14.Культура белорусских земель в составе Российской империи в XIX- нач. XX вв.

Беларуская культура ў 19 пачатку 20 ст. развівалася ў складаных умовах. З канца 18 ст. да 30 гг. 19 ст. яна знаходзілася пад моцным уплывм польскай культуры. Гэта тлумачыцца палітыкай расійскага самаўладдзя, якая характарызавалася патураннем палякам, імкненнем не раздражняць іх. Таму ў гэты час паланізацыя беларускага грамадства ўзмацнілася.

Разам з тым, у межах польскага вызваленчага руху, з’яўляецца ліцьвінская плынь (Ян Чачот, Ян Баршчэўскі, Тамаш Зан. Адам Міцкевіч і інш.), якая спрыяла ўзнікненню і фарміраванню новай беларускай літаратуры і мовы. Паяўляюцца першыя ананімныя паэмы “Энеіда навыварат” і “Тарас на Парнасе”. Першым класікам беларускай літаратуры становіцца В. Дунін-Марцінкевіч. Ён жа стаў і заснавальнікам беларускага нацыянальнага тэатру.

У другой палове 19 ст. беларуская літаратура развівалася ва умовах русіфікацыі краю, што аб’ектыўна стварала больш спрыяльныя ўмовы для адраджэння беларускай мовы і культуры. Расце колькасць беларускіх пісьменнікаў, сярод якіх трэба адзнаць Францішка Багушэвіча, Янку Лучыну і Адама Гурыновіча. Яны заклалі трывалы падмурак для росквіту беларускай літаратуры ў пачатку ХХ ст. (А Пашкевіч, М. Багдановіч, Я. Купала, Я. Колас, М. Гарэцкі і інш).

Адукацыя ў Беларусі развівалася пад уплывам дзяржаўнай палітыкі. Цэнтрам навукі і адукацыі спачатку быў Віленскі універсітэт, затым з 1848 па 1864 г. Горы-Горацкі земляробчы інстытут. Пасля паўстання 1864 г. у Беларусі не існавала ніводнай ВНУ. Аснову сістэмы адукацыі складалі спачатку царкоўна-прыходскія вучылішчы, а з канца 19 ст. – народныя.

Нвуковым даследаваннем Беларусі спачатку займаліся расійскія вучоныя Іван Грыгаровіч (апублікавў архіў старажытных грамат), І. Ляпёхін. З сярэдзіны 19 ст. ураджэнцы Беларусі браты К. і Я. Тышкевічы, Т. Нарбут П. Шпілеўскі і інш. У другой палове 19 ст. пач 20 ст. вывучэннем Беларусі паспяхова займаліся М. Доўнар-Запольскі, Я. Карскі, Е. Раманаў, М. Любаўскі і інш.

У выяўленчым мастацтве спачатку панаваў рамантызм І. Аляшкавіч, В. Ванковіч, Ян Дамель. І. Хруцкі. З сярэдіны 19 ст. – рэалізм (А. Гараўскі. Н. Сілівановіч і К. Альхімовіч). З пачатку 20 ст. беларускі жывапіс праславілі В. Бялыніцкі-Біруля. Г. Вейсенгоф. Ю. Пэн. Я. Кругер, К. Кастравіцкі.

У архітэктуры з канца 18 ст. да сяярэдзіны 19 ст. панаваў класіцызм. Гэта палац Румянцава-Паскевіча ў Гомелі, губернатарскі палац ў Віцебску, палацы ў Жылічах і Снове і г.д. У другой палове 19 ст. пачатку 20 ст. пануючай становіцца эклектыка – змяшэнне розных стыляў. Пераважае грамадзянская архітэктура: вакзалы, банкі, фабрыкі, заводы, гасцініцы. Пры будаўніцтве касцелаў выкарыстоўваецца псеўдаготыка: касцёлы ў Вілейцы, Браславе, Мінску, Паставах. Для праваслаўных храмаў – псеўдарускі стыль (Пакроўскі сабор у Барысава і іншыя “мураўёўкі”).

15.Основные тенденции развития экономики Европы в начале XX в. Социально-экономическое положение белорусских губерний в 1900-1914 гг. Столыпинская аграрная реформа и ее проведение в Беларуси.

