2.Сыпырғыш – қол алақанымен «сыпыру»қимылын бейнелейді.

Ілгіш-киім ілгіш – қолды «х» әріпіне ұқсатып жоғарыдан төмен бірнеше қысқа қимыл жасайды.

Видеомагнитофон-«кино» ымын көрсетеді де суреттегідей қолдың қоспасын «ф» әріпінен «в» әріпіне көшіреді

Диван – екі қол суреттегідей бір мезгілде серікпені бейнелеп бірнеше рет жоғары-төмен қимыл жасайды.

Перде – екі қолды «5» санына ұқсатып суреттегідей бір мезгілде бір-біріне жақындатып және ажырата төмен түсіреді.

Айна –қолды сәл-ақ белағашынан суреттегідей тік айнала бұрады.

Сурет –сұқ саусақ ауада төрт бұрышты сызып суреттегідей «сурет салу» ымын бейнелейді.

Кілем –екі қол «ілгекке» ұқсатылып оң қол сол қолды жоғарыдан –төмен бірнеше рет сырып жылжыйды. Содан соң кілемнің сәйкес төрт бұрышты бейнелейді.

Тартпа –екі қолды бір мезгілде өзіне қарай жылжытады. Қимылды 2-3рет қайталайды.

Кереует,төсек – екі қолды «ы» әрпіне ұқсатып суреттегідей,ортанғы саусақтарды бір-біріне қосады.

Шам,шырақ – оң қолды «е» әрпіне ұқсатып суреттегідей, бір мезгілде қолды төмендетіп саусақтарды тарата «5» санына көшіреді.

Аспашам-«шам» ымын көрсетіп суреттегідей, қолды екі жаққа ажыратады.

Магнитофон – сұқ саусақтар бір мезгілде дөңгелек сызып бейнелейді.

Жиһаз- «орындық» ымен көрсетеді де суреттегідей екі қол кезектеп екі жаққа жылжыйды.

Көрпе –елестеткен көрпені өзіне тартады.

Жастық- «ұйықтау» ымен көрсетеді де суреттегідей «жастықты» бірнеше рет сәл жоғары лақтырады.

Сөре,өре, өреше –алақанды «с» әрпіне ұқсатып суреттегідей оң жаққа жылжытады.

Орамал,сүлгі – қолды суреттегідей беттің деңгейінде жоғары-соға бағытталған бірнеше дөңгелек қимылын жасайды да орамалдың қалпын бейнелейді.

Шаңсорғыш –қолды «500» санына ұқсатып суреттегідей, өз алдында айналмалы қимыл жасап екі қолды «ілгіш» ымына салып бір мезгілде жоғары-төмен және кері жылжытады.

Радио – қолды «500» санына ұқсатып құлаққа жақындатады.

Дастарқан –суреттегідей «үстел» ымын көрсетіп, қолды өз алдында сермеп, саусақтарды бір мезгілде түзеп, дастарқан жайғандай болады.

Кір жуғыш машина-«жуу» қимылын көрсетеді де, сұқ саусақ кір жуғыштың айналғанын бейнелейді.

Үстел –екі қолды «ы» әрпіне ұқсатып суреттегідей, сәл- ақ екі жаққа ажыратады.

Орындық – ортаңғы екі саусақты үлкен саусаққа басады.

Теледидар – қолды суреттегідей бірнеше рет екі жаққа айырып қосады.

Шүберек – қолды«о» әрпіне ұқсатып суреттегідей, үстіндегі киімді ұстап, сәл-ақ тартқылайды.

Тоңазытқыш – қолдың қоспасын «а» әрпіне ұқсатып суреттегідей, бір мезгілде төмен түсіреді де алақанды «в» әрпіне көшіріп жоғарыдан-төмен жылжыта тоңазытқыштың қабырғасын көрсетеді.

Сағат – оң қолдың қоспасын «о» әрпіне ұқсатып суреттегідей, сол қолдың қоспасына басады.

3.Шыны –оң қолды «с» әріпіне ұқсатып суреттегідей сол қолдың алақанына басады.

Шөлмек– екі қолды «с» әріпіне ұқсатып суреттегідей,оң қолды сол қолдан айырып,сәл-ақ көтереді.

Құты –екіқолдың алақаны құтының бейнесін бейнелейді.

Шанышқы – үш саусақтың ұшын алақанға басады.

Кепсер –екі қолды «5» санына ұқсатып суреттегідей,сәл-ақ жоғары көтереді.

Кастрөл –екі қолды « ілгекке» ұқсатып суреттегідей,бір мезгілде бірнеше рет жогары-төмен жылжытады.

