- •1.Геннің молекулалық деңгейдегі құрылысын және қызметтерін сызу және түсіндіру.
- •2.Жасушадагы тұқым қуалау ақпаратының тасымалдану типтерін және бағыттарын сызу және түсіндіру.
- •1. Жалпы берілу: Кез-келген жасушаларда беріледі.
- •2.Арнайы берілу:Кейбір ерекше жағдайдағы арнайы жасушада жұреді.
- •3.ДнҚрепликациясы-ң принцип-р-ң сызбасын сызу және түсіндіру.
- •2) Комплементарлы
- •3)Антипараллельдік және униполярлық
- •4)Үзілмелілік
- •7. Транскрипция үрдісінің кезеңдерінің сызбасын сызу және транскрипцияға қатысатын ферменттерді сипаттау.
- •6. Сызыкты днк молекуласы уштарынын толык реплик-яланбау себебін, узару механизімінін сызбасын сызу және тусіндіру.
- •8. Эукариот-р-н ядролык а-рнқ процессингінің механизімін сызу түсіндіру
- •9. Рнк. Типтері. Курылысы. Кызметі
- •10. Геннің трансляция удерісінің сызбасын сызу.
- •11.Генетикалық кодтың қасиеттерінің сызбасын сызу және түсіндіру
- •12.Митоздык цикл. Аныктамасы. Сатылары. Кезендері. Генетикалык материалдардын озгеруін сипаттау.
- •Интерфаза
- •Жасушанын болінуі(митоз)
- •13.Митоздық циклдың реттелуіндегі циклин және циклинге тәуелді киназалар рөлінің сызбасын сызу және түсіндіру
- •14. Жасушанын митоздык юоліну сатыларын мейоздын турлі сатыларындагы жасуша генетикалык материалынын молшерәнән сызбасын сызу.
- •15. Гендер белсенділігінін реттелуін оперондык моделінін сызбасын сызу.
- •17.Адамдагы моносомиянын п.Б. Механизмі сызбасын сызу
- •19.Адамдагы трисомия-н п.Б. Механизмі
- •20. Гендік мутация-н п.Б.Механизмі.
- •21. Хроматин аныктамасы
- •22.Хромосомалардын классификациясы
- •25.Сперматогенез удерісі
- •26. Оогенезудерісі
- •3Кезеңнен тұрады:
- •27. Рекомбонотивтік озгергіштік
- •28. Онтогенетикалык дамудын ерте сатысындагы жумыртка ...
- •31. Апоптоздын типтері сатыларынын сызбасын сызу.
- •32. Протоонкоген мен онкогенге аныктама беру
- •33. Катерлі ісік
25.Сперматогенез удерісі
Cперматогенез-аталық бездерінің түтікшелерінде жүреді бірнеше сатылардан тұрады. Ағза жыныстық жетілген кезінен бастап түтікшелердің сыртқы қабатындағы диплоидты спермотогониялар қарқынды түрде митоздық бөлінуін бастайды. Бұл-көбею аймағы. құйрығы пайда болып нағыз сперматозоидтарға айналады Сперматогониялардың бір бөлігі келесі өсу аймағына өтеді. Бұл кезеңде цитоплазма көбейіп олардан бірінші реттегі сперматоциттер түзіледі. Келесі аймақ-пісіп жетілу аймағы Мұнда -мейоз жүреді. Сперматогенездің ерекшелігі қалыптасу аймағы. Бұл аймақта сперматидтердің ядросы тығыздалып акросома аппараты қалыптасады және цитоплазма мөлшері азаяды. Сперматидтер кішірейеді
26. Оогенезудерісі
Гаметогенез
Оогенез Сперматогенез
Оогенез-аналық жыныс безінде өтеді.
3Кезеңнен тұрады:
1кезең-Көбею кезеңі –овогониялар түзіледі.
2кезең-Өсу кезеңі-овоциттер қалыптасады.
3кезең-Пісіп жетілу кезеңі-мейоз жүреді.
