8. Қалалық шайынды суларға сипаттама беріңіз. Шайынды суларды механикалық тазартудың негізгі қондырғыларын жазыңыз.

Шайынды сулар – су объектілеріне қолданғаннан кейін немесе ластанған аумақтардан ағызылатын сулар болып келеді. Шайынды сулар пайда болуына қарай: тұрмысты-шаруашылық,өндірістік,аралас- өндірістік сулар, жаңбырлы сулар қосылған тұрмысты-шаруашылық болып бөлінеді.    Шайынды суларды тазарту - сапасына қойылған талаптарға құрамының сәйкестігін қамтамасыз ететін процесс болып келеді. Тазартудың үш түрі болады: механикалық / алғашқы/; биологиялық / екінші/ және физико-химиялық /үшінші/.     Тазартудың механикалық түрі: биологиялық әсері жоқ, шайынды сулардағы қатты немесе тұндалған заттар мен тазаланған суды қарапайым механикалық бөлу; Тазартудың биологиялық түрі: микроорганизмдердің көмегімен сүзілген шайынды суларды жасанды реттелген биологиялық процестермен тазарту;    Ластанған шайынды суларға бекітілген ЗЗҚШ-де (зиянды заттардың қоюлану шегі) олардың мәнінен жоғары ластандырушы заттары бар (шайынды сулардың жаппай төгіндісін қосқанда) барлық тұрмыстық шайынды және өндірісті-өнеркәсіптік сулар жатады.Шайынды сулардың сапасын бақылау берілген бағдарлама бойынша сынама алу автоматты түрде жүргізіледі, сынама алғыш тазарту құрылғыларының кіре берісінде орнатылған, берілген бағдарлама бойынша механикалық және биологиялық тазарту құрылғыларында қолды сынама алады.Бұл ретте зертханалық бақылау бар екені зертхананың техникалық біліктілігін растайтын, аккредитация аттестаты туралы деректер немесе басқа да құжаттармен расталады. Технологиялық бақылаудың негізгі міндеті – суды тазартудың қажетті деңгейі мен берілген өнімділігімен олардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз ететін шараларды уақытылы қолдану үшін тазарту құрылғылары жұмысының технологиялық тиімділігін жан жақты бағалау. Өндірістік-зертханалақ бақылау тазарту құрылғыларының техникалық регламентінің сапасы бойынша қанағаттандыратын су өндірісін қамтамасыз ететін және тазарту құрылғыларын тиімді пайдалануды ұйымдастыратын қажетті шарты болып табылады.Өндірістік-зертханалық бақылау тазарту құрылғыларының санды және сапалы көрсеткіштерін бағалау ретінде суды тазартудың барлық кезеңдерінде ұйымдастырылған.Бүгінгі күнде жаңа технологияларды енгізу, кеңейту, автоматтандыруды қоса тазарту құрылғыларын қайта құру жүргізіліп жатыр,тұнбаларды қайта өңдеу бойынша өндірістік жағдайда 25-370С температурасында (мезофильдік) 40-45 0С (термофильдік) метандық ашу жүріп жатқан метантенк салынды.Метантенкте өңделген тұнбаның коллоидтік құрылымы болмайды, сондықтан да шыбындарды жинайтын жаман иісі жоқ және суды жақсы береді.Метантенкке салу режимін сақтаған жағдайда ашыған тұнба эпидемиологиялық жағынан қауіпсіз. Соның өзінде, оның ауыл шаруашылығында пайдалануға болатын тыңайтқыш ретінде бағаланатын барлық биогенді элементтері (фосфор, калий, натрий) және 20-дан астам микроэлементтері бар

Механикалық тазартуды шайынды судағы ерімеген ластануларды сүзу, тұндыру, фильтрлау арқылы алу үшін жасайды. Ірі жүзіп жүретін ластануларды ұстап қалу үшін әр түрлі торлар мен електерді пайдаланады. Минералды өлшенген бөлшектерді жою ,

негізінен құмды жою құм ұстағыш құрылғылармен тұндыру арқылы жүзеге асады, ол тұндырғыштардан жақсырақ болып келеді.

Шайынды суды  биохимиялық тазарту әдісі микроорганизмдердің тіршілік әрекетіне негізделген, олар органикалық заттардың қышқылдануы мен минералдануына алып келеді. Қазіргі таңда биохимиялық тазарту жүзеге асатын имараттар екіге бөлінеді: тазарту табиғи жағдайға жақын жерде болады және  тазарту жасанды  жерде жасалады.