3.Естімейтіндерді оқытудың билингвистикалық жүйесі.

Жаңалықтық барлық педагогикалық жүйелері ерекше жағдайлары бар балалардың мүмкіндігіне және құқықтарына деген қоғам қатынасының ескеруіне байланысты п.б. Осылай қазіргі уақытта интеграция (жалпы ағымдағы оқыту) және билингвизм (екітілдік) - концепциялары п.б. Естімейтіндердің өз мәдениетіне , өз тіліне (жесттік) , еститін көршіліктің мәдениетін емес, мәдениетән мақсат етіп қоятын өзінің оқыту жүйесіне құқығын жүзеге асырады.

Қазір қоға туа п.б. кереңдікпен туған адамдарды «сапасыз» емес, «мәдениетті және лингвистикалық» аздық ретінде қабылдауға дайын. Бұл факт естімейтінді еститіннен ажырататын өзіндік адам ретінде тәрбиелеуге бағытталған педагогикалық жүйні жасауға мүмкіншілік берді. Г.Л.Зайцева естімейтіндерден «көршілік» сияқты болу »енді талап етілмейді деп жазды. Естімейтін адам қоғамдық өмірде ,оқуда, еңбектің әрекетте шығармашылықта максималды мүмкіншіліктерге құқығы бар. Баланың жолын таңдай отырып өзін тұлға ретінде қалыптастыра алуына медициналық күтуді ; әлеуметтік жәрдем және ұйымдастыру – қоғам жүйесі.

ХХ ғ. 80 жылдардың сурдопедагогикада осы бағыттың дамуына негіз болған бірнеше факторды атауға болады: біріншіден, естімейтіндердің когнетивті және коммуникативті әрекетіндегі жесттік тілдің маңызды рөлін бүгінгі күні көпшілік таныған.

№ 6. Дактиль сөйлеу тілінің әліппесімен таныстыру. Танысу. Адам, туыстық, әулет.

Жоспары:

1.Дактиль сөйлеу тілінің әліппесімен таныстыру.

2.«Танысу» тақырыбы бойынша ым-ишарамен айтуды түсіндіру.

3.«Адам туыстық әулет» тақырыбы бойынша ым-ишарамен айтуды түсіндіру .

4.Дактиль және жест тілінде айтуға үйрету.

2.Мен– сұқ саусақты өз кеудесіне қаратады.

Сен– сұқ саусақты сұхбаттасып тұрған адамға қарай қаратады.

Ол–сұқ саусақты сол жаққа бағыттайды

Біз– 1.сұқ саусақпен жәймен өз алдында доға жасап оң жақ алдында меңзеу.

2. Сұқ саусақты, өзіңнен, сұқбаттасып тұрған адамға қарай жылжытады.

Сіз– алақанды сұхбаттасып тұрған адамға қарай жөнелтеді.

Олар–сол объктіге қарай қолды сілтейді.

Менің– алақанды кеудеге басады.

Маған–бірнеше рет сілтеуіш саусақтың ұшын кеудеге тигізеді.

Менде– қолды «у» әріпіне ұқсатып кеудеге басады.

Сізде– қолды «у» әрпіне ұқсатып өзінен кейін сыртқа қарай жылжытады.

Сіздікі– алақанды «ф» әріпіне ұқсатып сұқбаттасып тұрған адамға қарай сәл-ақ жылжытады.

Оның – алақанды «ф» әрпіне ұқсатып сұқбаттасып сәл-ақ оңға қарай қимыл жасайды.

Өзім, мен өзім– басбармақты кеуденің сол жағына тигізіп оң жаққа қолды көшіріп, тағы сондай қимыл жасайды.

Өзің, сен өзің– 1. «сен» деген ымға «озім» деген ымды қосып қимыл жасайды.2.Үлкен саусақты кеудеге басып, екі қолды бірге жылжытып сұқ саусақтарды алға тастайды.

Менікі – оң қолды «ж» әрпіне ұқсатып иекке басады да сол қолдың алақанына төмендеп басылады.

Қайда (где)– қолды «қ» әрпінен «а» әрпіне көшіреді.

Не үшін – алақанды кеуденің үстімен бәрнеше рет сырып жүргізеді.

Қандай – қолдың өоспасын екә жаққа кезек кезек жылжытады.

Қашан – сәл-ақ, бұрмай, алақанды иыққа төмендетеді. Саусақтар бір бірлеп алақанның қимылымен бір жаққа жылжиды.

Кім – алақанды «к» әрпіне ұқсата салып жоғары және төмен жылжытады.

Қайда (куда) – қол («у» әрпіне ұқсата) өзінен кейін және өзіне қарай айнала жылжытады.

Қайдан – қолды сәл-ақ көтерген кезде сұқ саусақты жоғары лақтырады.

Қанша – қолдың орнын өзгертпей,алақанды жылдам ашады,

Кімдікі – алақанды «ф» әрпіне ұқсатып салып айнала жылжытады.

Не – сәл оңнан солға қарай қолды қимылдатады.

Осы – оң қолдың сұқ саусағын, сол қолдың сұқ саусағына екі рет тигізеді.

Қайта-қайта,жиі,әр,әрқайсысы,әрбір,әркім – оң қол қимылын бірнеше рет қайталап сол қолды сырып төмен түседі.

Ештеңе – оң қолдың алақаны сол қолдың алақанын айнала жылжытады.

Ешқашан – алақанды «о» әрпіне ұқсата салып айналым қимылын жасап алақанды ашып оң жаққа жылжытады.

Ешкім – қол орнын өзгертпей оң жаққа жылжиды.

Барлығы – алақан «ф» әрпінен, қимыл кезінде, «е» әрпіне ұқсата салынады.

Бітті–екі қолдың алақанын саусақтарымен төмен сермеп түсіреді.

Жоқ – алақанның орнын өзгертпей, қолды оң жаққа жылжытады. Қол қимылы мінез көңілге байланысты. Қол оң жаққа қимылдайды.

Иә – қолдың орнын өзгертпей екі саусақты кенет жұдырыққа жинайды.

Анда-санда – сұқ саусақты, бір-біріне тигізбей, жоғарыдан төмен алмастырып жылжытады.

Сәлем – алақанмен ауаны жинаған секілді, қимылды бірнеше рет қайталайды.

Сау болыңыз – көпшілікке таныс қимыл.

Шақыру – екі қолды бағытталған жаққа тасымалдайды.

Кешірім сұрау – саусақтардың ұшын сол қолдың алақанына сәл тигізіп, сырғытақимылдатады.

Өтіну – сұрау ымы.

Рахмет – қолды «а» әрпіне ұқсатып иекке көшіреді.

Танысу – оң қолды ептеп аударып сол қолдың алақанына салып қол алысуды бейнелейді

Дос – қолдың басын бұрып шынтақты өзіне қысады.

Мырза – алақанды «э» әрпіне ұқсатып иектен сәл қолдың басын бұрып төмендетеді.

Тегі, тек – оң қол сол қолдың сұқ саусағын сипаған боп жылжыйды.

Есім – сұқ саусақты бірнеше рет үлкен саусаққа тигізеді.

Әкесінің аты – оң қолдың сұқ саусағын бірнеше рет сол қолдың үшінші саусағына тигізеді.

Ым есімі – оң қолдың алақанын сәл көтеріп, жұдырыққа жинап, сол қолдың алақанына басады.