- •3) Қарым-қатынас дағдыларының маңыздылығы
- •4) Императивті қатынас Диалогтық қатынас Сөзсіз қатынасу.
- •6) Вербальды және вербальды емес қарым-қатынас
- •7)Темперамент бойынша типтері
- •8) Сұхбаттасудың(интервью) түрлері.
- •9) Медициналық сұхбатгасудың кезеңдері:
- •11) Индивидуальді психологиялық факторлар: • темперамент қасиеттері;мінезінің ерекшеліктері ; • жеке бас қасиеттері.
- •2) Дәрігердщ коммуникативтік білгерлігі (компетенттілігі)
- •3) Тиімді қатынасқа кедергі келтіретін жеке тұлғалық бөгеттер
- •4.Науқастардың сырқатқа деген көзқарасы
- •5. Медициналық сұхбаттасу: түсініктеме, негізгі принциптері, құрылымы
- •6. Әртүрлі псих-қ және мінез-құлықтық ерекшеліктері бар науқастармен қатынасу
- •7. Науқастың психологиясы және псих-қ ерекшеліктері
- •8.Психологиялық бұзылыстары бар науқастармен қатынасу
- •9.Дене және сезім мүшелерінің ақауы бар науқастармен арақатынас құру
- •10.Мәдениетінде, тілінде айырмашылығы бар ,есту,сөйлеу және көру бұзылыстары бар пациенттермен әңгімелесудің ерекшеліктері
- •11 Қиын және ерекше жағдайларда дәрігер мен науқас арасындағы қатынас құрылуының тәсілдері
- •12 Дәрігер тұлғасы.Қазіргі таңдағы дәрігердің келбеті
- •13.Дәрігер тұлғасына қойылатын психолгиялық талаптар
- •14.Әр жас аралығындағы науқастармен қатынас орнату
8.Психологиялық бұзылыстары бар науқастармен қатынасу
Дерттің адамға жасайтын психологиялық әсері дәрігер жүмы-сында өте маңызды орын алады. Ішкі ағза аурулары науқасқа екі түрлі әсер жасайды:
• соматогендік;
• психогендік.
Науқас психикасына дерттің соматогендік әсері адамның орта-лық жүйке жүйесіне соматогендік зияндылығына (гемодинамика-ның бұзылуы, улану, т.б.) байланысты. Мьтсалы, қатерлі ісікте күшті ауыру сезімінің әсері, жүрек ақауларындагы оттегі жетіс-пеушілігінің әсері, перитонитте улануы, т.б.
Психогендік әсерлер науқас адамның түлға ретінде өз дертіне көз қарасына, қатынасына, реакциясына байланысты дамиды. Ауру (дерт) науқас адамға зақымдау факторлары (қатты ауыруы, улануы, т.б.), арқылы әсерін тигізіп, түрлі сезім туғызады және адамның психологиясына, өміріне, жүмысқа жарамсыздық, туыстарымен қарым-қатьгнасының өзгеруі сияқты қиындықтар әкеледі. Бұньщ бәрі адамның ауруга деген көзқарасьтн, қарым-қатынасының түрін қалыптастырады. Адамның өз ауруына қалыпты, адекватты көзқараста болмауы кейбір бас миы дерттерінде (ісік) кездеседі.
Қогам ауырған адамға қүқық бере отырып, сонымен қатар оған міндет де артадьг. Мысалы, ауру адам емделуге, жұмыстан уақыт-ша босатылуға, қаражат алуға қүқықты. Оньщ міндеті - тез арада сауығу, дәрігер нұсқауын толық орындау, т.б. Науқаспен кездескенде дәрігер ауру белгілерімен қатар, сыр-қаттанған адамның дерт туралы аңызын (миф), өз өмірінде оның алатын орнын, құндылығын, пайда болу себептерін және оның мүм-кін деген түпкі нәтижесі жөнінде адамның ойларымен, күйзелісте-рімен де танысады. Сондықтан, дәрігер, адам санасының психика-лық зандылықгарын біліп, дайын болуы қажет.
