау арқылы еңбек етуге көшу жүзеге асырылды. Жаппай урбанизация жағдайында адамдардың өмірді, қоршаған ортаны қабылдау тәсілдері мен түрлері өзгерді, халықтың өмір салты адам айтқысыз өзгерістерге ұшырады. Сөзіміз дәлелді болу үшін цифрлар келтірейік. XX ғасырдың басында Батыстың ең алдыңғы қатарлы тоғыз еліндегі өнеркәсіп саласында еңбек етушілер халықтың 43%-і болса, XX ғасырдың ортасында бұл көрсеткіш, яғни жалданып жүмыс істеушілердің саны 60%-ке жетті, өз кезегінде бүл көрсеткішпен қатар мүндай мемлекеттердің саны да арта түсті. Мұндай қүбылыс дамушы елдерде етек алды, тіпті жалданып жұмыс істеушілердің саны жағынан олар Батыс елдерін басып озды. XX ғасырдың басында дүниежүзіндегі қала халқы адамзат баласьгның небәрі 3%-ін ғана құраса, XX ғасырдың ортасында олардың үлесі 28%-ке, ал 9 210 жылдары 40%-тен асып кетті. Кең байтақ мегополистер пайда болды. Мысалы, АҚШ-тың солтүстік-шығысында (көлемі 100 мың шаршы км., халқы 15 млн.), ЖапониядаХоккайдода (70— 50—700) және т.б. Қала мәдениеті жағдайында адамның мәдени жандүниесі күрделі өзгерістерге ұшырады.Қала халқының алдында өзіндік өзгеше өмірдің есігі айқара ашылды. Адам телевидение және компьютерлік жүйелер арқылы толассыз хабарлар алу мүмкіндігіне ие болды, өмір салты, еңбек ету айтарлықтай өзгерістерге ұшырады, білім берудің мазмұны мен түрлері жаңа сатыға көтерілді. Сөйтіп, ауыл-село халқының көпшілігі қалаға қоныс аударды, ал бұл жағдай түрлі ұлтгардың өзара жақындасуына, мәдени байланыстарының кеңеюіне әсер ете отырып, оларды біртұтас жалпы адамзаттық мәдениет арнасында тоғыстырды.Екіншіден, XX ғасырда адамның мәдени құндылықтарды игеру бағытында, жалпы адамзаттық біртұтас негіздердің қалыптасуында айтарлықтай өзгерістер болды, ал олар өз кезегінде жанұяға деген көзқарастың өзгеруіне, адамның жан-жақты қалыптасуына айтарлықтай әсер ететін алғашқы әлеуметтік ұжымға тікелей байланысты болды. Дәстүрлі неке институты өзгеріп, жаңа жанұя мүлде жаңаша мазмұнға ие болды. Ұлттық мінез өзгешеліктеріне, жанұяның өз ішіндегі қарым-қатынастардың өзгеше ліктеріне қарамастан, өз дамуында постинду стриалдық кезеңге аяқ басқан көптеген елдерде түбегейлі өзгерістер дәуірі басталды. Жанұялардың өз қажеттіліктерін қанағаттандырып табысқа қол жеткізушілік, яғни жанұя мүшелерінің өмірлерінде алға басушылық байқалды. Патриархалдық жанұяда балалар еңбекке ерте араласты, күнкөріс қамын ересектермен бөлісті. Ал XX ғасырда балалық шақтың созылуы, оларды жанұяның басты құндылығы деп санау, оларға айрықша қамқорлықтың жасалуы жастардың дүниежүзілік мәдениетке деген қүштарлығын арттырып, мүлде жаңаша адамгершілік, сезімдік және интеллектуальдық құндылықтарды өз бойлары- на тереңірек сіңіруіне себепкер болды. Бүл кезеңде жастар жалпы адамзаттық мәдениеттің қайнар бұлағына сусындап, рухани азық алды, сөйтіп олардың бойында заман талабына сөйкес жаңа ізгі қасиеттер қалыптасты. Қоғамдағы болып жатқан өзгерістер өмір сүрудің жаңа түрлерін, мәдени стериотиптерді өмірге келтірді.Мәдениеттің біртұтас дамуы — қарама-қайшылықтарға толы процесс болды. XX ғасырда дүниежүзілік мәдениеттің қалыптасуына ұлттық мәдениеттердің өркендеуі жолындағы қуатты қозғалыстарымен қабаттас келді.
