3 Сурет. А. Reactor құралдар панелі. В. Проекция терезелері с. Меню панелі d. Негізгі құралдар панелі . Е. Командалық панельдер
Display (Бейнелеу) панелінің командалар көмегімен объектінің атын, түсін және көруге мүмкіншілігін және олардың компоненттерін өзгерутуге болады.
4 Сурет. Проекция терезелерімен басқару құралдары
Hide (Жасыру) және Freeze (Тиянақтау) шиыршық (свиток) командалары белгіленген объектілерге қатынас құруды басқарады.
Түспен басқару командалары, Display панелінде орналасқан, Name and Color (Атауы және түсі) шиыршығында тағайындалған объектілерімен түстi ауыстырып қосуға мүмкiндiк бередi,материалдардың түсіне, оларды иемденеді. Бұл объектілерді күрделі сахналарда бөлудің қосымша тәсілі.
5 Сурет. Командалар панелі
Трансформация командалары объектілерді анимациялаудың базалық болып табылады. Өзгерулердің (трансформацияның) көмегімен объектілер секіріп кетеді, майыстыру, айналады және ұшады. Ішкі объектілердің деңгейінде өзгерулер модельдерді редактрлеу үшін қолданылады. Келесіде базалық өзгерулер сипатталған, сонымен қатар күрделі, клондалған объектілердің массивтерін құрады.
Өзгертулер жағдайды, бейімделу немесе ағымдық жүйеден объектілердің өлшемдері ағымдық жүйеге қарағанда координаттары және қайта қалыптасудың бастапқы нүктесін өзгертеді. Өзгертулер интерактивті түрде немесе қажетті параметрлерді пернетақтадан шығару арқылы орындауға болады.
Өзгертулердің үш негізгі құралы құралдардың негізгі панелінде орналасқан .Олар былай аталады:
- Select and Move (Белгілеу және орналастыру ) – ауыстыру жолымен оларды оларды түзу сызық бойымен объектілердің жағдайын өзгерту ;
- Select and Rotate (Белгілеу және айналдыру) – объектілердің айналу жолымен кейбiр нүктеге қайта бағдарлануы;
- Select and Scale (Белгілеу және масштабтау) - қайта қалыптастырудың орталық нүкте бағытына объектілердің өсуі немесе кішірейуі .
Объектілерді үшөлшемді кеңістікте құру және басқару процесі модельдеу деп аталады.
3D Studio Mах-та сахналар қиыстыру арқылы пішінделеді және геометриялық формалардың өзгеруі жүзеге асады.
Модельдерді құру алдында каталогтарды құруға аз ғана уақыт бөлу қажет. Projects жаңа каталогын құру және онда барлық бастапқы өңдеулерді сақтау ұсынылады, оларды проект немесе модель аты бойынша топтау керек. Нәтижесінде проектіге жататын барлық файлдар керекті каталогтарда орналасады.
Сплайндық формаларды құру. Сплайн деп бақылау нүктелерінде майысатын сызықтарды айтамыз. 3D Studio Mах сплайндардың екі түрі бар. Shapes (формалар) базалық әмбебап сплайн болып табылады, архитектурада геометриялық формаларды құру үшін қолданылады;құрастырулар және анимациядағы қозғалыс траекториясы. NURBS – бұл бiртектi емес тиiмдi В- сплайндар (Non-Uniform Rational B-Splines), күрделі органикалық формаларды модельдеу үшін басқарудың жақсарған құралдарын қамтиды.
Формалар ішкі объектердің үш түрінен тұрады:төбелер(vertices) – кеңістіктегі нүктелер нақтылы координаталармен, сегменттер (segments)– түзу немесе қисық сызықтар, төбелерді біріктіретін, және сплайндар (splines), олар сегменттерімен біріккен бірнеше төбелермен жасалған.
3D Studio Mах 6 бағдарламасында он бір сплайндық примитивтер(shape primitives) бар: шеңбер (circle), төртбұрыш(rectangle), эллипс (ellipse), дұрыс көпбұрыш (ngon), сақина (donut), жұлдыз (star), сызық (linе); доға(аrс), мәтін (text), спираль (helix), көлденең кесік (section).
