- •3) Қарым-қатынас дағдыларының маңыздылығы
- •4) Императивті қатынас Диалогтық қатынас Сөзсіз қатынасу.
- •6) Вербальды және вербальды емес қарым-қатынас
- •7)Темперамент бойынша типтері
- •8) Сұхбаттасудың(интервью) түрлері.
- •9) Медициналық сұхбатгасудың кезеңдері:
- •11) Индивидуальді психологиялық факторлар: • темперамент қасиеттері;мінезінің ерекшеліктері ; • жеке бас қасиеттері.
- •2) Дәрігердщ коммуникативтік білгерлігі (компетенттілігі)
- •3) Тиімді қатынасқа кедергі келтіретін жеке тұлғалық бөгеттер
- •4.Науқастардың сырқатқа деген көзқарасы
- •5. Медициналық сұхбаттасу: түсініктеме, негізгі принциптері, құрылымы
- •6. Әртүрлі псих-қ және мінез-құлықтық ерекшеліктері бар науқастармен қатынасу
- •7. Науқастың психологиясы және псих-қ ерекшеліктері
- •8.Психологиялық бұзылыстары бар науқастармен қатынасу
- •9.Дене және сезім мүшелерінің ақауы бар науқастармен арақатынас құру
- •10.Мәдениетінде, тілінде айырмашылығы бар ,есту,сөйлеу және көру бұзылыстары бар пациенттермен әңгімелесудің ерекшеліктері
- •11 Қиын және ерекше жағдайларда дәрігер мен науқас арасындағы қатынас құрылуының тәсілдері
- •12 Дәрігер тұлғасы.Қазіргі таңдағы дәрігердің келбеті
- •13.Дәрігер тұлғасына қойылатын психолгиялық талаптар
- •14.Әр жас аралығындағы науқастармен қатынас орнату
14.Әр жас аралығындағы науқастармен қатынас орнату
Жасы егде ауру адамдармен қарым-қатынас. Жастары ұл-ғайған наукастармен сұхбаттасудың өзІндІк ерекшеліктері бар, Ул¬кен жастағы науқастардың реакциясът, есту, көру кабілеті темен болуы мүмкін. Олар көбінесе қимьшдарын шектеЙтін, қиындықтар тугызатын созылмалът аурулармен сырқаттанады. Үлкен жастағы яауқастар, емдеу акысын жоғарылатудан қорыққаняан немесе Диагностика:!ық, емдеу процедураларымен байлаііысты туатын ^иъіндьсқтардан қашу мақсатында өзінің симптомдарьш ашьтқ айту-дан "ас тартады. Ксйбір наукастар корініс берген симптомдарды Р'лік әсерінен деп қабылдап, кейде тіпті үмытып кетуі де мүмкІн. «шстарға қарағанда, жасы үлкен наукастар сырқаты туралы аздап d' йаяУ айтады. Сондықтан мұндай науқастардың сүрактарына жауап беруге көбірек уақыт бөлген жөн. Дәрігер сабырлы, байыпть сөйлеуі керек. Жылы әрі тыныш, сүхбатқа ешнәрсе кедсргі кеГ] тірмейтін бөлмеде науқастан мәлімет жиналадьт. Дәрігер мәлімегУ бір сүхбаттан кейін «толык жинадым» - дегені қате, себебі бірнещі рет сұхбаттасудан кейінгі жиналған мәлімет лродуктивті, толығы. рақ болады.
Жасы келген кісілер өз жастарын сезіне отырыл, енді қаніла өічіп еүретінін есептей бастайды. Үлкен жастағы науқастар өткен өмір. дегі күндерді, қуаныштарды, реніштерді еске алуға бейім больӘ табыладьт. Науқастың өмірі туралы дәрігер ести отырып, оны жақсы түсініп, уайымын басуға қол ұшын бергені дұрыс. Жасы үлкен науқастардың бүрын ауьтрған ауруымен калай күрескені туралы мәлімет алынады. Науқастьщ оз денсаулығына, жасына байланысты көзқарасын білу мақсатында мынадай сүрақтар қойылады: «Сізді қазір не қуантады немесе не уайымдатады, егер колыңыздан келсе өз өміріңізге қандай өзгерістер енгізер едіңіз, өтінемін?».
