31. Халықтың су, сел тасқыны кезіндегі іс-әрекетін сипаттаңыз.

Қауіпті табиғи құбылыстар – табиғаттан шыққан стихиялық құбылыстар, олар өздерінің интенсивтылығы, таралу аймағы және созылыңқылығының арқасында адам өміріне, экономикасына және табиғи аясына кері әсер етеді.Сел басудың себептері әр түрлі болуы мүмкін. Мысалға Индонезиядағы сияқты жер сілкінісі және артынан болған цунами, Европадағы сияқты жауын-шашынның ұзақ жаууы, өзендердің жағалаудан асып шығуы, плотиналар мен су қоймаларының жарылуы, бұлар табиғи сипатта және антропогенді сипатта да болыу мүмкін (мәселен территориялық акт нәтижесінде). Сел басудың себепкері сонымен қатар ауа райының жылынуынан қардың еруі де болуы мүмкін. Сонымен, бұл апат кез келген жал уақытында болуы мүмкін, сондықтан оған әрдайым дайын болу керек. Сел қауіпіне жиі ұшырайтын географиялық аймақтар болады, олар көбіне ірі су қоймаларына жақын орналасқан елді мекендер (өзен, көл, теңіз, су қоймалары). Бірақ сіздің аймақта ірі су жиналған орталықтың болмауы, өкінішке орай сіздің аймақта сел қаупі жоқ дегенді білдірмейді. Жиі түсетін жауын-шашын кез-келген елді мекенді жаңа Венецияға айналдырып жіберуі мүмкін. Оның үстіне сел тасқыны жиі болатын аймақтың адамдары, құтқарушылары жалпы бәрі бұл апатқа әрдайым дайын отырады, ал сел тасқыны туралы ешқашан естімеген тұрғындар мұндай апат кезінде сандырақтап қалуы мүмкін, ал бұл көптеген шығындарға әкеледі.Сонымен, сел тасқыны несімен қауіпті? Ірі сел тасқыны кезінде су тек белгілі бір территолиялар мен олардың үстіндегі құрылыс алаңдарын ғана басып қоймай өзімен бірге адамдарды, көліктерді, қала интерьерінің бір бөлігін алып кетуі мүмкін. Сонымен қатар су ғимараттарды қиратып, көпірлердің демеулерін шайп және басқа да апаттардың себепкері болуы мүмкін, мысалға химиялық затпен улану

32. Халықтың қар көшкіні, сырғыма, опырылма кезіндегі іс-әрекетін сипаттаңыз.

- ең бастысы байбалам мен қорқынышқа салынбау және басқалардан оны кесіп өту. Өзін-өзі ұстап әрекеттерінің нақтылығын қадағалау. Естеріңізде болсын, сіздің өміріңіз өзіңіздің қолыңызда! - статистикалық мәліметке қарағанда, егер сіз су тасқыны және қар көшкіні кезінде отырған жеріңізде отырып көмек күтсеңіз, сіздің тірі қалу мүмкіндіктеріңіз көп, үйдің төбесінде, тал басында, тау бөктерлерінде. Ең бастысы, есте болсын жабық орындарға тығылмау керек, себебі олар түгел су және қар астында қалуы мүмкін, бұл жағдайда құтқарушыларға сізді құтқару қиынға соғады; - қажет болатын заттардың бәрін мүмкіндігіңізше жинап алуға тырысу керек – жүзу құралдарын, жіптерді, басқыштарды, дабыл қаққыш заттарды; - өзіңді ғана ойламау керек. Егер мүмкіндігіңіз болса апат салдарынан басқалардан бөлініп қалған адамдарды құтқаруға тырысыңыз, жарақат алғандарға алғашқы көмек көрсетіңіз; - егер суда қалу қаупі болса, көмек келгенше аяқ қиімді, белдікті және тағы басқа ауыр заттарды шешіп тастаған дұрыс. Егер судан бағалы заттарды қорғағыңыз келсе, оларды су өтпейтін пакеттерге салып қойыңыз немесе киіммен бірнеше қабаттап ораңыз; - қатты су немесе қар ағынына ұшырасаңыз кез-келген заттан ұстанып қалуға тырысыңыз;

- көшкін сырғыған жағдайда жүктерді лақтырып тастап бірінші кезекте мазұрғыштан, қапшықтан, шаңғы мен таяқтан босаныңыз;

- көшкіннің шетіне шығуға талпынып, негізгі қар масасын өзіңізден өткізіп жіберіңіз;

- шаң тәріздес көшкінге тап болған жағдайда (құрғақ қар) одан тұншығып қалмау үшін ауыз бен мұрынды бас киіммен немесе бөкебаймен жабу керек;

- қолдан келген барлық әдіспен (аяқ қолды қозғалта отырып) үстіңгі бетте қалуға тырысыңыз.