Сплайндық форманың менюі Shapes (Формалар) қосымша бетінің Geometry (Геометриялық формалар) салынған панелінде орналасқан.
Деформацияның түрлендiргiштерi (deform modifier) – өзгертулер параметрлері, көлденең қиманың формаларымен қолданылады. Олар қарапайым жазбаның объектісін түрлендіреді.Бұл өлшемді және көлденең қиманың бағытын өзгертуге мүмкіндік береді.
Түрленгіштер (modifiers) объектілердің құрылымын және сыртқы түрін өзгертуге мүмкіндік береді. Әртүрлі түрленгіштерді қолдана отырып июге, ширатуға, тарылтуға, шымырланумен және дiрiлмен жабу, объектілерді айналдырып және сығуға болады.
Өзгертулерге сәйкес, күрделі түрлендіргіштер жалпы нәтижені алу үшін қолданылады. Егер сіз түлендіргіштерді қатарынан пайдалансаңыз, онда олар олар ретке салған тiзiмдерге зерттеліп отырады.Бұл тізім немесе түрлендіргіштерді қолдану тарихы түрлендіргіштер стекі (modifiers stack) деп аталады.
Түрлендіргіш қолданылған кезде, объектінің деректері ауысады және стекте көрінеді. Стекте орналасқан түрлендіргіштер, қол жетімді болады, сіз оның параметрін кез келген уақытта күйге келтіре аласыз. Сіз сонымен қатар өшіре аласыз, стектен түрлендiргiштерді қайта реттеп немесе жоя аласыз. Соның арқасында объектілерді модельдеу ыңғайлы, бояп және анимациялауға болады.
Түрлендіргіштер командалары командалық панельде Modify (Өзгерту) және салынған панельде Modifiers (Модификаторлар) орналасқан
Негізгі әдебиет: 4 [12-19]
Қосымша әдебиет: 3[75-76]
Бақылау сұрақтары:
Интерфейстің элементін атаңыз?
Сплайндық формаларды құру?
Деформациялау түрленуі деген не және олар қашан қолданылады?
Дәріс 7. Мәтіндік ақпарат. Дыбыс
Мәтіндік ақпараттар мультимедиа компоненттерінің бірі болып табылады. Мәтіндік ақпараттарды көрнекі түрде көрсету үшін қаріптер қолданылады. Қаріп (гарнитура) – графикалық ерекшеліктері бойынша ұқсас символдар жиыны. Қаріптің сипаттамалық ерекшеліктері. Кегль, қаріп өлшемі бас әріптің биіктігімен анықталады бас әріптің биіктігімен анықталады. Эффектілер таңдалған қаріпке түрлі безендірулерді ұсынады – астын сызу, белден сызу, капитель, контурлау, түрлі түстерге бояу.
Гипермәтін мәтіннен тұрады, ол белгілі бір әрекетке жауап беретін болады (мысалы, тышқан пернесін басқанда).
Гипермедиа – ол тек мәтінмен ғана емес, бейнемен, дыбыспен және көрініспен де байланысты қамтитын гипермәтін.
Гипермәтінді құру принциптері анықталды. Бұл принциптер үшеу - жалпымәнділігі, объектография принципі, өмірлік цикл принципі.
Жалпы мәнділік принцип – негізгі болып табылады, оның негізінде гипермәтіннің анықтамалық статьясы қалыптасады. Оған спецификалық талқылаулар кіреді. Бұл принцип адамның ойлау қызметінің психологиялық ерекшелігіне негізделген, маман ағымдағы тақырыптан құжат немесе қормен жұмыс жасағанда туындайтын сұрақтарға жауап алу үшін көбірек ақпарат алғысы келеді. Бұл сол тақырып төңірегіндегі құжаттарды тереңдей анықтауға жәрдемін тигізері сөзсіз.
