2. Қр бюджет жүйесінің құрылымы. Шоғырландырылған бюджет ұғымы.

 Қазақстан Республикасында мынадай деңгейдегi бюджеттер бекiтiледi, атқарылады және дербес болып табылады:

- республикалық бюджет;

- облыстық бюджет,

- республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерi;

- аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетi.

Облыстық бюджет, Астана және Алматы қалаларының бюджеттері, аудан, облыстық маңызы бар қала бюджетi жергiлiктi бюджеттерге жатады.

Облыстың бюджеті - олардың арасындағы өзара өтемелі операцияларды ескерместен облыстық, қалалық және аудандық бюджеттердің жиынтығы болып табылады.

Мемлекеттік бюджет - республикалық және жергілікті бюджеттерді біріктіретін, талдамалы ақпарат ретінде пайдаланылатын және бекітуге жатпайтын жиынтық бюджет.

Шоғырландырылған бюджет – республикалық бюджетті, облыстардың,  республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттерін және олардың арасындағы өзара өтелетін операцияларды ескерместен, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына  жіберілетін түсімдерді біріктіретін мемлекеттің орталықтандырылған ақшалай қоры. Шоғырландырылған бюджетті заңнамалық билік органдары бекітпейді және талдамалық мақсаттарда пайдаланылады.

Шоғырландырылған бюджеттің құрылымы мынадай бөлімдерден тұрады:

– республикалық бюджет;

– облыстың,  республикалық маңызы бар қаланың, астананың бюджеттері;

– Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына  жіберілетін түсімдер мен аударымдары.

 

Сурет 1 – ҚР бюджет жүйесінің құрылымы

Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры елдің тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз ету, болашақ ұрпақтар үшін қаржы қаражатын жинақтау, экономиканың қолайсыз сыртқы факторлардың әсеріне тәуелділігін азайту үшін құрылды.

Ерекше жағдайларда төтенше мемелекеттік бюджет әрекет етеді – Қазақстан Республикасында төтенше немесе әскери жағдай болған кезде республикалық және жергілікті бюджеттердің негізінде құрылатын төтенше мемлекеттік бюджет енгізіледі. Төтенше мемлекеттік бюджетті енгізу және оны тоқтату үшін негіздеме Қазақстан Республикасы Президентінің республиканың бүкіл аумағында төтенше немесе әскери жағдай енгізу немесе оның күшін жою туралы Жарлығы болып табылады.

Төтенше мемлекеттік бюджеттің әрекет етуі кезінде республикалық бюджет туралы заңның және мәслихаттардың жергілікті бюджеттің барлық деңгейлеріндегі  бюджеттер туралы шешімінің қолданысы тоқтатыла тұрады. Төтенше мемлекеттік бюджеттің қабылдануы туралы Республика Парламенті жедел хабардар етіледі.

Қазақстан Республикасының бiрнеше өңiрiнiң аумағында бiр мезгiлде төтенше жағдайды енгiзу төтенше жағдайдың салдары республиканың ұлттық мүддесi мен экономикалық қауiпсiздiгiне нақты қатер төндiруi мүмкiн болған жағдайда ғана төтенше мемлекеттiк бюджеттi енгiзу үшiн негiз болып табылуы мүмкiн.     

 

3. Республикалық бюджеттің мазмұны

 Республикалық бюджет  - Бюджеттік кодексте айқындалған түсiмдер есебiнен қалыптастырылатын және орталық мемлекеттiк органдардың, оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттiк мекемелердiң мiндеттерi мен функцияларын қаржылай қамтамасыз етуге, сондай-ақ мемлекеттiк саясаттың жалпы республикалық бағыттарын iске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры.

2010 жылға  республикалық бюджет туралы Заңымен келесі көрсеткіштер бекітіледі:       1) жалақының ең төменгi мөлшерi — 14 952 теңге;       2) мемлекеттiк базалық зейнетақы төлемiнiң мөлшерi — 5 981 теңге;       3) зейнетақының ең төменгi мөлшерi — 12 344 теңге;       4) айлық есептiк көрсеткiш — 1 413 теңге;       5) базалық әлеуметтiк төлемдердiң мөлшерiн есептеу үшiн ең төменгi күнкөрiс деңгейiнiң шамасы 14 952 теңге болып белгiленсiн.