Кружка –суреттегідей жұдырық сәл-ақ жоғары-төмен «секіреді».

Қасық– қолды ілгекке ұқсатып суреттегідей ауызға жылжытады.Қыймылды бірнеше рет қайталайды.

Пышақ –екі қолды «1» санына ұқсатылып салынған.Оң саусақ сол саусақты кеседі.

Ожау,кепсер– қолды«ілгекке» ұқсатып суреттегідей төменнен жоғары малып алады.

Ыдыс – суреттегідей алақанмен өзіңнен-өзіне қарай шеңбер бейнеленеді.

Елек,елеуіш,қалбыр –суреттегідей екі қол бірге сол жақтан оң жаққа жылжыйды.

Оқтау –қолды екі жаққа ажыратып оқтауды бейнелейді (1).Екінші қыймылғакөшеді(2).

Шәйнек– қолды «у» әріпіне ұқсатып суреттегідей шыншақ үлкен саусаққа қарай қыймыл жасайды.

Шыны,шыны аяқ– суреттегідей қолды «э» әріпіне ұқсатып алақанның үстімен шеңберді бейнелейді.

Құймақ– оң қолды суреттегідей алақанның үстімен жүргізіп дөңгелекті бейнелейді.

Бөлке– оң қолды «500» санына ұқсатып суреттегідей сол қолдың үстінде бірнеше рет доңгелекті бейнелейді.

Пісіру, асу – екі қолдың саусақтарын теріп суреттегідей от алауын бейнелейді.

Тәтті– саусақты «о» әріпіне ұқсатып суреттегідей жаққа басып тқмен жылжытады.

Дәмді –сұқ саусақты жаққа басып төмен жылжытады.

Дайындау, әзірлеу- қолды«ч» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет ауызға әкеледі де екі қолды «к» әріпіне көшіріп бірнеше рет кезектеп жоғары және төмен сермейді.

Тамақ ішу, тамақ жеу – қолды «ж» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет ауызға жақындатады.

Қуыру– оң қолдың алақанын суреттегідей төмен бұрып сол қолдың алақанына басады.

Ботқа – қолды«300» санына ұқсатып суреттегідей үлкен саусақты басқа тірейді.

Айран,қатық –қолды«х» әрңпіне ұқсатып суреттегідей мұрын үстімен солға қарай сырғытып, қосымша «сүт» ымын көрсетеді.

Қайнату- қолды «500» санына ұқсатып суреттегідей кезектеп жоғары көтереді.

Шұжық- «ет» қыймылын көрсетеді де,суреттегідей саусақтарды сәл бүгіп,екі жаққа жылжыта,шұжықты бейнелейді.

Кәмпит –сұқ саусақты ерінге жақын басып бұрмалайды.

Кофе – оң қол сол жаққа айналады,сол қол оң қолдыңқыймылын қайталайды.

Жарма – қолды«тамшы» ымына ұқсатып суреттегідей жоғарыдан төмен шағын дөңгелек қыймылын жасайды.

Күріш – қолдың қоспасы «тамшы» ымына ұқсатып салынған.Оң қолдың саусағы суреттегідей сол қолдың саусағының үстімен өте үсақ қыймылмен жылжыйды.

Өсімдік майы –қолды«у» әріпіне ұқсатып суреттегідей дөңгелек қимылын жасайды.

Сары май –оң қолдың алақанын суреттегідей сол қолдың алақанына басып өзіне қарай жүргізеді, кері қарай оң қолды сыртымен жүргізеді,кері қарай оң қолды сыртымен жүргізеді де қосымша «сиыр» ымын көрсетеді.

Сүт – суреттегідей саусақтарды «ілгек» ымына ұқсатып қолды төмен түсіреді,жоғары көтерген кезде сұқ саусақ пен үлкен саусақты бір-бірінен сәл-ақ ажыратады.

Ұн- «ақ» ымын көрсетіп ,екі қол бір- біріне қосылмай, бір мезгілде оң жақтан сол жаққа жылжыйды.

Ет – сұқ саусақ мойынның бойымен бірнеше рет оң жақтан сол жаққа жылжыйды.

Бұрыш –қолды «с» әріпіне ұқсатып сутеттегідей бірнеше рет сілкиді.

Пісіру –екі қолды бір мезгілде суреттегідей өзінен алға қарай ысырады.

Сыра –суреттегідей қолдың қоспасын сәл-ақ жоғары- төмен жылжытады.

