3.Арал өңірінің тұрақты әлеуметтік-экономикалық даму мүмкіндіктері мен тәуекелділіктері

3.1 Арал өңірінің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы үшін ұсыныстар

Дипломдық жұмыста жүргізілген зерттеу нәтижелері бірқатар теориялық және тәжірибелік тұжырымдамалар мен ұсыныстар келесідей қорытындылар жасау үшін негіз болады:

1.Түрлі-түсті металлургияны дамыту

- “Шалқия” кенiшiнде қорғасын-мырыш рудасын өндiру бойынша анағұрлым тиiмдi кешендi жұмыстарды жүзеге асыру:

- қуаттылығы 500 мың тонналық байыту фабрикасының құрылысы және бiрiншi кезегiн iске қосу;

- металлдық мырыш пен қорғасын өндiретiн металлургиялық зауыт құрылысының ТЭН әзiрлеу.

- Қарамұрын рудалық танабындағы алтын кенiшi мен Шиелi ауданындағы Балауса және Құрымсақ ванадий кенiштерiн өнеркәсiптiк игеру.

- Ақжар, Дарбаза алтын кеніштеріне және Шиелi мен Жаңақорған аудандарындағы жезқазған типтес мыс кеніштеріне егжей-тегжейлi барлау жұмыстарын жүргiзу.

2. Мұнай химиясын дамыту

Болашақта мұнай химия өнеркәсiбiнiң дамуы келесi бағыттар бойынша жүргiзу көзделеді:

- төмен қысымды полиэтиленнен және үлкен диаметрлi поливинилхлоридтен жасалынатын труба өнiмдерiн дамыту;

- жеңiл көмiртектiң кеңейтiлген фракциясын (ЖККФ) газды қайта өңдеуден қалған қалдықтардан әр түрлi жанар май (автол, нигрол, битум және т.б.) алу бойынша мұнай химиялық зауытының және қуаты 20,0 мың тонна мұнай өнiмдерiн өңдейтiн шағын мұнай өңдеу зауытының құрылысы;

- пластмассалық өнiмдер (халық тұтынатын тауарлар) өндiрiсiн ұйымдастыру.

Облыс ғалымдарымен мұнайды және мұнай өңдеудiң iлеспе өнiмдерiн пайдалану және өңдеу бойынша зерттеулер жүргiзiлуде:

- жанар май өнiмдерiн алу үшiн солярлық фракцияны пайдалану;

- гидротехникалық және жол құрылысы үшін мұнай өңдеу қалдықтарын пайдалану;

3. Құрылыс индустриясын дамыту

Болашақта аймақтағы құрылыс индустриясы төмендегідей бағыттар бойынша дамиды:

- қаптауыш кiрпiш және черепица шығару зауыты;

- құрғақ құрылыс қоспаларын шығаратын зауыт;

- ұнтақталған тас шығару зауыты;

- гипсокартон және басқа қаптауыш материалдар зауыты.

4. Аймақтық кластерлерді дамыту

Күріш кластері

Аймақта күріш өсіру, оны өңдеуге және күріш қауызынан қаптауыш материалдар, брикеттер, спирт, жартылай дайын фабрикаттар өндіруге байланысты облыста күріш өңдеу кластерін дамыту көзделіп отыр.

Аталған кластердің аймақтық мамндандырылуы немесе оның жұмыс жасау аймағы Қызылорда облысына және де өз өндірісінде қайта өңделген күріш өнімін пайдаланатын кәсіпорындар орналасуы мүмкін республиканың басқа аймақтарына да таралады.

Күрішті неғұрлым терең өңдеудің, өнімнің жаңа түрлерін меңгерудің, қажеттілігі бар (тағам өнімдерін, құрама жемшөп, крахмал сірнесін, жылу өткізбейтін материалдар, органоминералдық тыңайтқыш және т.б., күріш қауызынан қаптауыш материалдар, брикеттер, жартылай дайын фабрикаттар өндіру).

Осы кластердің дамуы келесі жобалардың іске асырылуын қамтиды:

I кезең (2009-2010 жылдар)

- Күріш қауызы негізінде жылу өткізбейтін материал – арболитөндірісін ұйымдастыру;

- Дән қалдықтарынан құрама жем өндіру;

- Сүрленген күріш ботқасын өндіру.

II кезең (2010-2015 жылдар)

- Жармақ күріштен крахмал сірнесін өндіруді ұйымдастыру;

- Брикет отын өндіру;

- Жапа мен күріш сабанынанбиогаз өндіру,

- Күріш сабанынан картон қағазын өндіру;

- Күріш қауызы негізінде органоминералдық тыңайтқыш шығаратын өндіріс құру.

Балық кластері

Балық кластерін құруға негіз бар және олар балық питомнигі, балық аулау артелі, балық өңдеу кәсіпорындары және Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы Министрлігі ғылыми-өндірістік балық шаруашылығы орталығының Арал филиалы.

I кезең (2007-2009 жылдар)

- «Арал – Пластик Қайық» МКК базасында пластикалық шыны, қайық және катерлер жасау бойынша мемлекеттік тапсырыс орналастыруға жағдай жасау;

- Қамыстыбас балық питомнигінде шабақ өсіру бойынша жаңа технология енгізу;

II кезең (2009-2015 жылдар)

- Арал қаласындағы балық өңдеу зауытын одан әрі кеңейту;

5. Шағын кәсіпкерлікті дамыту

Облысымызда шағын кәсіпкерлікті қолдаудың толыққанды инфрақұрылымын құру қажет. Ол үшін ең алдымен, кәсіпкерлік қызмет саласында кәсіби біліктілікті арттыруға, бизнесті жүргізу туралы оқу курстарын, семинар тренингтер өткізілетін техникалық жабдықталған орталық құрудан бастак керек.

