13.Этнопедагогика және этнопсихологияның дамуындағы б.Момышұлы, қ.Жарықбаев, н.Елікбаев еңбектерінің мәнін ашып түсіндіріңіз.

Этнопедагогиканың даму тарихының жүйесі 3 кезеңнен тұрады: ежелгі дәуірдегі, XV-XIX ғасырлардағы, ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы және кейінгі дәуірдегі этнопедагогикалық ойлар. Соның ішінде ХХ ғасыр, яғни 1970-1995 жылдардағы қазақ этнопедагогикасы ғылымының дамуына және оған өз үлесін қосқан ғалымдардың еңбектеріне шолу жасасам. 70 жылдары КСРО халықтарының көне мәдениетін қайта жинау, зерттеу ісі басталды. Ғалымдар осы кезде этнопедагогика мәселелерімен айналысты. Елімізде Б.Момышұлы, Қ.Жарықбаев, Н.Елікбев сынды біртуар ғалымдарымыз еңбектерімен, этнопедагогикалық ойларымен алға шықты.

Б.Момышұлы «Соғыс психологиясы» еңбегінде өзінің әскери-теориялық көзқарастарын жан-жақты талдап, панфиловшылардың қаһармандыққа толы өнегелерін дәріптейді. Б.Момышұлы бұл кітапты жазуда майданда қаза тапқан, қасірет көрген, соғыс алапатының неше түрлі ауыртпалықтарын мойнымен көтеріп жүрген қарапайым соғыс сарбаздарының ерліктерін қағаз бетіне қалдыру, олардың рухына тағзым ете отырып, болашақ ұрпақ бойына дәл осындай отансүйгіштік сезімін сіңіру мақсатын көздеді. Соғыс куәгерінің еңбегі патриоттық рух, қайтпас жігер, табандылық пен ерлік, аға ұрпақтың батырлық өнегесіне тәрбиелейді, соның лайықты жалғастырушысы болып, қасиетті әскери дәстүрді арттыра түсуге жетелейді.

«Аталар сөзі – ақылдың көзі» атты монографиялы еңбекпен этнопедагогика және этнопсихология ғылымына елеулі үлес қосып, С.Қалиевпен бірігіп «Қазақ тәлім-тәрбиесі» атты оқу құралын шығарған Қ.Жарықбаевтың сіңірген еңбегі мол. Ол «Аталар сөзі – ақылдың көзі» атты монографиясының екінші бөлімінде XV ғасырда қоғам дамуына түбегейлі, жаңа бетбұрыс жасаған ХІХ ғасырдың ортасына дейінгі үлкен аралықтың есепсіз мол, тәлім-тәрбиелік мұраның жекелеген беттерін талдауға алады. Дәлірек айтсам – осы бөлімнің алғашқы тарауында XV-XVII ғасырда өмір сүрген ақын-жыраулардың (Асан Қайғы, Шалкиіз, Жиембет) өр рухты, жауынгерлік пафосқа толы толғауларынан туындайтын көшпенді ата-бабаларымыздың өзіндік психологиясы, тәлімдік мәні зор дана сөздері жайлы сыр шертіледі. Бөлімнің келесі тарауларында XVIII ғасырдағы қазақтың қоғамдық өмірінің өкілдері Ақтамберді, Шал, Бұқар жырау шығармашылықтарында көтеріліп отырған көзқарастарға сол кезең тұрғысынан баға беріліп, бұлардың қай-қайсысының да қазіргі заман талабымен үндес жақтары жұртшылық назарына ұсынылады. Қ.Жарықбаев, сонымен қатар педагогикалық ойдың 14 ғасырлық Антологиясының көп томдығының шығуына өз үлесін қосты.

Философия ғылымдарының докторы, профессор Н.Елікбаев қазақ этнопедагогикасы мен этнопсихологиясына өз үлесін қосып, тарих беттерінен орын алды. Оның 1978 жылы «Социализм және ұлттық психология», 1991 жылы «О национальной психологии казахской нации», 1992 жылы «Ұлттық психология» көмекші оқу құралы, 1999 жылы «Қазақстан-2030: Қазақ Ұлты психологиясының методологиялық мәселелері» атты оқу құралы, 2000 жылы «Дәуір тынысы: Қазақ ұлтының психологиясы» атты монографиясы жарық көрді. Бұл еңбектерінде ол қазақ этнопедагогикасы мен этнопсихологиясына аса көңіл бөліп, ұлт психологиясының ерекшеліктерін атап өтті. Қазақ этнопсихологиясы ғылымының тарихы мен теориясының негіздеріне Қ.Жарықбаев, ал қазақ этнопсихологиясының ғылыми сипаты мен мазмұнына Н.Елікбаев үлес қосты.