14.Этнос субъектісінің қалыптасуында этнопедагогикалық процестің мәнін түсіндіріңіз. Өзіндік мысалдар келтіріңіз.

Этнос туралы білім ол – ұлттық немесе этностық тәрбие мәселелері жөніндегі эмпирикалық мәліметтер мен білімдер жынтығы; кең мағынада алғанда халық бұқарасының тәрбие мәселелері жөніндегі көзқарастарының, идеяларының, мәдени ойлау жүйесінің, әдет-ғұрыптарының, дәстүрлерінің жиынтығы туралы көзқарас.

Этнос субъектісі – халық бұқарасының тәжірибесін меңгерген, мемлекет, Отан, ұлт, халық, отбасы, ру, тайпа, ұлыс туралы объективті көзқарасы бар, өзіндік ұлттық ерекшелігін бейнелей алатын жеке адам. Этнос субъектісі – халықтың тәлім-тәрбиені, оның тәжірибесін қорытындылай алатын адам.

Этнос субъектісі – халықтың мәдениетінің, өнерінің, фольклорлық шығармалары мен ұлттық салт-дәстүрлердің тәлім-тәрбиелік мән-мағынасын меңгеріп, оны өз өмірінде қолдану жолын білетін адам. Адамгершілік бағдарын жоғалтқан қоғам болашақтан үміт күтпеуі керек, оның алға басуы неғайбыл. Сондықтан проблеманың шешімін этнос субъектісін қалыптастыру жолын іздестіру мен бекітуден, адамгершіліктің бастамасын нығайтудан және қоғамдық өмірдің барлық саласындағы іс-әрекет бойынша жауапкершілікті арттырудан бастау керек. Өйткені, адамзаттың даму процесі адамгершілік негізінде жүзеге асса, күш-қуаты мол, іргесі мықты болады.

Көптеген ғалымдар жас ұрпақты өткен ата-бабаларымыздың ерлік дәстүрлері арқылы тәрбиелеу этнос субъектісін қалыптастырудың басты да негізгі жолдарының бірі екендігін орынды дәлелдеген. Расында да, Абылай, Алпамыс, Ағыбай, Амангелді, Махамбет, Райымбек сынды батырларымыздың ерлік стилі – қаһармандық символы. Батырлардың отаншылдық сезімі, туған халқының азаттығы жолындағы күрестерін жырға қосқан батырлық эпостар («Қобыланды батыр», «Алпамыс», т.б) халық арасына кең тарап, сүйікті шығармасына айналған, жастардың адал махабаты мен олардың алмағайып тағдыры жырланған лиро-эпикалық дастандар («Қозы Көрпеш – Баян сұлу», «Қыз Жібек», т.б) да патриоттық тәрбие туралы мол мұра болып саналады.

15.Этнопедагогиканың дамуында компоненттік теорияның маңызын негіздеңіз.

Этнопедагогика ғылымының дамуында пассиондық, дуалистік, ақпараттық, компоненттік сынды бірнеше этнос теориялары маңызды орын алады. Соның бірі – этностың компоненттік теориясы. Бұл теорияның негізін салғандар – В.В.Пименов пен Г.Е.Маркова. Бұл этнос теориясында тұлғаны өзін-өзі реттейтін және өзін-өзі жаңғыртатын көпқұрылымды әлеуметтік жүйе ретінде қарастырады. Оның негізгі компоненттеріне этностың қоныс аударуы, оның демографиялық жағдайы, этностың экономикалық жағдайы, қатынастар мен институттардың әлеуметтік жүйесі, тілі, өмір сүру салты, әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі жатады. Этнос өзін адамдар қауымының биоәлеуметтік құрылымы ретінде көрсетеді. Ол төмендегідей этнодифференциялы қасиеттермен сипатталады:

1. Этноним – этностың өзіндік атауы;

2. Тілі, діні, салт-дәстүрлері, өнері мен ұлттық фольклоры және этика нормаларында көрініс табатын этномәдениет ерекшеліктер;

3. Антропсихологиялық белгілер, яғни сыртқы физиологиялық және мінез-құлқындағы психологиялық ерекшеліктер;

4. Этногенез кезінде маңызды рөл атқаратын жеке шекарасы.

Этностық топтың анықтауға байланысты оның әрбір теориясы, оның мәні мен құрылымы анықталады. Бұған қатысты көптеген зерттеулер этностың иерархиялық құрылымы өзіндік иерархиялық бағыныштылығы мен келесі деңгейлерді қамтиды:

1. Этникалық қауымдастық пен этноәлеуметтік организмнен тұратын нақты этникалық, яғни этникалық қасиеттері мен міндетін атқарушы болып есептелетін тәуелсіз бірлік этникалық процестердің ең үлкен қарқындылығы бар адамдардың жиынтығы;

2. Микроэтникалық деңгейлерден тұратын микродеңгей, яғни этникалық қауымдастықтың шағын бірліктері (мысалы, отбасы);

3. Этникалық ерекшеліктері бір-бірінен ерекшеленетін субэтностарды біріктіретін макродейгей;

4. Суперэтностардың жиынтығын құрайтын метадеңгей, яғни этникалық қауымдастықтың негізінің бірі – этникалық білім.