9.Дене және сезім мүшелерінің ақауы бар науқастармен арақатынас құру
Косметикалык кемістіктері және соқыр, санырау, сақау адамдарда спецификалык психологиялык өзгерістер дамиды. Басқа ауруларға карағанда бүндай адамдарда ерекше және кемістік түріне байланыссыз, біркелкі психологиялык реакциялар байқалады. Олар, бұл адамдардың әлеуметтік жағдайына, қоғамдағы көзқарасқа және кемістік салдарынан, жеке тұлғаның өсіп дамуы бүзылыстарына байланысты пайда болады.
«Косметикалық кемістіктер» дегеніміз - адамның бет сиқының оүзъілуы. Адамның беті әлем-тапырык болуынан ол езін-озі кемсі-Т1П, темен санайды. Олар өкпешіл, ашуланшақ, больтп, басқа көрінуден қоркып, жаііындағылармен жанасудан бастартады, ксйбір жағдайларда өз өмірін кию гуралы ой да туады. щ терісіндегі өзгерістер, деформациялар пайда болуы салдарыңа| адамда қосымгпа үяңдық, сезімталдық, қоршағандар «аса көщ аударуы мүмкІн» - деген үрейлі сезім пайда болады, сондықтя адамдардан кашқактауы мумкін.
Тұтығатын науқастар. Тұтығу - кемістіктін өзгеше бір түрі, оның айтарлықтай психологиялық әсері болуы салдарынан тұлғаның мінез-құлқын өзгертіп, жалпы дамуына бөгет жасайды Тұтығу пайда болуынан тулғааралык қарым-қатынас озгереді. Кездесетін клиникалық белгісіне - сөзден (сөйлесуден) қорқуы жатады (логофобия). Бұған байланысты адам өмірінің коммуникативтік үрдістерінің бұзылуы, түйық мінезді болуы және қоршаган адамдармен карьм-қатынас жасаудан бас тартуы байкалады.
Бүндай науқас адамдармен қарым-қатынас жасағанда, дәрігерде көптеген қиыншылықтар туады. Дәрігер ерекше шыдамдылық көрсетіп, олардың сенімділігін арттырып, тшіық асықпай тыңдауды түсінуге даярлығын білдіруі керек. Дәрігер олардың вербальды коммуникацияларына (жесттар, мимика, дене қалпы, қол кимылы т.б.) көп назар аударуы қажет.
Соқыр және саңырау науқастарда танырлық әрекеттері бузылуы салдарынан, олар жасқаншак, үялшақ және жақын туысқандарына тәуелді болады. Олар өзін-өзі кемсітіп сезінеді және сонымен катар олар принципиалды, әділетті, заңға көнімді келеді, өзіне және басқаларға жогары өнегелілік керсетеді. Бұл адамдардың тұлгасы астениялық, ипохондриялық өзгерістерге шалдығады. Олар өкпешіл үрейшіл болады, сонымен катар ұяндык, күдіктілік те байқалады.
Бүл науқастармен карым-қатьнас жасау кезінде дәрігер ерекше шыдамдылық, сезімталдық көрсетіп, жәрдем беруге әрқашанда даяр екенін сездіріп, сеніміне кіруі қажет. Вербальды және вербальды емес коммуникация әдістеріне көп назар аударуы қажет. Көзі көрмейтін науқаспен сөйлескенде, дәрігер оған үлкен үкыптылыкпен карал, аса назар аударганы жөн, ягни наукастын не мақсатпен келгенін тусінуге тырысканы дүрыс болады. Науқастың қолынан устап, дәрігердің бар екенін білдіру керек. Егер науқасқа болмеде бөтен болса, дәрігер бөлмені суреттеп, тағы кім бар екенін айтады.
