1.3 Конусты белдемше негізінің сызбалық тұрғызылуы

Сыртқы пішіні қиылған конусқа ұқсаған белдемшені конусты деп атайды. Сондықтан конусты белдемше негізінің сызбасын қиылмалы конустың жазылған сызбасы бойынша тұрғызады. Оның жоғарғы доғасы бел сызығына сәйкес келсе, төменгі доғасы етек сызығына сәйкес келеді, ал жоғарғы және төменгі доғалар арасындағы радиустар бөліктері алдыңғы және артқы бойының ортаңғы сызықтары болып табылады.

Сызбаны тұрғызуға арналған барлық есептеулер арқылы центрі ортақ болатын екі радиусты анықтауға болады О: R_T — жоғарғы доғаның радиусы және Rн — төменгі доғаның радиусы.

Негізгі мәліметтер

Конусты белдемше негізінің сызбасын тұрғызу үшін келесі өлшемдер мен қосымшалар қажет:

С_т — белдің жарты айналымы;

С_б — бөксенің жарты айналымы;

Д_тс — артқы бел сызығы;

Дтк — бел сызығынан тізеге дейінгі арақашықтық;

П_т — белдің жарты айналымына арналған қосымша;

П_б — бөксенің жарты айналымына арналған қосымша;

Пдк — бұйым етегіне арналған қосымша.

Есептеу мысалына размері 164-96-100 болатын фигураның өлшемдері қолданылады:

С_т = 37,0 см; С_б = 50,0 см; Д_тс = 40,4 см; Д_тк = 57,6 см; П_т = 1,0 см; П₆ =5 см; Пдтк = -7,6 см.

Сызбаның тұрғызылуының алдында конусты белдемшенің бел сызығы мен етегіне арналған радиустары есептелінеді.

Бел сызығын тұрғызуға арналған радиусы есептелінеді:

R_T=K (C_r + n,), мұндағы К— белдемшенің кеңею деңгейіне байланысты болатын коэффициент.

К = 0,32 — «солнце» атты белдемшелерге арналған (белдемшенің сызбасы толық шеңбердей болады);

К = 0,64 — «полусолнце» атты белдемшелерге арналған (белдемшенің сызбасы жартылай шеңбер түрін береді);

К= 1,2 — «колокол» атты белдемшелерге (белдемшенің сызбасы шеңбердің 1/4 бөлігіндей болады);

К= 1,4 — «клещ» атты белдемшелерге (белдемшенің сызбасы шеңбердің ¼ бөлігінің секторын құрайды).

Етек сызығын тұрғызуға арналған радиусты анықтайды:

R_H = Rт + (Дтк + П_дтк).

О нүктесінен төменге қарай ОТ, ОБ, ОН қиындыларын қалдыратын тік сызықты жүргізеді:

ОТ= R_T;

ОН= R_H;

ТБ = 0,5Д_ТС.

ТН қиығы — белдемшенің артқы бөлігінің орта сызығы.

Т, Б, Н нүктелері арқылы О нүктесі ортасы болатын шеңбердің доғаларын жүргізеді.

ОТ радиусының доғасында ТТ1 өлшемін белгілейді.

ТТ₁ = Ст + П_т.

ТТ1 қисығы — бел сызығы.

O және T1 нүктелері арқылы Н1 нүктесінде етек сызығымен қиылысқынға шейін түзу сызықты жүргізеді. Бұл түзудің бөксе сызығымен қиылысуын Б1 нүктесімен белгілейді, НН1 — етек сызығы; ББ1 — бөксе сызығы; Т1Н1 — белдемшенің алдыңғы бойының орта сызығы.

Бөксе сызығы бойынша елдемшенің енін тексерген кезінде ББ1 қисығының ұзындығын өлшейді. ББ1 қисығының ұзындығы мына өлшемнен кем болмауы керек (С_б + П₆) : ББ_{ >(С_б. +Пб).

Егер ББ1 < (С_б. + П₆),онда бөксе сызығы бойынша белдемше енін (С_б. + П_б) мөлшеріне дейін ұзартып Б10 нүктесін белгілейді:

ББ₁₀ = С_б. + Пб.

О және Б₁₀ нүктелері арқылы белдемшенің алдыңғы бой ортасының жаңа нақтыланған түзуі жүргізеді. Бұл түзудің етек пен бел сызығымен қиылысуын Т₁₀ және Н10 нүктелермен белгілейді. Т1Т₁₀ бел сызығы бойынша пайда болған артықтарды жан бүкпесіне қосады. Басқаша айтқанда, жан бүкпесінің қосымшасы Т1Т10 қиығына тең болады. Жан бүкпесі жан сызығында орналасады, оның орналасуын доғада орналасқан ББ₂ мөлшері анықтайды.

ББ2=0,5ББ₁₀- 1,0.

Б2 нүктесін О нүктесімен бірге түзумен қосады. Бұл белдемшенің жан сызығы болып табылады. Бел сызығының оң және сол жағына жан сызығынан бүкпенің жартысын қосады.

Бүкпенің ұзындығы 17,0...20,0 см. егер бел сызығы бойынша артылғаны T1T_IQ > 3,5см болса, онда жан бүкпесіне қосымша ретінде артқы бүкпесін тұрғызады. Артқы бүкпені Б3О түзуінде орналастырады, ол О және Б₃ нүктелерін қосады. Б₃ нүктесінің орналасуы мына қатынастан анықталынады ББ₃ = 0,4ББ₂.

Т1Т10 артықтарын былай жіктейді:

2/3 бөлігі жан бүкпесіне жіберіледі, 1/3 — артықысына. Артқы бүкпенің ұзындығы мынаған тең 15,0... 17,0см.