1. Жалпы берілу: Кез-келген жасушаларда беріледі.
2.Арнайы берілу:Кейбір ерекше жағдайдағы арнайы жасушада жұреді.
Тұқым
қуалау ақпаратының жалпы берілу типі:
1)ДНҚ-ДНҚ репликация
2)ДНҚ-а-РНҚ транскрипция.
3)а-РНҚ-ақуыз-трансляция
Тұқым қуалау ақпаратының арнайы берілу типі: КРИК постулаты( молекулалык белоктын орт-к
1)РНҚ-РНҚ РНҚ репликациясы. (вируспен закымданган жасушга тән) догмасы).
2)РНҚ-ДНҚ кері тарнскрипция (накты 1 вируспен жануар-рга тән)
3)ДНҚ-белок ДНҚ трансляциясы.(тек тәжірибе жузінде)
Тыйым салынган: белоктан днк, рнк
Белоктан белокка
Тұқым қуалау ақпаратының жүзеге асырылу кезеңдері:
1)Репликация.
геннін
2)Транскрипция экспрессиясы
3)Трансляция
3.ДнҚрепликациясы-ң принцип-р-ң сызбасын сызу және түсіндіру.
ДНҚ молекуласының екі еселену процесі репликация д.ат. Репликацияның бірлігі-репликон,өздігінен репликацияланатын генетикалық элемент.Оның құрамында ДНҚ репликациясының инициациялық учаскесі және репликация процесіне қатынасатын белоктардың синтезін бақылайтын гендер орн-н. РЕпликация аса күрделі биохимиялық процесс. Б ұл процеске генетикалық ақпараттың өте дәлдікпен көшірілуін,ДНҚ тізбектеріндегі қателіктерді түзетіп,алмастыруды және рекомбинациясын қамтамасыз ететін көптеген белоктар қатынасады.
Репликация процесі мына принциптің негіізінде іске асады:
1) Жартылай консервативтік
********
2) Комплементарлы
********
3)Антипараллельдік және униполярлық
********
4)Үзілмелілік
********
1) Жартылай консервативті-ДНҚ-ның бастапқы тізбектерінің әрқайсысы жаңа тізбек түзілу үшін матрица болып табылады.
Репликациядан кейінгі әр ДНҚ молекуласындағы екі тізбектің біреуі бастапқы матрицалық тізбек болса,екіншісі –жаңадан синтезделетін тізбек.Олай болса,алғашқы аналық жасушаның бөліну нәтижесінде түзілген әр жас жасушадағы ДНҚ молекуласы бір бастапқы матрицалық тізбектен және бір жаңадан синтезделетін тізбектен тұрады.
2)Комплементарлық-ДНҚ молекуласының жаңа тізбегі комплементарлық принципке негізделіп адениннің тиминмен,гуаниннің цитозинмен байланысуына сай түзіледі.Сондықтан жаңадан синтезделген тізбек бастапқы матрицалық тізбекке комплементарлы болып келеді.
3)Антипараллельдік-ДНҚ-ның жаңа тізбектері бастапқы матрицалық тізбектерге қарама-қарсы бағытта,яғни антипараллельді синтезделеді.Өйткені бастапқы ДНҚ-дагы ақпараттың оқылуы ДНҚ-полимераза ферментінің қатынасуымен 3 1 5 1 бағытында ғана жүреді.
4)Униполярлығы-комплементарлы жаңа тізбектердің синтезделуі тек 5 1 31 бағытында іске асырылады,яғни әрдайым ДНҚ молекуласының 31 ұшы ұзарып отырады.
5)Үзілмелігі-репликация ДНҚ молекуласының бірнеше жерінде бір уакытта басталады.Синтезделген түрлі ұзындықтағы кесіндіілер арнайы лигаза ферменттерінің көмегімен бір-біріне жалғанып ДНҚ молекуласының тұтас тізбегін құрайды.
4.ДНҚ-ның лидерлік және ілесуші тізбектерінің репликациясының сызбасын сызу және түсіндіру.
ДНҚ синтезі спиральдың 51-ұшына қарай жүреді.Репликативтік ашаның бір спиралінде ДНҚ үзіліссіз тізбек синтезделінеді оны лидерлік тізбек,ал екіншісінде үзіліп-үзіліп жүреді,оны ілесуші тізбек деп атайды.
ДНҚ-ның ширатылған тізбектері тарқатылып репликация басталатын учаскеде «репликациялық айыр» деп аталатын арнайы құрылым түзіледі.
********
Репликация кезінде ДНҚ синтезделу бвғытының қос тізбектің таралу бағытымен сәйкес келуі тек жаңа синтезделген бастаушы тізбекте көрінеді.Екінші,артта қалған тізбек үзік-үзік болыпқысқа Оказаки ферметтері трінде синтезделеді.Нәт. тізбектің екеуі де 51 → 31бағытында ұзарады.
*********
Репликазаның негізгі ферменттері:
1.ДНҚ-полимераза-тізбекті синтездейді.
2.Топоизомераза-«репликативтік айырдың» алдындағы ДНҚ-ның аса жоғары ширатылған жерлерін босатады.
3.Хеликаза-ДНҚ тізбектерін ажыратады.
4.SSB-белоктар-ДНҚ-ның ажыраған тізбектерін тұрақтандырады.
5.Лигаза-ДНҚ фрагменттерін жалғап қосады.
6.РНҚ-праймаза-ДНҚ-полимеразаға керекті РНҚ-бастауыштарды синтездейді.
7.ДНҚ-геликаза-комплементарлы нуклеотидтердің арасындағы сутекті байланыстарды үзеді.
5.ДНК-нын репликациясына катысатын нег. Фермент-р атау манызын тусіндіру.
Репликазаның негізгі ферменттері:
1.ДНҚ-полимераза-тізбекті синтездейді.
2.Топоизомераза-«репликативтік айырдың» алдындағы ДНҚ-ның аса жоғары ширатылған жерлерін босатады.
3.Хеликаза-ДНҚ тізбектерін ажыратады.
4.SSB-белоктар-ДНҚ-ның ажыраған тізбектерін тұрақтандырады.
5.Лигаза-ДНҚ фрагменттерін жалғап қосады.
6.РНҚ-праймаза-ДНҚ-полимеразаға керекті РНҚ-бастауыштарды синтездейді.
7.ДНҚ-геликаза-комплементарлы нуклеотидтердің арасындағы сутекті байланыстарды үзеді.