Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
shpor_fizika.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
273 Кб
Скачать
☆

2. Ньютонның I және II заңдары. Масса.

“Егер денеге сырттан күш әсер етпесе, онда ол тыныштық күйін немесе бірқалыпты түзу сызықты қозғалыстағы күйін сақтайды”. Біздің дәуірімізге дейінгі 4-ғасырдан бастап, жиырма ғасырға созылған уақыт бойы гректің ұлы ойшылы Аристотельдің және оның жолын қуушылардың идеясы үстемдік етті. Олардың көзқарасы бойынша дене тұрақты жылдамдықпен қозғалу үшін, оған үнемі басқа дене әрекет ету керек деп есептелінді: дененің табиғи күйі тыныштық деп саналды. Алғаш рет итальян ғалымы Галилео Галилей (1564-1642) ғасырлар бойы қалыптасқан бұл қағидадан бас тартты. Ол өзінің жүргізген тәжірбиелері негізінде Аристотель мен оның жолын қуушылар ілімінің жалған екендігін дәлелдей білді. Егер денеге басқа денелер әрекет етпесе немесе олардың әрекеті теңгерілген болса, онда дене не тыныштықтағы күйін сақтайды, немесе түзу сызықты және бір қалыпты қозғалысын жалғастырады деген қорытындыға келген болатын. Бұл өздеріне танысинерция заңы. И.Ньютон инерция заңын механика негізіне енгізді, сондықтан бұл заңды Ньютонның бірінші заңы деп атайды.

“Дененің қозғалыс мөлшерінің өзгеруі түсірілген күшке пропорционал және ол күшпен бағыттас болады”. Қарапайым бақылаулар, егер әр түрлі денелерге бірдей күшпен әрекет жасаса, олардың түрліше үдеу алатының көрсетеді. Ньютонның екінші заңы төмендегіше тұжырымдалады: Денеде туындайтын үдеу оған әрекет етуші күшке тура пропорционал, ал оның массасына кері пропорциянал: a=F/m Ньютонның екінші заңының формуласы

F=ma

Масса бүкіләлемдік тартылыс заңына сәйкес басқа денелермен әсерлесу қабілеттілігін де сипаттайды. Мұндай жағдайда масса гравитацияның өолшемі болып табылатындықтан оны гравитациялық масса д.а. өлшем бірлігі кг. Масса скалярлық шама.

3-билет

1.Электр өрісінің күш сызықтары. Электр өрісінің кернеулігі.

Электр өрісі кернеулігін сызықтармен кескіндейді. Ол сызықтардың әр нүктесіндегі жанамалар, сол нүктедегі өріс кернеулігі (Е→) векторымен дәл келетін болу керек. Мұндай сызықтар өрістің күш сызықтары немесе кернеулік сызықтары д.а. Электр өрісі- электр зарядтары өзара әсерлесетін материяның түрі. Электр өрісін заряд туғызады. Электр өрісін өлшеуіш құралдармен байқауға болады. Осы сыншы зарядты электр өрісіне қойған кезде оң зарядтардың кеңістіктегі орнына және мәніне ешбір өзгеріс енгізбеу керек. Осыған қандай да бір Ғ күші әсер етеді. Осы күштің сынақ зарядқа қатынасының векторлық шамасы электр өрісінің кернеулігі д.а. E= - бұл векторлық шаманы берілген нүктедегі электр өрісінің кернеулігі д.а. өлшем бірлігі (Н/Кл)

2.Жарықтың дифракциясы. Дифракциялық тор.

Толқындардың жолдарында кездесетін кедергілер мен бөгеттерді орап, айналып өту құбылысы дифракция д.а. Кең мағынада дифракция деп- жарықтың түзу сызықты жолдан бұрылу құбылысы айтылады. Яғни толқынның түзу сызықты таралуынан геометриялық оптиканың заңдарынан ауытқуы дифракция д.а. Дифракцияны Гюйгенс принципі түсіндіреді- екінші ретті толқындар 1-ші ретті толқындардың алдындағы кедергілер мен бөгеттерден бұралып айналып өтеді.

Айқын да анық дифракциялық суретті алу және бақылау үшін дифракциялық торды пайдаланады. Дифракциялық тoр дегеніміз — жарық дифракциясы байқалатын тосқауылдар және саңылаулардың жиынтығы.Дифракциялық торды реттелген дифракциялық тop және реттелмеген дифракциялық тop деп бөледі. Реттелген тор деп саңылаулары белгілі бір қатаң тәртіп бойынша орналаскан торларды, ал реттелмеген деп саңылаулары тәртіпсіз орналасқан торларды айтады. Геометриялық құрылысына қарай торларды жазық және кеңістіктік торлар деп те бөледі. Кеңістіктік реттелмеген торларға, мысалы, тұмандағы ауа тамшылары немесе мұз қиыршықтарының жиынтығы, көз кірпіктері жатады.

4-билет

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]