23. Международные отношения накануне и в начале Второй мировой войны. Нападение фашистской Германии на ссср, оборонительные бои на территории Беларуси.

Міжнародныя адносіны напярэдадні Другой Сусветнай вайны былі скіраваны на спыненні агрэсіі фашысцкіх дзяржаў у Еўропе і на далёкім усходзе. Пасля таго як СССР не удалася дамовіцца з англіяй іфранцыяй аб стварэнні кааліцыі супраць Германіі ўрад СССР падпісаў 23 жніўня 1939г. дагавор (пакт) аб ненападзенні паміж СССР і Германіяй тэрмінам на 10 год. Да яго быў прыкладзены сакрэтны пратакол, у якім размяжоўваліся «сферы ўплыву Германіі і СССР». У адпаведнасці з пратаколам Заходняя Беларусь і частка этнічных польскіх земляў на ўсход ад рэк Нараў, Вісла і Сан уключалася ў сферу ўплыву СССР.

Гэты дагавор развязаў рукі Германіі і першага верасня яна напала на Польшчу. У адказ на гэта Англія і Францыя абвясцілі вайну Германіі а ЗША аб нейтраліцеце. Пачалася Другая Сусветная вайна. 17 верасня СССР увёў войскі ў заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну. 28 верасня паміж СССР і Германіяй падпісаны дагавор “Аб дружбе і граніцах”. Пасля гэтага Гітлер пачаў планамерны захоп Еўропы а СССР вайну з Фінляндыяй. Заходнія краіны вялі “Дзіўную вайну” – без ваенных дзеянняў з Германіяй, разлічваючы, што Гітлер пойдзе на Усход. Аднак у чэрвені 1941 г. Гітлер напаў на Бельгію Францыю і Галандыю. Саюзнікі церпяць паражэнне і эвакуіруюцца, чсткова ў Англію, часткова у Афрыку.

Вясной 1941 г. Гітлер падпарадкаваў Югаславію. 22 чэрвеня 1941г. нацысцкая Германія ў адпаведнасці з планам “Барбароса” напала на СССР. Супраць войскаў Заходняй асобай ваеннай акругі, што знаходзіліся на тэрыторыі Беларусі, дзейнічала наймацнейшая германская групоўка армій "Цэнтр". Яна наносіла галоўны ўдар. Нягледзячы на мужнае супраціўленне, асобнах часцей, Чырвоная Армія ў Беларусі пацярпела цяжкае паражэнне. Вялікая частка сіл Заходняга фронту была акружана заходней Мінска і ўзятаў палон. Ужо 28 чэрвеня 1941 г. быў захоплены Мінск. У пачатку ліпеня 1941г. савецкае камандаванне паспрабавала стварыць лінію абароны па Заходняй Дзвіне і Дняпру. Жорсткія баі разгарнуліся ў раёнах Бабруйска, Оршы, Гомеля. 23 дні працягвалася гераічная абарона Магілёва. У выніку гэтых баёў савецкія войскі затрымалі рух немцаў на маскоўскім напрамку. Да пачатку верасня 1941г. уся тэрыторыя Беларусі была акупіравана захопнікамі, але план маланкавай вайны ўжо быў сарваны.

Галоўнымі прычынамі паражэння Чырвонай Арміі ў пачатку вайны сталі пралікі палітычнага і вайсковага кіраўніцтва СССР у ацэнцы прадваеннай сітуацыі, адсутнасць у савецкага камандавання выразна распрацаванай стратэгіі абарончай вайны, недахопы ў планаванні, арганізацыі і баявой вывучцы савецкіх войскаў, знішчэнне ў выніку рэпрэсій на пярэдадні вайны каманднага састава Чырвонай Арміі.

24. Оккупационный режим на территории Беларуси. Партизанское и подпольное движение.

На працягу ліпеня-жніўня 1941г. на тэрыторыі Беларусі быў усталяваны нацысцкі акупацыйны рэжым. Асноўнымі яго мэтамі былі татальная эканамічная эксплуатацыя, падаўленне любых формаў супраціўлення акупантам, паступовая каланізацыя беларускіх земляў. Акупанты правялі тэрытарыяльна-адміністрацыйны перадзел тэрыторыі Беларусі, у адпаведнасці з якім асобныя яе часткі былі ўключаны ў склад зоны тылу групоўкі армій "Цэнтр", Усходняй Прусіі, рэйхскамісарыята "Украіна", генеральных акруг "Беларусь" і "Літва".

Акупацыйная палітыка ў Беларусі не адрознівалася адзінствам і паслядоўнасцю. В. Кубэ, які ўзначаліў нямецкую грамадзянскую адміністрацыю, імкнуўся выкарыстаць беларускі нацыяналізм, ішоў на пэўныя папулісцкія меры з мэтай памяншэння сацыяльнай базы антыфашысцкага руху і ўмацавання акупацыйнага рэжыму ў Беларусі. Паліцэйскае і ваеннае кіраўніцтва арыентавалася на жорсткае падаўленне супраціву, масавыя рэпрэсіі супраць партызан і мірнага насельніцтва. За гады акупацыі на тэрыторыі Беларусі было праведзена больш 60 буйных карных аперацый.

Адначасова па ініцыятыве В. Кубэ акупацыйныя ўлады прадпрымалі спробы прыцягнуць частку мясцовага насельніцтва да супрацоўніцтва з акупантамі. Пачынаючы з восені 1941г. у Беларусі ствараюцца калабарацыянісцкія арганізацыі і вайсковыя фармаванні - Беларуская народная самапомач (БНС), Беларуская самаахова (БСА), Саюз беларускай моладзі (СБМ), Беларуская цэнтральная рада (БЦР), Беларуская краёвая абарона (БКА). Усе гэтыя арганізацыі былі параўнальна нешматлікімі, не мелі рэальных уладных паўнамоцтваў і не змаглі аказаць колькі-небудзь значнага ўплыву на грамадска-палітычную сітуацыю ў Беларусі.

З першых дзён акупацыі значная частка насельніцтва Беларусі пачала барацьбу супраць захопнікаў. Летам 1941г. ствараюцца першыя партызанскія атрады, падпольныя партыйныя і камсамольскія арганізацыі. У 1942г. адбываецца арганізацыйнае афармленне і колькаснае ўзмацненне руху Супраціву ў Беларусі. У маі 1942г. пры Стаўцы Вярхоўнага Галоўнакамандавання быў створаны Цэнтральны штаб партызанскага руху (ЦШПД), а ў верасні 1942г. - Беларускі штаб партызанскага руху (БШПД). На базе груп і атрадаў ствараюцца брыгады і злучэнні, што значна пашырыла магчымасці партызанскага руху.

У 1943-1944гг. партызанскі рух у Беларусі набывае масавы характар. Да канца 1943г. партызаны кантралявалі каля 60 % тэрыторыі рэспублікі. Было створана больш 20 буйных партызанскіх зон. Усяго ў Беларусі ў шэрагах партызан налічвалася 374 тыс. чал., у падполле – звыш 70 тыс. чал.

Акупацыйны рэжым прынёс Беларусі незлічоныя бедствы. У выніку войны загінула больш 2,2 млн. чал., 380 тыс. чал. было вывезена на працу ў Германію. З-за людскіх страт насельніцтва Беларусі ў 1945г. склала толькі 6,2 млн. чал.