7. Пкм құруда полимерлі матрица ретінде қолданылатын термореактивті байланыстырушылардың қасиеттерін түсіндіріңіз. Термореактивті полимерлердің негізгі түрлеріне мысалдар келтіріңіз.

ПКМ-да қолданылатын байланыстыргыштар термопласты және реактопласты болуы мүмкін.Термопластар қыздырған кезде,қыздырып артынан суытқан кезде қасиеттерін өзгертпейді.Яғни,құрамында реакцияға қабілетті функционалдық топтар болмайды.Ал,реактопластарда ПКМ қалыптастырған жағдайда қатаю процессі жүред,сол себепті де қайта қалпына келмейді.і.Бұл реактопласт құрамындағы реакцияға қабілетті функионалды топтарды өзара әсерлесу нәтижесінде тігілген торлы құрылымның қалыптасу процессі.Реактопластардың қатарына фенолформальдегидті шайырлар жатады.Бұл полимерлердің ерекшелігі олардың негізіндегі бұйымдар 2 сатыда алынады:1)төмен молекулалық полимерлер,яғни олигомерлер алынады.Олигомерлер органикалық еріткіштерде еріп,қыздырғанда балқиды.ПКМ өндірісінде байланыстырғыш ретінде қолданылады.Жылу немесе арнайы қоспалардың әсерінен олигомерлер молекулалары өзара әрекеттесіп,кеңістікте тігілген полимер алынады.Қатаю деп аталатын осы процесс балқымайтын,ерімейтін материалдарды алуға мүмкіндік береді.Фенолформальдегидті шайырлар арзан және бірқатар бағалы қасиеттерге ие,мысалы:атмосфера,жылу,термотұрақтылық,жоғары диэлектрлік қасиеттер армирлеуші толтырғышқа жақсы адгезия.Жоғары температура әсерінен жоғары қалдық беріктілік.Авиа,ұшақ және ғарыш техникасында,кеме құрылысында кең қолдану отқа төзімділігімен және жанғанда түтіннің төмен тығыздығымен анықталады.Басты кемшіліктері морттылық және поликонденсация салдарынан қалыптасатын кеуектілік.Сонымен бірге фенолформальдегидті шайырлар экологиялық тұрғыдан қауіпсіздігі төмен,бірақ оған қарамастан осы күнге дейін фенолформальдегидті шайырларды орынбаса алатын байланыстырғыш жоқ.

Алу шарттарына байланысты фенолформальдегидті шайырлар химиялық құрылысы,молекулалық массасы мен қатаюға қабілеті бойынша бір-бірінен ерекшеленеді.Фенолформальдегидті шайырлардың 2 түрін ажыратады:1)резолды;2)наволакты.

Резолды шайырлар сілтілік ортада орта- және пара- орындағы сутек атомдары метилол топтарына орынбасады.Формальдегид артық мөлшерде болғандықтан,қоспада фенолдың ди- және три- метилолды туындылары алынады.Ди- және триметилол фенолар тек сілтілік орталарда және төмен температураларда тұрақты болып келеді.Реакциялық ортада сутек иондарының концентрациясын немесе температураны арттырған жағдайда айтылған өнімдер өзара поликонденсация реакцияларына түседі.Соңғы өнімдер метилол топтары сақталады және олар әрі қарай реакцияға түсіп,тармақталған өнім береді.Егер фенопласттар өндірісі үшін байланыстырғыш ретінде қолдану жоспарланған болса,реакцияны салыстырмалы түрде төмен молекулалық массаға ие өнім алынғанда тоқтатады.Шамамен 400 немесе 1000.Осы сатыда алынған олигомер янтарь түсті,шыны тәріздес,қатты аморфты массаға ұқсайды.60-90С-қа дейін қыздырғанда резол аққыш күйге ауысады,спирт,ацетон,бензолда оңай ериді.Резолды қыздырған кезде алынатын тармақты өнім резитол деп алады.Резитолдың мол.массасы резолмен салыстырғанда жоғары,резол сияқты тұтқыраққыш күйге ауыса алады,бірақ еріткіштерде ісінеді.Резитолдың қатаю дәрежесі 50% көлемінде болады.Қатаю дәрежесі өскен сайын өнім ағуға толықтай қабілетін жоғалтып,еріткіштерде ісінбейді.Ерімейтін және балқымайтын өнім резит деп аталады.

Наволак шайырлары фенолдың артық мөлшерінде қышқыл ортада формальдегидпен әрекеттесу төменгі мол.қосылыстың түзілуімен аяқталады.Осы реакцияның өнімі наволак немесе наволак шайырлары деп аталады.Наволактың құрамында бос метилолды топтар болмайды,резолдармен салыстырғанда қыздыру нәтижесінде поликонденсация реакциясына ұшырамайды.Наволактан резол алуға болады,ол үшін формальдегидпен қыздыру қажет.Ол жағдайда орто- және пара- орындарда қосымша метилол топтары пайда болады.Егер наволакты гексаметилен,тэтрааминмен қыздыратын болсақ,бірден резит алуға болады.Яғни,резол шайырларымен салыстырғанда басты ерекшелігі:тігілген күйге ауыстыру үшін наволакты міндетті түрде қатайтқышпен бірге қыздыру қажет.Резол шайырлары тіпті бөлме температурасында ұзақ мерзім бойы сақталған жағдайда поликонденсация реакциясын қолдап,бұл реакция жалғаса береді.Наволак шайырлары құрғақ күйде сақтау барысында тұрақтылық көрсетеді.