25) Адамның саналы іс – әрекеті және жас ерекшеліктері

Адам өзіндік сана (сана-сезім) арқылы өзін-өзі сезініп ұғынады. Сана-сезім дегеніміз — адамның өзін-өзі және өзінің психикалық күйін түсінетін арнайы кісілік ерекшелігі. Адамның сана-сезімі қашанда таптық, топтық қоғамдық сана-сезіммен тығыз байланысты. Сондықтан сана-сезім адам өзін - өзі түсінгеннен көрі кең ұғым. Өйткені өзін - өзі сезіну мен қоршаған болмысты сезінудің бірлігі арқылы тек адамның кісілік қасиетіне тән өздігінен реттелудің жоғары формасы жүзеге асады. Сөйтіп әрбір сана қоршаған әлемнің нәрселерін сезіну мен адамның өзін-өзі, өзінің ішкі дүниесін сезінуден тұрады. Адам санасы әлеуметтік түрткілердін, ықпалынаң — енбек іс-әрекеті мен қатынастан қалыпасады. Caна-сезім бір жағынан, танымдық екінші жағынан, әрекеттік рухани құбылыс. Өзін түсіну арқылы адам өзін - өзі жөнге салады, өз ісіне баға береді, мінез - құлқын реттейді, тәрбиелейді. Сана мен таным процесінде эмпияның мәні өте зор. Адам эмоция мен сезімі арқылы ақиқат болмысқа өзінің арнайы ыңғайын білдіреді. Сонымен бірге адам қоршаған болмысты жандандыруға саналы іс-әрекет жасайды. Сананың практикалық қимыл-әрекетке бағытталуы, оның маңызды бір саласы — адам ырқын құрайды. Ырық дегеніміз — киындықтарды жеңуге арналған са­налы, мақсатты психикалық іс-әрекет. Ол адамның талаптарын, мақсат-мүдделерін, істерін жүзеге асырады.

26) Тер және терлеу тетігінің жас ерекшелегі

Тер бездері арқ денеден сыртқа шығарылатын судың мөлшері 50 % яғни 500 – 900 мл болады. Термен бірге моченика, несеп қышқылы , креатин, гиппур қышқылы, хлор , натри, калий және фосфаттар мен сульфаттар шығарылады. Тердің сабағалы салмағы 1,012 – 1,010 . терлеу тәулігі бойы үнемі үзіксіз жүреді, бірақ сытқы орталық ортаның температурасы жоғарылағанда және ауыр еңбекпен шұғылданғанда , шынықтыру жаттығулары кезінде тер безінің өзектері кеңейеді де, тер үздіксіз көп шығады. Бұл кезде дененің жылуды өндіруі тепселеді, бүйрек капилляларындағы қысым төмендейді, де, несеп өндіру азаяды.  Ересек адамның терісінен бала терісінің айырмашылығы бар. Бала терісінің сыртқы эпидермис қабаты өте жұқа , терінің қан тегіс, қыртыссыз басады.  Жаңа туған сәбидің терісі өте жұқа , қалыңдығы 1,1 мм 1 жасқа дейін тер бездері жылдам ал созылған тамақтары 6 жастан кейін пайда бола бастайды.  Бала терісінде май көбірек болады әсіресе алғашқы 3 айда ол тез көбейеді. Содан кейін 5 жасқа дейін олардың көбеюі бәсеңдейді. Ересек адаммен салыстырғанда майлы клеткалар жаңа туған сәбиде 5 % көбірек болады.  Терінің температурасы нәрсетелерде жоғарырақ және тұрақсыз келеді. Ыстық пен суықтың әсеріне сәйкес тері температурасының бейімделу өзгерісі 3 – 5 жастан басталып қалыптаса бастайды.  Бала 4 жасқа дейін аз терлейді , өйткені терібездерісінің қызметін реттеуші жүйке орталығы әлі жетілмеген. Оның толық жетілуі 5 – 6 жаста болады.