25. Негізгі этнопсихологиялық бағыттар мен мектептерді топтастырыңыз

Ал 50-жылдардан бастап, осы бағыттағы зерттеулерге баса көңіл бөлінді. Негізінде олар төрт бағыттың: бихевиоризм, психоанализ, когнитивтік және интеракционизм төңірегінде топтасты (Андреева, Богомолова, Петровская, 1978, Шихирев, 1979).

Аталған төрт бағыттың үшеуі психологиялық ойлардың әлеуметтік - психологиялық нұсқасы болса, ал төртінші бағыт - интеракционизм әлеуметтік негізде еді.

Бихевиоризм қазіргі кезде необихевиористік бағытта дамуда. Негізінен топтағы процестер емес, екеу аралық (диадалық) қарым-қатынастар зерттеледі.Осы төрт бағытгың өзіндік негіздері болғанымен де, көбінесе бір-біріне араласып отырады.

Қазіргі кездегі, әсіресе, американдық әлеуметтік психологиядағы эксперименттік зерттеулерде бірнеше теориялық бағыттар аралас көрінеді. Осы да және әлі де эксперименттік болмағандықтан әлеуметтік - психологиялық зерттеулерде табысты түрде пайдаланыла бермеуі мүмкін.

Этнопсихологиялық мектеп, тарихи мектептер сияқты басқа да Американдық этнография бағыттарынан ерекшеленеді, айырмашылық «тұлға» және «мәдениет» деген түсінік категорияларында болды. Әрбір халықтың мәдениетін зерттеу үшін ең бірінші тұлғаны, индивидті танып білу қажет.

Сондықтан да  бірінші Американдық этнопсихолотар «тұлға» түсінігін белгілі бір құрылымның негізгі компоненті ретінде көп көңіл бөлді. Екіншіден, олар тұлғаның қалыптасуына көп көңіл бөлді. Үшіншіден, Фрейдтің ғылымына яғни сексуалды сфераға да ерекше көңіл бөлді. Төртіншіден, кейбір этнопсихологтар психологиялық факторды әлеуметтік-экономикалықпен салыстыра отырып, оның рөлін асыра айтты.

Адамның жоғары деңгейдегі сезімдерінің қалыптасып, дамып отыруы ең алдымен өзінің жеке басына деген жауапкершілікті сезінуде жатыр. Екіншіден, ол отбасындағы тағылым тәрбиеге, мектеп пен қоғамдық ұйымдардың қамқорлығына орай өрістеді.

26. Ұлттық сипаттағы зерттеулердегі психоанализге тәжірибе қойыңыз

Мәдениет конфигурациялары Вундтың идеяларын Америка еліне жеткізген. АҚШ этнопсихологияның бастауын қалаушы Ф.Боас болды. Колумбия университетінде көптеген америка этнологтары Боастан білім алып, бірақ оның шәкіртерінің еңбектерінде Вундт идеяларынан қаланғаны тек адамның ішкі жан дүниесімен мәдениетін байланыстарып тұратын талаптар айқындалады. Олар психологиялық концепциядан бас тартпастан өз зерттеулерін жүргізе отырып Фрейдтің класиикалық психоанализміне және К.Юнг, Э. Фрамма, К.Хорни, А.Маслау идеяларында аса көңіл бөледі. Нәтижесінде «Мәдениет және жеке тұлға» теориясы мен психологияның арасында орын алды. Совет этнографы С.А.Токаревпен келісе отырып, оның «Мәденит және жеке тұлға» теориясының кейбір негізгі ерекшеліктерін көрсетті.

А) жеке бас психологиясына оралу;

Б) жеке тұлға түсінігі туралы түсінікті толықтыра түсу;

В) жеке тұлғаның дамуы барысында болатын процестерге аса қызығушылықпен қарау;

Г) сексуалды сфераға ерекше назар аудару.

27. Этникалық стреотиптің құрылымы мен функциясын реттеңіз

Этникалық стреотиптің құрылымы мен функциясы. Автостреотиптер және гетеростреотиптер

Этникалық стереотиптер әр ұлттың рухани, мәдени танымдық көрсеткіші. Этникалық стереотиптер - әр түрлі этнос өкілдеріне тән ортақ ақыл-ой, дене бітістерінің сипаттарының тұрақты сапалық белгілері. Этникалық стереотип табиғатын талдап, сипаттау оны зерттеу объектісі ретінде қарау және жеке адамның өзін-өзі бағалауының ғылыми негізі болып саналады.Өзін-өзі бағалау негізі – этностық өзіндік сана – сезім. Этностық өзіндік сананың бір қыры-индивидтік өзіндік сана екендігі тұлға қалыптасуында бөліп қарастыруға болмайды.

Этникалық стереотиптердің тағы да бір қасиеттерінің бірі, олардың үйлесімділігі. Этникалық үйлесімділікті зерттеу американ психологы О.Клайнбергтің теориясында түсіндіріледі. Әрбір этникалық стереотипте «иллюзиялық сипаты» мен қатар қандайда бір «ақиқат түйірі» болады. Сонымен қатар шынайы білімнің көлемі жалған білімнің көлемінен басымырақ болады. Егер екі топ арасында үшіншіге қатысты ынтымақты пікір болса стереотиптер шынайы болады. Егер топтар арасындағы терең әрі ұзақ байланыстар олардың өзара стереотиптерінде шынайы ерекшеліктері жоғары болса стереотиптер шынайы болады. Сонда шынайылық белгісі ретінде топтың өзін-өзі қабылдауы мен оны өзге топтың қабылдауы арасындағы үйлесімділік анықталады. Стереотиптің үш түрі бар: қабылдау стереотипі, интерпретацияның стереотипі, мінез-құлық стереотипі. Этникалық стереотиптерге тән қасиеттердің ең көп тараған түрлерін эмоционалды бағалау сипаты, табандылық, тұрақтылық, келісімділік Этникалық стереотиптерді психологиялық зерттеу барысында В.С.Агеевтің зерттеу классификациясы көбірек қолданылады: - еркін сипаттау әдісі - тікелей сұрақ-жауап әдісі (тұлғалық сипаттар тізімі, диагност. тестер т.б.) - проективті әдістер - психосемантикалық әдістер Аталған әдістер түрлеріне қарай қазіргі уақытта этникалық стереотиптерді зерттеуде В.Ф.Петронко, Д.Кац, К.Макколи, КСтитт, Дж. Бригем, Похилько, Дж.Келли, Шмелевтің проективті және психосе-мантикалық әдістемелері қолданылады. Қазіргі кезеңде этникалық стереотиптерді зерттеуде психосеман-тикалық әдістер ішінде В.С.Агееваның жетекшілігімен жеке семантикалық дифференциал әдістемесі көбірек қолданылады.Әдістемеде 40 биполярлық бағалау шкаласын вербалды семантикалық дифференциал вариантында берілген және факторлық талдау көмегімен қорытындыланады.