Азық-түлік,азық –қолды«ж» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет ерінге жақындатады.содан соң екі ұолдың саусақтарын теріп ортадан екі жаққа жылжытады.

Балық – алақанды мұрыннан алға қарай суреттегідей оңға-солға шайқап жылжытады.

Қант,шекер – сұқ саусақтың ұшын бетке тигізу керек , сосын сұқ саусақты майыстырып,қайта бетке тигізу керек.

Жаңа – суреттегідей оң қолдың алақанын сол қолдың алақанына батырып алады.

Қаймақ-оң қолдың қырымен сол қолдың алақанына басып қаймақ жинаған қимылын бейнелейді.

Тұз – сұқ саусақты ерінге тигізеді.содан соң қолды төмен түсіріп тұз сепкен қыймылын бейнелейді.

Сорпа,көже –иектің тұсында алақанмен,суреттегідей шағын батырып алған қыймылын бейнелейді.

Сірне –оң қолды «в» әріпіне ұқсатып суреттегідей сол қолдың алақанына бірнеше рет басады.

Ірімшік –оң қолдың алақанын сол қолдың алақанына басып сәл-ақ бұрмалайды.

Нан –оң қолды,қырымен,сол қолдың сұқ саусағына тигізеді де оң қолдың алақанын көтеріпсол қолдың шынашақ саусағына тигізеді.Қыймыл кезінде сол қол қалпын өзгертпейді.

Шай –қолды«ч» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет еріннің бойында жылжытады .

Жұмыртқа – қолды «о» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет ерінге тигізеді.

Тақырып № 8. Өсімдіктер мен жануарлар әлемінде.

Жоспар:

1. «Өсімдік» тақырыбы бойынша ым-ишарамен айтуды түсіндіру

2. «Жануарлар әлемінде» тақырыбы бойынша ым-ишарамен айтуды түсіндіру

3. Дактиль және жест тілінде айтуға үйрету.

1.Апельсин-оң қолмен апельсиннің қабығын аршығанын көрсетеді.

Қарбыз- оң қолмен «р» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет елестекен «қарбыз сыртылдатады.

Банан- оң қолды «ілмек» ұымына ұқсатып суреттегідей жоғарыдан төмен бананның қабығын аршыған қимылын көрсетеді.

Қайың- оң қол «а» әріпіне ұқсатып суреттегідей, сол қолды бұтақтың қабығын аршығандай айнала жылжытады.

Бұтақ, шыбық- қолды кезек-кезек суреттегідей жоғары жылжытады.

Жүзім-қол қоспасы сәл-ақ екі жаққа шайқалады.Содан соң қолдың қоспасы жүзімнің қалпын бейнелеп төмен жылжыйды.

Шие.шие ағаш-қолды «л» әріпіне ұқсатып суреттегідей иықтың бойында шайқайды.

Саңырауқұлақ-үлкен саусақты сол қолдың алақанына тірейді.

Алмұрт-оң қолдың саусақтарын ажыратып оң жағына тигізеді. Содан соң суре ттегідей қолды жақтан сәл-ақ алыстатып төмендетеді де «е» әріпіне көшіреді.

Кір, сатпақ лас- қолдың қоспасын өзгертпей суреттегідей ек қолдың алақанын бірнеше рет бір-біріне тарсылдатады.

Ағаш-оң қолдың білегін қоспасынан бұрады. Сол қолдың алақанын оң қолдың шынтағын тірейді.

Қауын- сары түсті білдіретін ымды бейнелеп сұқ саусақты ерінге тигізеді. Содан соң суреттегідей саусақтарды бірге жинап еріннің деңгейінде солдан-оңға қарай қимыл жасайды.

Шырша-Саусақтарды тере қолды төмендетіп шырша кейпін бейнелей екі жаққа жылжытады.

Кәде, кәдеш- кәденің қалпын бейнелеп, екі қолды ажыратады.

Орамжапырақ, қырық-қабат- қолдың қоспасын өзгертпей, кезек-кезек өзіңнен кейін және өзіңе қарай шеңберді бейнелейді.Содан соң суреттегідей қолдың қалпын өзгертпей, сол қолдың сыртымен бірнеше рет төмен түсіреді.

Картоп, ақ түйнек -оң қолды «х» әріпіне ұқсатып, суреттегідей, сол қолдың сұқ саусағымен жылжытады.Қимылды бірнеше рет қайталайды. Қышқыл-саусақты «х» әріпіне ұқсатып суреттегідей мұрынның үстімен оңнан солға жылжытады.

Ірі,зор- екі қол, өзіңе және өзіңнен қатарынан жылжыйды.

