Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
shpor_fizika.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
273 Кб
Скачать
☆

1.Қатты дененің айналмалы қозғалысының динамикасы.Күш моменті. Инерция моменті.

Айналмалы қозғалыстағы қатты дененің кинетикалық энергиясы егер дене әрі ілгерлемелі әрі айналмалы қозғалыста болса онда толық кинетикалық энергия

Массасы m дененің А нүктесінде қозғалысын қарастырғанда әсе етуші F күштің O нүктесінен күш бағытына түсірілген rcosα перпендикуляр ұзындығының көбейтіндісіне тен шаманы О нүктесіне қатысты күш моменті болып табылады. M=Frcosα мұндағы rcosα=l күш иіні деп аталады. Яғни күш пен иінің көбейтіндісі күш млменті деп аталады. M=Fl өлшем бірлігі (Н*м).

Дененің массасымен оның айналу центрінең денеге дейінгі арақашықтығының квадратының көбейтіндісіне тең шаманы инерция моменті деп атайды. J=mr2

2.Ядро құрылысы.Масса ақауы.

1833 ж. Роберт Броун өсімдік материалынан жасушалық ядроны ашқан. Ол микроскоп арқылы тозаң жіпшелерінің жасушаларын қарап, дөңгеленген формалы денешіктерді тапқан. Оны "nuclei" — ядро деп атаған. Ядро жасушаның ортасында орналасқан дөңгелек немесе сопақша формалы жасушаның ең ірі органоиді. Ядро үш бөліктен тұрады: ортасында орналасқан —ядрошықтан, ядроның сұйық бөлігі — нуклеоплазмадан және ядролық мембранадан.Ядроның байланыс энергиясы дегеніміз - ядроны түгелімен жеке нуклондарға ыдырату үшін қажет энергияны айтамыз. Энергияның сақталу заңына сәйкес, жеке бөлшектерден ядро түзілгенде бөлініп шығатын энергия мен байланыс энергиясы өзара тең. Кез келген ядроның байланыс энергиясын оның массасын дәл өлшеу арқылы анықтауға болады. Эйнштейннің Е=тс2 қатынасын пайдалана отырып, байланыс энергиясын есептеуі е болады.

 Нуклондардың ядродағы байланыс энергиясы.

Мя< Z*mp + N*mn

∆М= Z*mp + N*mn - Mя — масса ақауының формуласы;

Массалар ақауы деп – жеке бөлшектер массаларының қосындысынан сол бөлшектерден құралған ядро массасын алып тастағандағы қалған ∆М қалдық массаны айтамыз

Еб= ΔM*c2=( Z*mp + N*mn - Mя )*c2 немесе Еб=( Z*mН + N*mn – Mа )*c2 ;

Атом ядросын түгелімен жеке нуклонға ыдырату үшін қажетті минимал энергияны-ядроның байланыс энергиясы дейміз.

Энергия үшін МэВ қолданылады:

Еб= ( Z*mp + N*mn - Mя )*931,5 МэВ немесе Еб=( Z*mН + N*mn – Mа )*931,5 МэВ.

∆М= Еб / c2.

Байланыс энергиясы өте ғаламат. Екі вагон тас көмірді жаққан кезде қанша энергия мөлшері бөлінсе, сутегінен 4 г гелий массасын түзу үшін сондай энергия бөлінеді. Барлық үлкен Әлем кеңістігінде, оның ішінде жер шарында, сутегі — ең көп таралған элементтердің бірі. Сондықтан физиктердің, барлық басқа мамандардың негізгі мақсаты сутегі энергиясын бейбіт мақсат үшін қолдану.

Масса ақауы, масса дефектісі — атом ядросын құраушы нуклондар (нейтрондар мен протондар) массаларының қосындысы мен ядро массасының (М) арасындағы айырым ( ):=ZMp+(A––Z)Mn–M, мұндағы Z — ядродағы протондардың саны, А — ядроның массалық саны, Мр мен Мn — протон мен нейтронның массалары. М. а. массаның атомдық бірлігімен өрнектеледі және ол ядродағы нуклондардың байланыс энергиясына тең (кері таңбамен алынған). М. а. неғұрлым үлкен болса, соғұрлым байланыс энергиясы жоғары және ядро орнықты болады.

18-билет

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]