73. Ғылыми революциялар. Ғылыми зерделік түрлері және олардың сабақтастығы

Ғылыми революция дегеніміз – ғылым дамуының белгілі бір кезеңінде пайда болып, оның ішкі қайшылықтарын шешетін, мазмұнын өзгертетін ерекше құбылыстар.

Ғылымдағы революция сан қырлы. Олардың үш негізгі сипаттарын бөліп қарастыруға болады:

1) Жаңа эмпирикалық материалдарды теориялық түрде талдау жасау,

2) Табиғат туралы бұрын қалыптасқан түсініктерді түбірімен жою;

3) Тығырыққа тірейтін жағдайлардың пайда болуы.

Ғылыми революцияларға тән жағдай ол: ескі идеялар мен теориялар талқандап, шығарып тастау арқылы танымның теориялық негізін саналы қайта құру.

Ғылыми танымның тарихи дамуы барысында бірнеше ғылыми революциялардың түрлерін бөліп қарастыруға болады.

1. Жеке – білімнің тек бір аумағын қарастыратын микрореволюция;

2. Кешендік – білім аумағының бірнеше салаларын қарастыратын революция;

3. Әлемдік – ғылым негізін тұтасымен өзгертетін жалпы революция.

Ғылыми революциялардың түрлерін анықтаған кезде мынандай жағдайларды еске алу қажет:

1. ғылыми революциялардың аумағы;

2. ғылымның іргелі теориялары мен заңдарын қайта құру тереңдігі;

3. жаңа іргелі заңдар мен жаңа жалпы ғылыми жаратылыстық теориялар ашу;

4. әлемнің жаңа картинасының қалыптасуы;

5. ойлаудың жаңа түрін қалыптастыру;

6. ғылым дамуының тарихи кезеңі,

7. ғылыми революцияға ілесе жүретін әлеуметтік-экономикалық қайта құрулар.

Егер ғылым тарихына үңілетін болсақ, онда екі революцияны ғана әлемдік, іргелі революция деп атауға болады: XVI-XVII ғасырлардағы революция мен ХХ ғасырдағы ғылыми-техникалық революция.

XVI-XVII ғасырлардағы ғылыми революция материя қозғалысының механикалық формасын зерттейтін ғалымдағы революциялық секіріс болды. Ол классикалық жаратылстанудың негізін қалады

Бірінші глобальды революция «логика» (Аристотель). Екінші гл,рев. Гелиоцентрлік жүйе(күн жүйесі) Коперник Галилей.Үшінші гл.рев. Энштейн,теория относительности.

74.Әлемнің ғылыми бейнесі түсінігі. Әлемнің ғылыми бейнесінің тарихи түрлері.

Әлемнің ғылыми бейнесі - ғылым дамуының белгілі кезеңдеріндегі болмыстың жалпы заңдылықтарының біртұтас жүйесі.Әлемнің ғылыми бейнесі: 1.әлемнің жалпы ғылыми бейнесі 2. Әлемнің жаратылыстану бейнесі (физикалық, химиялық, биологиялық ) Әлемнің ғылыми бейнесінің басты сипаттамасы оның жүйелілігі. Әл.ғыл бецнесініңүш түрі: 1.классикалық2классикалық емес 3.постклассикалық емес. Классикалық бейне: И.Ньютонның ғылыми революциясы; классикалық жаратылыстану; кезеңі ХVII-XIXғ; басты идеясы геоцентрлік жүйеден гелиоцентрлік жүйеге ауысу. Классикалық емес бейне: Энштейн революциясы; кезеңі XIX ХХ ғасырлар; ашылулар Атомның күрделі құрылымы, радиоактивті құбылысы, электромагниттік сәулеленкдің дискреттік сипаттамасы.

75. Синергетика түсінігі. Синергетика міндеті. Синергетика тәсілдерінің жаңашылдығы.

Синергетика (гр synergtikos біріккен әрекет) пән аралық сипаттағы ғылым салас; күрделі жүйелердің өзін өзі ұйымдастыруы туралы ғылым. Синергетика ұғымын 1971 ж неміс физигі Герман Хакен енгізді. Зерттеу объектісі сызықты емес жүйелер. Шынайы жүйелердің басым көпшілігі де дәл осы сызықты емес жүйелер.

Синергетика ұғымы қазіргі дискуссияларда кең таралған. Терминнің өзі грек тілінде жəрдем, қатысу, көмекші деп мағына береді. Оның іздерін исихазмде – Византияның мистикалық ағымында табуға болады. Көп жағдайда ол ғылыми зерттеу контекстінде «келіскен іс-əрекет, үздіксіз ыңтымақ, бірлесіп қолдану» деген мағынада қолданады. данады. 1973 ж. Генрих Хакеннің конференцияда сөз сөйлеген жылы синергетиканың шығу жылы болып саналады

Синергетика – қазіргі өзіндік құрастыру теориясы, эволюция процесіне негізгі сипаттама беретін, өзіндік құрастыру феноменің зерттейтін, сызықтылық еместі, теңөлшемсіздікті, глобалдық эволюцияны, «хаостан реттілік құрастыру» процесстерді /И. Пригожин/ зерттеу жүргізетін, бифуркациялық өзгерістер, уақыттың қайталанбауын, тұрақсыздықты қарастыратын жаңа дүниегекөзқарас.

Синергетиканың мəселе полесі «қиындық» деп аталатын ұғымның айналасында жатыр, табиғатқа негізделіп оның құрылымы мен эволюциясына назар аударады. Синергизм [ грек. synergeia - бірлесіп жасалған іс] – медицина түсінігі бойынша, ол бір əлде бір-неше дəрілердің организімге əсер еткен реакциясы, яғни, дəрілердің бірлесіп жасаған əсері нақты дəрінің əсерінен үстемді синергия сияқты.