Жүгері-қол «1» санына ұқсатып суреттегідей, сол жақтан жоғары жылжытып қолдың қоспасын бұрады.

Бұта-екі қолдың саусақтары сәл-ақ қимылдай оң қолдың алақаны сол қолдың алақанымен сырғыйды.

Орман-«тал» қимылын бейнелеп екі қолды «5» санына ұқсатып суреттегідей оң жаққа жылжытады.Қимыл кезінде екі қол, шұғыл қозғалады.

Лимон-бұл қимыл екі бөлімнен тұрады: «қышқыл» (1) және жемістің түрін бейнелейді.(2)

Жапырақ-екі қолды «тамшы» ымына ұқсатып суреттегідей бір-біріне тигізеді. Оң қолдың саусағы жапырақтың түрін бейнелейді.

Пияз-қолдың қоспасын «тамшы» ымына ұқсатып суреттегідей, жақтан айырмай, сәл-ақ бұрады.

Майда, ұсақ-қолдың қоспасын «тамшы» ымына ұқсатып суреттегідей, орнын өзгертпей жоғарыдан- төмен және екі жаққа жылжытады.

Сәбіз-суреттегідей оң қолдың сұқ саусағын бірнеше рет сол қолдың сұқ саусағын сырып жылжыйды.

Көкөніс-Бұл қимыл екі бөлімен тұрады: «қияр» және «неше түрлі»(2)

Қияр-жарты қияр бейнелеп суреттегідей алақанды бір-біріне үйкелейді.

Жаңғақ-ортағы саусақты бетке тигізеді де суреттегідей өзінің жақ сүйегінің астын итереді.

Шабдалы-бұл қимыл екі бөлімнен тұрады: «сары» (1) және жемістің түрін бейнелейді.(2)

Ақ желкен- «шөп» қимылын көрсетеді де қол «ж» әріпіне ұқсатып суреттегідей иықтың үстінде шайқайды.

Кеш-қолдың қоспасын және орнын өзгертпей оң қол қырымен сол қолдың сыртын сырып өтеді.

Пайдалы-суреттегідей саусақтардың ұшы кеуденің үстіне бірнеше рет жоғары қарай сырғыйды.

Қызанақ-қолдың қоспасын «500» санына ұқсатып суреттегідей еріннің алдында айнала қимылдатады.

Әр түрлі-саусақтар сәл-ақ жоғарлап және төмендеп, бір-бірінен екі жаққа жылжыйды.

Ерте –қолды «о» әріпіне ұқсатып суреттегідей бірнеше рет иекке тигізеді.

Шалғам-қолды «о» әріпіне ұқсатып суреттегідей жақтың деңгейінде дөңгелекті бейнелейді.

Тұрып-оң қолды «а» әріпіне ұқсатып суреттегідей сол қолдың алақанын бірнеше рет сырғылайды.

Шалқан-қолды «а» әріпіне ұқсатып суреттегідей иектің үстімен бірнеше рет сырғытады .

Қызылша-«қызыл» ымын көрсетіп қолды «500» санына ұқсатып суреттегідей жақтыңм деңгейінде дөңгелекті бейнелейді.

Алхоры, қара өрік- қолды «о» әріпіне ұқсатып суреттегідей орнын өзгертпей, сәл-ақ алға және кейн шайқайды.

Бұтақ- суреттегідей қолдың қоспасын өзгертпей, екі жаққа жоғары-төмен ажыратады.

Шөп-саусақтардытере суреттегідей оң қолды сол қолдың бойымен төменнен жоғары бірнеше ретжылжытады.

Асқабақ-«сары» ымын көрсетіп асқабақтың қалпын бейнелейді.

Жеміс-қолды «500» санына ұқсатып суретегідей жақтан құлаққа қарай сырғып қайта өз орнына оралады.

Гүл, шешек- беттің алдында қол «е» әріпіне «5» санына ауысады.

Сарымсақ-оң қолдың сұқ саусақтары біріккен күйде сол қолдың сұқ саусағымен сырғыйды.

Таза-суреттегідей оң қолдың сол қолдың үстіне көлденең басып саусақтардың ұшына қарай жылжытады.

Алма-қол «500» санына ұқсатып жақтың деңейінде дөңгелекті бейнелейді. Қимылды бірнеше рет қайталайды.

Жидек-Қолды «о» әріпіне ұқсатып суреттегідей кеуденің деңгейінде жылжытады. Содан соң,саусақтары «тамшы» ымын бейнелеп оң жақтан сол жаққа жылжыйды, сәл-ақ төмендеп жоғарлайды.