Оогенездің пісіп жетілу аймағында мейоздың әр бөлінуі сайын түзілген жас жасушаларда цитоплазма біркелкі бөлінбейді. Нәтижесінде бір ірі жұмыртқа жасушасы және 3цитоплазмасы жоқ бағыттаушы денелер түзіледі.Оогенезде бір ғана жұмыртқа жасушасы пайда болады
27. Рекомбонотивтік озгергіштік
Өзгергіштік-бұл тірі ағзалардың орта факторларының әсерінен жаңа белгілерге ие болу қасиеті.Өзгергіштік фенотиптік (тұқым қуаламайтын) және генотиптік (тұқым қуалайтын)болып бөлінеді.Рекомбинативтік өзгергіштік генотиптік өзгергіштіктің бір түрі,бұл жағдайда бір түрге жататын ағзалар бір бірінен генотиптегі гендердің басқаша топтасуының нәтижесінде ажыратылады.Бұл ата анасына тән емес жаңа белгілердің пайда болуына алып келеді.Мысалы,ата-аналарының қан топтары 2 мен 3 болса,баласының қан тобы 4 болуы мүмкін.
Рекомбинативтік өзгергіштіктің механизмдері:
1.Гаметогенез кезінде мейоздың анафазасында әр гомологты жұптарындағы аталық және аналық хромосомалардың тәуелсіз ажырауы;
2.Кроссинговердің нәтижесінде генетикалық материалдың рекомбинациясы;
3.Ұрықтану кезінде гаметалардың кездейсоқ қосылуы;
Рекомбинативтік өзгергіштіктің биологиялық маңызы өте зор,себебі ол бір түрге жататын даралардың генетикалық әртүрлілігін,оның өкілдерінің тірі қалуын қамтамасыз етеді.
28. Онтогенетикалык дамудын ерте сатысындагы жумыртка ...
Жұмыртқа жасушасында сарыуыздың орналасуының маңызы зор,өйткені болашақта ұрықтың кеңістіктік құрылымын анықтайды.Сарыуыздың орналасу сипатына байланысты жұмыртқа жасушасының полярлығы:бұл ядроның эксцентрлік орналасып,анимальды полюске қарай ығысуын және цитоплазмалық қосындылардың орналасу ерекшеліктерін көрсетеді.
Жұмыртқа жасушасының цитоплазмасында пайда болған жергілікті айырмашылық,оның ішкі сапасының әртүрлі болуына алып келеді,оны ооплазмалық сегрегация деп атайды.ОС ұрықтанудан кейін күшейеді де,ұрықтың бастапқы жіктелуіне негіз болады.
Жасушаның позициялық ақпаратына сәйкес мүшенің бастамасы өзінің орналасуын координаттық жүйе бойынша бағалап,содан кейін сол жағдайға байланысты жіктеледі.Жасушаның орналасуы ұрықтың ұзына бойы осіндегі белгілі градиентпен оргаласқан кейбір заттардың концентрациясымен анықталады.
Детерминация – (анықтау,шектеу) морфогенездің алғашқы кезеңдерінде дамып келе жатқан ағза бөлімдері арасында сапалық айыпмашылықтардың пайда болуы.Детерминацияның негізінде кейбір гендердің активтелінуі және м-РНҚ МЕН ақуыздың синтезі жатыр.Детерминация және эмбриональдық реттеу қарама-қарсы қасиеттер.Детерминация бүтіннен бөліктерге қарай жүреді-бірінші ұрықтың бүтін бастамасында детерминация жүреді,ал оның жеке элементтерінің тағдыры әлі белгісіз.Қалыпты даму кезінде жауапты материалда индуктордың әсерінен алғашқыда тұрақсыз (лабильды)д-я,қайтымсыз д-я жүреді.
Жасушалардың дифференциациялануы - арнайы жасуша,мүшелер мен ұлпалардың қалыптасыуына әкелетін,дараның даму барысында біртекті жасушалар мен ұлпалардың арасында айырмашылықтардың пайда болуы және олардың өзгерулері.Негізгі факторлары-алғашқы эмбриональды жасушалардың цитоплазмасының ерекщелігі және көршілес жасушалардың арнайы әсері – индукция.Этаптары:1)жасушалардың дифференциациялануының 1-ші себебі жұмыртқа жасуша цитоплазмасының химиялық әртүтлілігі б.т.2)ол ұрықтанудан кейін күшейеді:сперматозоид жұмыртқа жасушасында енген кезде цитоплазма компоненттерінің қайта орналастыруы(ооплазматикалық сегрегация)3)жұмыртқа жасушасы цитоплазманың химиялық әртүрлілігі бластомерлердің цитоплазмасының химиялық әртүрлілігі ауысады.4)әр түрлі бластомерлерде әр түрлі индукторлар болады.5)әр түрлі ұлпалардан әр түрлі мүшелер түзіледі
29-30. онтогенетикалык дамуды камтамасыз ететін жасушалык механизмдерді сипаттау. Медиц манызы. Онтог. Дамудын ерте кезеніндегі генетикалык механизімін
Онтогенез – дараның жеке дамуы немесе дараның зигота түзілумен басталып тіршілігін жойғанға дейінгі дамуы.Онтогенез ұрықтыну кезінде ата-аналарының жыныс жасушаларынан алынған тұқым қуалайтын ақпараттың негізінде жүзеге асады.Онтогенездік дамуды екі кезеңге бөледі:
Туылғанға дейін(антенатальді),
Туылудан кейін (постнатальді) кезең.