Облысымызда шағын кәсіпкерлікті табысты дамыту үшін оьлыстық аймақтық даму және кәсіпкерлікті басқармасы мен «Республикалық ақпараттық көрме орталығы» ЖАҚ – ның филиалы шағын бизнестің проблемаларын зерттеу, түрлі әдістемелік көмекші құралдар шығару, кәсіпкерлерді оқыту, шағын және орта бизнес субьектілері үшін орталықтандырылған бухгалтерия құру жұмыстарын бірігіп атқаруды көздеп отыр.

Білім деңгейін көтеру үшін кәсіпкерлерді, шағын бизнес мәселелерімен айналысатын мемлекеттік қызметшілерді шетелдерде оқыту жұмыстарын жалғастыру керек.

Осы бағыттағы жұмыстар Қазақстандағы халықаралық ұйымдардың әрі қарай жалғастырыла береді:

- «SABIT» бағдарламасы (АҚШ арнайы американдық іскерлік стажировка бағдарламасы) бойынша мұнай, газ салаларын, туризм, қонақ үйді басқаруды оқыту;

- Винрок халықаралық ауыл шаруашылығын дамыту институтының «Фермер - фермерге» бағдарламасы бойынша, ауыл шаруашылығы тауарларын өндірушілерді нарықтық экономикаға оқыту;

- «МАШАВ» халықаралық ынтымақтастық бағдарламасы бойынша бизнес – жоспарлау мен компьютерлік бағдарламаларды үйрету (B plane ) т.б.;

6. Әлеуметтік инрақұрылымды жетілдіру

Нағыз пәрменді әлеуметтік саясат – ол халықты жұмыспен тұрлаулы қамту саясаты болып табылады. Жұмыспен қамту – 2020 бағдарламасына орай аймақта халықты жұмыспен қамту үшін келесідей іс-шаралар кешенін атқару керек:

- жұмыс берушілердің таяудағы 3 жылда жұмыс күшіне деген қажеттілігін айқындап және кадрлар жүйесін экономикалық қажеттіліктермен сәйкестендіру;

- жастардың бос жұмыс орындары жәрмеңкесін өткізу;

- жұмыс күшін қайта даярлауды жетілдіру;

- ауылдарда фирмалардың инфрақұрылымдарын дамыту және сол арқылы ауылдарда жұмыссыздар санын қысқарту;

- салалар бойынша қоғамдық жұмыстар жүйесін дамыту.

Халықтың әлеуметтік жағынан осал топтарына қолдау көрсету үшін мынадай жұмыстар жасалу керек.

- әлеуметтік жағдайы төмен жанұяларға атаулы әлеуметтік көмек көрсету механизмін жетілдіру;

- көп балалы жанұяларға әлеуметтік қолдау көрсетудің қосымша формаларын жетілдіру;

- мүгедектерді әлеуметтік қамсыздандыру және реабилитациялау жүйесін дамыту.

7. Экологиялық ахуалды реттеу

- экологиялық дағдарыстың тереңдеу үрдісінің алдын алу;

- осы аймақтарда тұратын халықтардың өмір сүру сапасын және деңгейін көтеру үшін материалдық негіз құру жөнінде нақты шаралар қабылдау;

- қоршаған табиғи ортасы адамдардың денсаулығына өте қауіпті ауылдық аймақтардан, кіші және шағын қалалардан және басқа да тұрғылықты жерлерден республикамыздың басқа аймақтарына орын ауыстырғысы келетін халықтар үшін қажетті жағдайлар жасау;

- шетелдік техникалық және гуманитарлық көмектерді тарту және оларды тиімді пайдалану.

Қазіргі уақытта, Қызылорда облысы үшін аймақтық даму мақсаттары ретінде төмендегілерді атауға болады:

Аймақтағы халықтың тұрмыс – жағдайының деңгейін теңестіру;

- Аймақтың кешенді дамуын жеке аймақтық мақсаттармен ұштастыру;

- Тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету.

Аймақтың дағдарыстық жағдайдан шығып тұрақты экономикалық өсуі және халықты әлеуметтік қамсыздандыруды арттыру үшін келесідей іс-шаралар жүйесі атқарылуы тиіс:

- халыққа әлеуметтік кепілдіктерді ұсынуы және негізгі конституциялық құқықтарын қамтамасыз етуі тиіс;

- шаруашылық жүргізудің әр түрлі механизмдерін қолдануды реттеу қажет;

- халыққа қажетті, бірақ пайдасы аз және тиімділігі төмен кәсіпорындарды ұйымдастыру мен қолдау жөніндегі функцияларды жүзеге асыруы тиіс;

- басқару органдары аймақтың артта қалған аудандары дамыту саясатын жүргізу керек;

- табиғат қорғау шараларын жүргізуі тиіс.

Қызылорда облысының алдағы жылдарда дамуының басты басымдығы ретінде - нарықтық экономика жағдайында қолда бар шикізат әлеуетін тиімді пайдалану есебінен жоғары технологиялық өңдеу өнеркәсібін құру және дамыту арқылы облыстағы халықтың тұрмыс деңгейін көтеру саясаты болуы тиіс.