11.Генетикалық кодтың қасиеттерінің сызбасын сызу және түсіндіру

Нуклеотиттердің осы жүйелі орналасу реті полипептидтік тізбектегі аминқышқылдарының орналасу ретін анықтайды. Мұны генетикалық код деп атайды. Тұқым қуалау ақпараты ДНҚ молекуласында 4түрлі нуклеотидтің нақты бір жүйемен кезектесіп орналасуы түрінде жазылған(кодталған). Кодтаудың негізгі принциптері Ф.Крик және оның қызметкерлерімен құрастырылып, «генетикалық код»деп аталған. Генетикалық код 1965 жылы толық анықталды.

Генетикалық кодтың қасиеттері:

-триплеттілігі -қатарынан орналасқан 3нуклеотид бір кодон (триплет)құрап, бір аминқышқылын анықтайды

-үздіксіздігі -кодондар үздіксіз орналасқан

- қайта жабылмайтындығы -кодондар бірі бірін жаппайды, әр нуклеотид тек бір кодонның құрамына кіреді

-коллинеарлығы -кодондардың реті белоктағы аминқышқылдардың ретіне сай

-артықтылығы - бір аминқышқылды 1-6 жуық кодон анықтауы мүмкін, өйткені жалпы кодондар саны 64, ал аминқышқылдар саны – 20

-жүйелілігі - кодондағы нуклеотидтердің ақпараттық маңыздылығының бірдей болмауы: 1-2 орындағы нуклеотидтер маңызды болып саналады, ал 3 нуклеотид әртүрлі болуы мүмкін және автоматты түрде оқылады

-арнайылылығы - әр кодон тек белгілі бір аминқышқылын анықтайды

-универсальдығы - барлық тірі ағзаларға (бірқатар ерекшеліктерінен басқа) генетикалық код бірдей

12.Митоздык цикл. Аныктамасы. Сатылары. Кезендері. Генетикалык материалдардын озгеруін сипаттау.

Митоздык (пролиферациялык) цикл—

Жасушанын болінуіне даярлануы, болінуі кезендерінде журетін сатылы және 1-1мен тыгыз б-ты проц-дін жиынтыгы.

Бул цикл 2 кезеннен турады:

1. Интерфаза

2. Жасушанын болінуі(митоз)

Интерфаза – белсенді синтез ж\е осу кезені. бул кезенде жасушанын белсенді осуіне кажетті акуыз, РНК ж\е баска заттар синтезі ж\е ДНК-нын репликациясы журеді. Бул жануар-р осімдіктен ушин 3 кезеннен турады:

1. Синтез алдындагы кезен; (G1);

2. Синтездік кезен(S);

3. Синтезден кейінгі кезен(G2);

G1- жасушада каркынды биосинтез процесі журеді;

S- ДНК молекуласынын 2 еселену кезені; ДНК Редуликациясы жартылай консервативті әдіс б\ша журеді;

G2- ДНК синтезі аякталып, каркынды турде энергия коры(АТФ) жиктала бастайды.

РНК мен акуыз синтезі ары карай жалгасады.

Митоз – соиалык жасушанын нег. Боліну әдісі. Бул хроматидтер 1-1інен ажырап, екі жас жасуша арасында бірдей болінетін ядронын боліну проц. 4 фазадан турады:

1)Профаза- хромосомалар ширатылып, жуандап кыскарады.

2)Метафаза- хром-р экватор жазыктыгында орн-ды.

3)Анафаза- әр хром-дагы хроматидтер толык ажырап, 2 полюске карай багытталып боліну уршыгынын жіпшелері полюске карай тартылы бастайды.

4)Телефаза- әр полюстегі хромосомалардын сыртын коршайядро кабыкшасы тузіліп, ядрошык п.б.

Телефазадан кейин бірден Цитогенез журіп жасуша 2ге болінеді.

13.Митоздық циклдың реттелуіндегі циклин және циклинге тәуелді киназалар рөлінің сызбасын сызу және түсіндіру

Жасушалық циклда арнайы протин-киназалар-циклин тәуелді киназалар –ЦТКшешуші рөл атқарады. АКтивті киназалар циклин-циклин тәуелді киназалар кешені түрінде болады. Бұл кешенде циклин активтендіруші болса ЦТК-лар катализаторлар қызметін атқарады. Митотикалық циклдың инициациясы циклин-Д-ЦТК-4және циклин –Д-ЦТК-6кешенің әсеріне байланысты жүреді. Олар посмитотикалық кезеңінің алғашқы сатысында қызмет атқарып жасушаның G1 кезеңінен S-кезеңіне өтуге жағдай туғызады S- кезеңде бірінен соң бірі циклин-А-ЦТК- 2кешені және циклин-В-ЦТК-2кешендері қызмет атқарып ДНҚ репликациясына қатысатын басқа арнайы белоктарға әсерін тигізеді.G2- кезеңінде реттеуші фактор ретінде циклин-в-ЦТК кешені қызмет атқарады. Бұл кезең жасушаныңG2- кезеңінен митозға ауысу процессін қамтамасыз етіп митоздық бөлінудің жүруін бақлайды. Оны стимулдаушы фактор деп атайды.