Вынікам пераадолення крызісу 1900-1903 і дэпрэсіі 1904-1908 сталі: паскарэнне канцэнтрацыі вытворчасці; выцясненне дробных прадпрыемстваў буйнымі капіталістычнымі фабрыкамі і заводамі; будаўніцтва новых прадпрыемстваў; пераабсталяванне раней пабудаваных прадпрыемстваў. Асаблівасці прамысловасці на Беларусі: 1. вядучыя галіны вытворчасці ў Беларусі: харчовая, лесанарыхтоўкі, дрэваапрацоўчая. 2. з’яўляюцца манапалістычныя аб’яднанні (Камітэт запалкавых фабрыкантаў Заходняга краю, ў Віцебску мясцовы сіндыкат гаспадароў цагельных заводаў). 3. Адначасова ішоў працэс акцыяніравання.

Падзеі Крывавай нядзелі ў Пецярбургу 9 студзеня 1905 ускалыхнулі ўсю краіну. Забастоўкі салідарнасці 11-15 студзеня ахапілі Мінск, Магілёў, Гомель, Гродна, Смаргонь – усяго каля 30 гарадоў Беларусі. Пачаліся хваляванні ў арміі самае значнае з каторых паўстанне на браняносцы “Пацёмкін”. 6 жніўня 1905 Мікалай II падпісаў маніфест аб скліканні Дзяржаўнай Думы і аб’явіў аб выбарах у яе. Аднак гэта Дума не мела заканадаўчых паўнамоцтваў таму выбары ў яе праігнаравалі не толькі рэвалюцыянеры але і буржуазія таму рэвалюцыя не спынілась. У канцы верасня ў Маскве распачалася гарадская стачка, якая перарасла ва Усерасійскую. 17 кастрычніка 1905 г. Мікалай II падпісаў маніфест аб абвяшчэнні дэмакратычных свабод і наданні Думе заканадаўчых паўнамоцтваў. У першую Думу ад Беларусі было абрана 36 дэпутатаў. Першая дзяржаўная дума на адрэз адмовілась зацьвердзіць сталыпінскую аграрную рэформу таму была распушчана. Быў прыняты новы выбарчы закон і пачаліся выбары ў другую Думу. Другая дума аказалась яшчэ больш рэвалюцыйная чым першая. Яна не толькі адмовілась зацьвердзіць сталыпінскую аграрную рэформу але і прапанавала свой праект аграрнай рэформы які прадугледжваў частковую перадачу памешчыцкай зямлі сялянам. Таму і другая дума была распушчана. У чэрвені 1907 г. пачалісь выбары ў 3 юю Дзярж. Думу па новаму выбарчаму закону, які забяспечваў памешчыкам звыш 50% думскіх месцаў. Мікалай II не меў права мяняць выбарчае заканадаўства, без згоды парламента, таму роспуск другой Думы лічыцца чэрвеньскім дзяржаўным пераваротам. Ім скончылася рэвалюцыя 1905-1907.

Указ 9 лістапада 1906 (з 14 чэрвеня 1910 – дзяржаўны закон) абвясціў асноўныя прынцыпы рэформы сельскай гаспадаркі. Сталыпінскай праграмай перабудовы вёскі прадугледжвалася: свабодны выхад з сельскай абшчыны; стварэнне умоў для развіцця хутарскіх або адрубных сялянскіх гаспадарак; разнастайная, у тым ліку матэрыяльная дапамога сялянам; добравольнае перасяленне малазямельных і беззямельных сялян у Сібір, на Паўночны Каўказ і інш. Да 1914 з Беларусі па праграме перасялення выехала каля 350 тыс. чал. У выніку рэформы памешчыцкае землеўладанне захавалася, але яго доля скарацілася да 47% агульнай зямельнай плошчы. Адбыўся істотны рост сялянскай гаспадаркі. Яна давала каля 90% збору збожжа і бульбы. Адбылася канцэнтрацыя зямлі ў руках заможных сялян, што азначала перабудовў сельскай гаспадаркі на буржуазны лад.