10.Ферменттердің классификациясы,мысалдар келтіре отырып әр кластың қысқаша сипаттамасы.

Ферменттерді катализдейтін химиялық реакция түріне байланысты 6 топқа бөледі:

1.Оксидоредуктазалар - тотықтырушы – тотықсыздандырушы ферменттер, олар сутегі атомдарын немесе электрондарда қосып алу немесе бөліп шығару арқылы субстраттың тотығу және тотықсыздану реакцияларын катализдейді.Оксидоредуктазалар ферменттердің үлкен класы болып табылады.

Дегидрогеназаның аэробты және анаэробты түрлері болады. Аэробты дегидрогеназалар тотықтырушы-тотықсыздандырушы ферменттер, олар сутегі ат омдарын немесе электрондарды субстарттан молекулалақ оттегіне тасымалдайды.и Олар оксидазалар деп те аталады.Мысалы, флавиндік дегидрогеназа (белок-ФАДН₂) сутек атомдарын оттегіне беріп , сутегі асқын тотығын түзеді: Белок-ФАДН₂ + О₂ Н₂О₂ + Белок –ФАДН₂

2 .Трансферазалар- биохимиялық реакцияларда атомдар тобын және молекула қалдықтарын алмастырып ауыстыратын ферменттер.Олар мынадай топтарды бір субстраттан екінші субстратқа ауыстырып жеткізеді: метил, карбоксил, амино, сульфо, формил, фосфат және т.б. Трансферазалар өзі тасымалдайтын топтарға байланыстыметилтрансфераза, ацилтрансфераза деп аталады.Мысалы, фосфотрансфераза ферменттері ішінде киназа деп аталатын ферменттің маңызы зор. Киназа фосфат тобын тасымалдап, АТФ-тан басқа субстраттарға , көмірсуларға, белоктарға апарады. Глицеролдың активтенуі глицеролкиназа ферменті әсерінен іске асады. Нәтижесінде глицерол-3-фосфат түзіледі.

СН2ОН CН2ОН

С

О

Н2ОН + АТФ СНОН +АДФ+Н⁺

С

О

Н2ОН СН2-О-Р-О

Глицерол Глицерол-3-фосфат

3. Гидролазалар – химиялық байланыстарды үзеді де, суды қосады.Гидролазалар мынадай топтарға бөлінеді:

А. Эстеразалар- күрделі эфир байланыстарын гидролиздейді де қышқыл және спирт түзеді.

Б.Липазалар- триацилглицеролдарды ыдыратып, глицеро және май қышқылдарын түзеді.

В. Гликозидазалар- Көмірсулардағы гликозидтік байланыстарды гидролиздейді.

Г. Пептидогидролазалар- белок, полипептидтік тізбек арасындағы пептидтік байланысты үзеді.

O H

R - C - N -R₁ +H₂O R- COOH+R₁

4.Лиазалар – субстратты гидролиздік емес жолмен ыдырауын, катализдейді, және бұл кезде молекулада қос байланыс түзіледі.Мұндай кезде СО₂, Н₂О, NH₃ заттар бөлініп шығадыжәне байланыстар С-С , С-N, C-O, C-S бойынша үзіледі.

5. Изомеразалар - изомерлер түзілу арқылы заттардың молекула ішіндегі өзгерістерін катализдейді.Олар сутегі атомдарының , фосфаттың және ациклдік топтардың молекула ішіндегі алмасуын реттейді.Мысалы, триозофосфатизомераза 3-фосфоглицерол альдегиді молекуласындағы сутегі атомын көміртегінің екінші атомынан бірінші атомына ауыстырады және фосфодиоксиацетонға айналдырып изомерлейді:

СН ₂ – О –РО ₃Н₂ СН₂ – О - РО₃Н₂

С НОН С═О

С═О СН₂ОН

Н

6. Лигазалар ( синтетазалар)- бұл ферменттер С-С, С-О, С-N, C-S сияқты байланыстар орнату арқылы түзетін органикалық қосылыстар синтезін катализдейді.Мұндай қосылыстар үшін АТФ және басқа да энергия пайдаланылады.