2 . Кәсіби бедел.

Құқық қорғау органдарының қызметін бағалауда “адамгершілік емес”екі жақты формуласы жиі қолданылады. Бұл терең тарихи тамырға ие. Ежелгі стоиктердің өздері таяқтың түзу немесе қисық болатыны сияқты, әрекеттер де әділетті немесе әділетсіз болады деп тұжырымдаған. Бұл көзқарасқа сәйкес , моральға қандай да болмасын есептеулер тән емес: банктан алтын ұрлаған адам мен дүкеннен нан ұрлаған адамның әрекеттерінде ерекше айырмашылық жоқ.

“Адамгершілік” және “адамгершілік емес” түсініктерінің ауқымы өте кең. Тіпті, шартсыз түрде адамгершілік оң немесе теріс бағаға ие құбылыстардың өздерінде әрқашан қарама қайшылық бағалау элементі болады.

Адамдардың барлық әрекеттері бір тізбектің бойындағы екі бағытқа бағытталған: абсолюттік адамгершілік сипаттағы әрекеттер және абсолюттік адамгершілік емес сипаттағы әрекеттер. Бұл тізбекте жүрістұрыстың әртүрлі түрлері көрініс табады, олардың ішінен идеалды, рұқсат етілген, қалаулы әрекеттер оң жүрістұрысты құраса, оған қарама қайшы болып теріс жүріс тұрыс орын алған. Құқық қорғау органдары қызметінің ерекше сипатын ескере отырып , адамгершілік рұқсат етілген жүрістұрысқа олар үшін ерекше маңызды құбылыс ретінде мән беру қажет.

Басқаша айтқанда, идеалды жүрістұрысқа қойылатын талаптар жүзеге асырылу барысында әрқашан қажетті объектівтік жағдайларды иелене бермейді.Сол себепті де, тәжірибеде кең көлемде жүзеге асырылуына жағдайлары болмаған оң жүріс тұрыстың белгілі бір бөлігі қалаулы жүріс тұрысқа айналып кетеді.

“Адамгершілік рұқсат етілген” және “адамгершілік аталған” түсініктері бір қарағанда ұқсас түсініктер сияқты, бұл негізсіз де емес, себебі көп жағдайда адамгершілік ақталған түсінігіне адамгершілік рұқсат етілген әрекеттердің түсінігі еніп кетеді.Алайда, олардың арасында айырмашылықтар да бар, оларды адамвгершілік рұқсат етілген әрекеттердің мазмұнын ашу арқылы байқауға болады, оның негізі мынады: адамгершілік ақтаушылықтың субъективтік сипаты әлдеқайда ауқымдырақ.

Адамгершілік рұқсат етілгендік, керісінше, объективтік негіздерге сүйенеді. Оған сәйкес, адамгершіліктің шегіне енетін әрекеттерді жасау кейбір жағдайларда объективтік жағдайлардың әсерінен моральдық тұрғыдан идеялды емес сипатты иеленуі мүмкін. Біз адамгершілік рұқсат етілген әрекет немесе жүріс тұрыс туралы айтқанда, оның “қалаусыз” сипатын жоққа шығармасақ та, оны адамгершілік сипаттағы әрекет немесе жүріс тұрыс деп танимыз.

Сонымен, адамгершілік рұқсат етілген жүріс тұрыс дегеніміз моральдың талаптарына жауап бергенімен , адамгершілікпен имансыздықтың шегінен орын алған жүріс тұрыс.Адамның нақты бір әрекеті гуманизмнің жоғарғы идеялдарына негізделмегендігімен, адамгершілік сипаттағы мақсатқа жету үшін қажет болу мүмкін.

Адамгершілік ақтау адамгершілік және адамгершілік емес әрекеттерді бөліп қарастыруға жол бермейді, себебі бір нәрсені негіздеу дегенде адамгершілік емес әрекеттерді түсінеміз, өйткені адамгершілік әрекетті негіздеудің ақтаудың қажеті жоқ.

Адамгершілік рұқсат етілгендік, керісінше , одан кейін имансыздық басталатын шекті орнықтырады.

№7 Лекция

Лекцияның тақырыбы: Мораль. Мораль функциялары, оның құрылымы және элементтері.

(1 сағат)

Лекцияның жоспары: 1. Моральдың түсінігі және мәні

2 . Моральдың функциялары