Объектографияның принципі мынаған тіреледі: гипермәтінде ақпарат кітапханалық принципке емес (сипаттау және сақтау бірлігі құжат болып табылатын) белгілі бір объектілердің принципіне негізделеді. Әрине, сақтау бірлігі – ақпарат, ол белгілі бір объектіге немесе объектілер кластарына қатысты түрлі құжаттардан алынады, және ақпараттық мақаладағы сипаттау көзі болып табылады.
Өмірлік циклдың принципі мынада: кез келген объект үшін үрдістер жиынтығы тән, онда объект өзі пайда болғанынан бастап жоғалып кеткенге дейін қатысатын болады. Дәстүрлі құжаттарда өмірлік цикл туралы мәліметтер барлық мәтіндерде кездеседі, түрлі тарауларда, параграфтарда болады. Сондықтан, кейбір объектілердің пайда болу, қолданылу кезеңдері туралы толық та, анық сипаттама алу үшін осы тақырыптың төңірегінде көбірек ақпарат қарау керек. Гипермәтінде анықталған өмірлік циклға сәйкес мәліметтер жүйесі құрудың негізгі принципі рангіне келтіріледі. Өмірлік циклдың әр кезеңі туралы ақпаратты жеке мақала түрінде безендіруге болады. Соңғысы объект туралы мақалаға немесе керісінше сілтемені қамтуы керек.
Дыбыс дегеніміз физикалық ортада (әдетте ауада) шамамен 20-20000 Гц жиілікті тербеліс, барлық қазіргі заманғы жүйеде дыбыстар тербелістері электрлі сигналға негізделген, соңынан оны (аналогты немесе цифрлы) өңдеу және физикалық ортада қайта тербеліс түрінде шығарады.
Дыбысты жазу электрлі дыбыс қысымының көшірмесі (микрофон- дыбыс қысымын жіберетін құрал) арқылы аналогты сигналды тікелей цифрлық жолмен жүзеге асырылады. Цифрлеу жиілігі жиілік таңдау сигналы деп аталады және белгілі Котельников–Найквиста теоремасы бойынша жиілікті түрлендіру сигналының екіеселеленген максимальды мәнінен кем болмауы керек.
Аналогты сигналды түрлендіру сигналды уақыт бойынша дискретизациялау үшін (цифрлы жиілік) және дәңгей бойынша кванттау (сигналды өзінің цифрлық көрсеткішімен) аналогты–цифрлы түрлендіргіш (АЦТ) цифрлы түрде орындайды. Әдетте аналогты-цифрлы түрлендіргіш импульсті-кодты модуляциялау (PCM, Pulse Code Modulation) арқылы түрлендіреді. Момент аралығындағы уақыт арасында сигналды түрлендіру таңдалған аралық (интервал) (Sampling Interval) деп аталады; бұл өлшем таңдалған жиілікке кері пропорционал, немесе сэмплингпен (Sampling Rate). Аналогты сигналдың амплитудасы (Sample Value) әр түрлендіру кезінде дәңгей бойынша бөлінеді және параллельді цифрлық кодына сәйкес (Digital Sample) кодталады, аналогты сигналды цифрлық кодқа түрлендіру уақыты уақытпен таңдалған деп аталады (Sampling Time) ( 6 – сурет).
АЦТ-тің жеберілген қабілеті деп цифрлық кодтың өзгеруіне әкелетін аналогты сигналдың ең кіші мәні деп аталады. Мысалы, егер АЦТ сегізразрядты код берсе жеберілген қабілетіаналогты сигналдың (шамамен салыстырмалы өлшемде 0,4%) максимальды амплитудасы мынаған 1/(28)=1/256 тең болады, 16-разрядты АЦТ-тің сигналды көрсету дәлдігі мынадан 1/(216)=1/65536 (0,0015%) кем емес.
АЦТ-тің разрядтығы көбейген сайын оның динамикалық диапазоны да өседі. 8-разрядты түрлендіру 48 дБ (кассеталы магнитафон сапасында) динамикалық диапазонды қамтамасыз етеді, 12-разрядты 72 дБ (катушкалы магнитафон сапасы),16-разрядты- 96 дБ (аудио компакт-диск сапасы).