Созылмалы аурулармен сырқаттанғап жасы улкен наукастардан күнделікггі өмірде қандай көмек керск екенін, қалай өз бетінше тамақтана, киіне, жуына алатыны туралы мәліметтерді де дәрігер анықтайды. «Песеп немесе нәжістің ұстамауына шагымдана мал жиі қулай ма, телсфонмен сөйлесе ала ма, көшеге өздігінен шыға &та ма, тамақтът өзі пісІре ме, машина жүргІзе ме немесе коғамдық транспорттарды қолдана ма, финансгық жағдайьт, ягни төлем-ақы телей ме, баспалдақттен көтеріле ала ма» - деген сұрақтарға дәрігер жауап іздейді. Мұның барлығы дәрігергс науқастың жағдайьшың ауырлығын, озгерістерін анықтауға, бағалауға, науқастарды жақсы түсініп, емдеуге көмек береді. Қария адамдардың ұмытшақ, екпешіл, маңайыпдағыларға жоға-І ры талап қоюы, созылмаіы дерттерге жиі шалдығуы және ем шаралары нақтылы нәтиже бермеуі. дәрігердің олармен қарым-1 қатынас жасауына бірталай киыншылықтар тудырады. Сондықтан дәрігердің, бүндай адамдармен қатынасып, ем жүргізген кезіндегі қарым-қатынасы төменде келтірілген принциптерге негізделеді:
1. Дәрігер жасы егде адамдармен құрмет сыйлы қарым-қатынас жасауы қажет. Оларға ерекше назар аударып, жагдайына қамқорлык корсетеді: жатқан төсегі жайлы және ыңгайлы, тамақтануы дүрьіс болу ы, т.б., дәрІгер карамағындағы науқасының әдетіне, ауруханадағы (палата) жағдайына назар аударып, оны жеңілдетуге тырысуы
2 Дәрігер аурулардың әлеуметтік, жанүялық жағдаиын да ескере психологии(ық проблемаларын шешуге жәрдем беруі
3 Дәрігер аурудың жағдаиын, ауру оелгшерш мәліметгеген
зде ешкашан оның егде жасымен байланыстырмауы керек. Емдеу ген кезде де, ауру адамға оның қарт болуына байланысты, u нәтижесіз болатындьі£ьш айгпаған жөн, мысалы, атеросклероз, стенокардия және т.б.
4. Егде адамдардың ұмытшақ болатындыгын ескере отырып, грпігер оларға ем шараларын, әсіресе дәрі қабььтдау ережелерін (дозасы, қабылдау уақыты, т.б.) асықпай, толық түсіндіреді. Кейбір жағдайда олардын туған-туысқандарын шақыртып, олар арқылы түсініктеме береді немесе оны жазбаша түрде үсынады.
5. Қарт аурулар өкпешіл, уайымшыл болуына байланысты, дәрігер олармен қарым-қатынас жасағанда ерекше шыдамдылық көрсетіп, тезімді болып, оларды өкпелетіп алмау үшін әр сөзін, іс әрекетін бақьшап, қадагалап отырады.
Балалармен карым-қатынасы. Балалармен қарым-қатынас жа-сағанда дәрігер олардың спецификалық ерекшеліктерін ескеріп, білуі қажет. Мысалы, организмі, психикасы даму үстінде болуы, тұракталмағаны, әлсіз және нәзік болуы, т.б. ерекшеліктері, қарым-қагыиас жасауға шектеу болып, кедергілер тудырады. Осыған бай¬ланысты науқастанған балаларды емдеп, қарым-қатынас жасаған кезде дәрігер келесі принциптерді қолданып, арқа түтады:
1. Баланың жасына байланысты дәрігер қатынасу түрін тандауы қажет болады. Дәрігер сөз байлығын, артистік қасиетін және мимика мен жест әдістерін кең қолданады.
2. Психогенді бүзылыстар балаларда жиі дамып, нактылы және ашық түрде әйқындалады. Олардын вегетативтік функциялары әлсіз болуына байланысты, жиі жағдайларда құсуы, диарея, ентігуі, жөтелуі байқалады.
3. Балаларда аурудың ішкі бейнесінің. үлкендерге қарағанда, айырмашылығы көп
Бүлдіршіндермен сұхбяттасу. Бес жасқа дейіигі бүлдіршІндер.1 мен сұхбаттасқанда, ауру тарихына көптеген толықтырулар енгізу. ге болады, себебі ата-анасына карағанда. олар өздерінін басынан өткһген симптомдарды цақтылау суретгей алады. Кейде дәрігерге керек мәліметтерді бүлдіршіннің өзінен ата-анасының қатысуынан тыс сұрастыруға болады. Сүхбаттасуды қызықты, қорқынышты емес затгарды сұраумен бастау ксрек (мысалы, мсктепте бүгін кандай сабақ болды немесе үстіңдегі
киімің қандай келісімді). Сұхбатта-суды ақырын, жылы сөйлеу, баланы шіне баулау арқылы жүргізеді.
Осыдан кейін ғана бүлдіршіішен не мазалайтынын сұрауғаі көшуге болады, мысалы:
- Сенің анаң маган сснің ішің қатты ауырады дсп айтты. Өзің осы| туралы айтшы, қалай ауырады?
- Мектепте жиі сабақ жібересің бс? Сенің ауырсыну ссзімідШ басайын ба? Сенің ойыңша ііеге ауырады?
Бүлдіршін, симптомдарды субъективті түрде бағалауы үшін | келесі сұрақтар қойьыады:
- Қай жерің ауырады, көрсетші?
- Бүл ауырсыну сезімің сыздаға>щай немесе шіе тыққаіідай ма? I
- Ауырсыну сезімі бір жерде ме. әлде басқа жерлерге тарала ма?