Онтогенездің ерекше кезеңі – предэмбриональды немесе гаметогенез кезеңі бөледі.
Гаметогенез-жұмыртқа жасушасының және сперматозоидтардың түзілу процесі.
Онтогенездік дамудың ерте кезеңіндегі жасушалық механизмдердің сызбасын сызу және түсіндіру.
Онтогенез дараның жеке дамуы немесе дараның зигота түзілуімен басталып тіршілігін жойғанға дейінгі дамуы.Онтогенез механизміне мына процестер жатады:пролиферация,миграция,жасушаның сұрыпталуы,апоптоз.
Пролиферация(көбею) біржасушалы зиготаның бөлінуі арқылы көпжасушалы ұрық дамиды.Бөліну ағзаның өсуін,қалыпты дамуын қамтамасыз етеді.Мысалы:мутациялардың әсерінен жасушалардың көбеюін бақылаудың жойылуы қатерлі ісіктердің пайда болуына әкеп соқтырады.
Жасуша миграциясы не орын ауыстыруы онтогенез процесінде үлкен рөлі бар және гаструляцмя,морфогенез үдерістерін қамтамасыз етеді.Оның бұзылуы туа біткен даму ақаулықтарына,гетеротопияға алып келеді.Мысалы:нейропластар миграциясының бұзылуы,микро-макрогирия,полигирия,агирияға әкеледі.
Жасушалардың сұрыпталуы олардың таңдамалы адгизияға қалыпты дамуды қамтамасыз етіп, морфогенезде маңызды рөл атқарады және генетикалық бақылау мен қоршаған жасушалар әсерінің бақылауында болады.Жасушалар эмбриогенез үдерісінде тек қана белсенді көшіп қана қоймай,бірін бірі танып тек белгілі бір жасушалармен пласттар түзеді.Бұл үдерістер гаструляция кезеңіне тән және жасушалардың таңдамалы сұрыпталуы деп аталады.Ісік жасушаларының метостазға қабілеттілігі таңдамалы адгезияның бұзылуына байланысты.
Жасушалардың жойылуы апоптоз немесе некрозға бөлінеді.Апоптоз қалыпты физиологиялық жағдайларға тән,жасушаның бағдарламаланған өлімі.Онтогенезде жүреті басқа да жасушалық үдерістер сияқты,апоптоз табиғи,эволюция жолында қалыптасқан және генетикалық бақыланатын үдеріс болып табылады.Апоптоз генетикалық факторлармен және жасушааралық өзара әсермен бақыланады.Қалыпты онтогенезді к даму барысында апоптозға ұшырайтын жасушаларда олардың тірщілігін қамтамасыз ететән гендердің белсенділігі уақытпен щектелген болады.Басқаша айтсақ,мұндай жасушалар тіршілігінің белгілі кезеңінде олардың генетикалық бағдарламаланған өлімі.Адамда апоптоз үдерісінің бұзылуы (мутагендік не тератогендік) синдактилия (қол,аяқ саусақтарының бітісуі),ішектің бітелуі және дамудық туа біткен ақаулықтарына алып келеді.Соңғы кездері жасушадық бөлінуді тоқтату үдерісін бақылайтын және апоптоз механизмін іске қосатын ген ашылды.Бұл геннің,р53 мутациясы жасушалардың қатерлі ісікке айналуына алып келеді.Мыс:Аналық дараларда вольф каналының дегенерациясы,аталық дараларда мюллер каналының дегенерациясы.