- Ауырсыну сезімі әсерінен қүсқың келе ме? - сияқты. Жасөспірімдермен сұхбаттасу. Үлкен кісіпер жасөспірІмдерМ^
сұхбаттасқанда коптеген киьшшылыктарға тап болады. Бірақ, ол ән кашанда дүрыс бола бермейді. Жасоспірімдер басқа адамдар сІ ді, айналадагыларьша мейірімді, адам ретінде сыйлап, лык білдіреді. Жасөсиірімдер, сүрақтарды а>'руына байланысть1 емес, өздеріне тиісті койылғалын қалайды. Сондықтан сұхбаттасуДЬІ пмальді емес әі^гімелесуден, яғни онын достары, мектеп, отбасьт ^ралы сұраудан бастау қажет.
Жасеспірімдер дәрігерге өз еркімен немесе ата-аналарының
ткпалымен, өздері немесе ата-анасынын біреуімен келуі мүм-
- ^асоспіріммен бөлек сұхбаттасқан жөн (ата-анасымен сұх-
баттасканнан кейін). Дәрігердің жасөспірімге тиісті құттияны сақ-
тяуы - негізгі міндеті болып табылады. Егер жасөспірім үшін,
конфиденниальді мәліметгі басқа біреумен талқылағыңыз келсе,
наукастан рұксат алу керек.
Жасөспірімдермен сұхбаттасқан кезде олардың ойлау қабіле-тінін айтарлықтай жетілмеуіне байланысты, дәрігердің рефлексия-дан аулақ болуы қажет. Конфронтация, жасөспірімде қорқыныш сезімін және сөйлесуге деген кұмарлыктьщ жоғалуына әкеледі, себебі жасөспірім сезіміне қатысты сұрақтар жөнінде, үлкен кісілермен сөйлесу - көптеген киындықтарға әкеледі. Аталған мә-селелер, жасөспіріммен сүхбаттасудан бас тартута әкелмеуі тиіс. Кептеген жағдайда мейірімді, формалъді емес орта күру аркылы, жасөспіріммен тілдесуге болады. ДәрІгер жасына лайықгы өз-өзін ұстап. үлкен жетістікгергс жетеді.
15 .Психологиялық өзгерістеріне байланысты науқастардың түрлері1. Үрейленген аурулар өте үрейшіл, қорқақ болады. Олар именшек, жасқаншақ, барлығына көнгіштік мінез көрсетеді, өз-өзіне сенімсіз болады. Бүндай адамдарда диагноз анықтау кезінде және емдеу процедураларында қан тамырларыньщ түрлі вегетативтік реакциялары болуы мүмкін (естен тану, лоқсу, қүсу, т.б.)- Сондықтан, оларды процедураларға ерекше дайындау қажет, кейбір жағдайларда, дәрігер психологты шақыруға, психологиялық ем жүргізуге мәжбүр болады.
Күдіктенген науқастар дәрігердің шараларына үнемі күдік, кумәндік білдіріп, сенбейді. Кейбір жағдайда мүндай адам қоғамдағы өмірінде, жанүясында да осындай көзқарас білдіреді. Әрқашан олармен қарым-қатынас құра отырыгт, олардың күмәндануының себептерін анықтап, кейде сенімін арттыру мақсатында психологпен бірге сүхбат жүргізіледі.
Жабырцаулы науқастар үнемі оңашалануға бейім болып, көңілсіз, ешкіммен араласпауға, ішкі ойын «ашпауга» тырысады. Олар пессимист болып, емдеуге және сауығуына, дәрігерге деген сенімін жоғалтқан адамдар. Көбінесе бүл - курделі және емдеуге келмейтін дертке шалдыққан науқастар. Сонымен қатар, аурудың бүндай көңіл-күйі сырқаттануына байланыстьт емес, жеке өз басына немесе жанұялық себептерге байланысты болуы да мүмкін. Бүлар-мен қарым-қатынас жасай келе, дәрігер олардың сенімін тудыра-тын, көңіл-күйін көтеретін шараларды ойластыруы керек. Кейбір жағдайларда науқастың белсенділігін арттыру үшін, дәрігер оларды басқа науқастарға бақылау-күтім шараларын жүргізуге шақыру арқылы нәтижеге жетеді, психолошен бірге жұмыс істейді.
Демонстративтік, сыр көрсеткіш науқастар қоршаған адам-дарға әсер етуге, өзін-өзі көрсетуге тырысады. Олар өте қатты қасіретте екенін, қатты қиналғанын басқаларға көрсетуге, олардың назарын аударуға барлық күшін салады. Бүндай адамдармен қарым-қатынас жасауда, дәрігер олардың аталған қасиетін жоққа шығар-ғысы келсе де, мүдделерін қорғап, ерекше төзімділікке (батырлық-қа) шақыру нәтижесінде жетістікке жетеді. Яғни дәрігер, оларға сенімін, түсінгенін білдіреді.
Ипохондриялыц аурулар өз денсаулығына, дертіне, зерттеулер нәтижесіне ерекше көп мән беріп, назар аударады. Жанындағы адамдарға өз ауруы жайлы жиі айтып шағымданады, осының салдарынан ауруды арттырып, қосымша жасанды түрде оны өршітеді. Олар арнайы мед.әдебиетті оқу нәтижесінде өзінен ауруды тапқандай болады. Дәрі-дәрмектің кері әсерін асырып айтады.
