Oqıw 2 kl

Ádepsiz

Dálizdiń múyeshinde suw shelek, Turǵan jerge jetip keldi bir bala, Onıń túri basqalardan bir bólek, Ústi patas, shashı úrpeygen ol bala.

Bas kiyimi eńsesinde júripti,

Ilinbegen zorǵa turǵan ilgegi,

Shalbarınıń bir balaǵın túripti,

Júdá ońıp turǵan da joq júrgeni.

Julıp aldı iship turǵan sarqımdı, Bir kishkene qızdıń dárriw qolınan, Urtlaǵan suw buwıp qaldı alqımdı, Joldasları kúldi ońlı-solınan.

Biraq, sıyı onıń menen pitpedi, Kórgen bala bári oǵan tań qaldı. Tártip saqlap ol gezegin kútpedi, Sonlıqtan qız «ádepsizseń» dep saldı.

M. Seytniyazov

Balaǵa ne ushın «ádepsizseń» dedi?

91

Naqıl

Jaqsınıń barsań qasına,

Beri kel dep shaqırar.

Jamannıń barsań qasına,

Ash jolbarıstay aqırar.

Mal fermasında

Joldasbay aǵa fermanıń qara malların baǵadı. Onıń qarawındaǵı sıyırlar hár jılı tegis buzawlaydı. Fermaǵa bara qoysań, buzawlardıń móńiresken dawıslarına, sekiripsekirip oynawlarına dım qızıǵıp keteseń. Hátte, kúnniń qalay ótkenligin de bilmey qalasań.

J o l d a s b a y a ǵ a n ı ń b a l a s ı M e d e t b a y buzawlardı júdá jaqsı kóredi. Ásirese, anaw qońır sıyırdıń buzawın sonday álpeshleydi. Onıń háwkelerin sıypalaydı. Olar bosanıwdan qoranıń ishinde arman-berman shapqılap ketedi.

Bulardıń barlıǵı da kishkene Medetbaydı taǵı da kewillendirip jiberedi, olardıń bir-biri menen shapqılasıp oynaǵanlarına qızıqsınıp qaraydı.

92

Ferma degen dım tamasha-aw ózi. Ásirese,

kómeklesedi. Sıyırlardı qoraǵa kirgizedi. Olardıń aldılarına ot ákelip salısadı. Sıyırlar menen buzawlardıń ot jegenlerine qızıqsınadı.

Medetbay kúndizgi kórgen qızıqların erteńine ózi menen birge oqıytuǵın klaslas doslarına aytıp berdi. Olar da Medetbaydıń islerine quwanısıp qaldı.

«Jetkinshek» gazetasınan

1.Medetbay aǵası menen apasına qanday járdem beredi?

2.Sizler mal fermasına bardıńlar ma?

Kishipeyil bala

Eki kempir qudıqtan suw aldı. Olardıń úshinshisi keldi. Olar bir biyik jerge barıp dem alıp otırdı.

Sóytip, kempirler óz ara:—Meniń balam

93

oǵada kúshli, oǵan hesh kim bás kele almaydı.

—Meniń balam qosıq aytqanda búlbúldey sayraydı. Onıń dawısınday dawıs joq,—dedi ekinshisi.

—Ne, ózińniń balań tuwralı hesh nárse aytpaysań?—dep soradı qasında otırǵan kempir.

—Ne aytasań? — dedi kempir. Onıń hayran qalarlıq ózinsheligi joq.

Sóytip, kempirler sheleklerin toltırıp kóterip

ketti. Al, olardıń sońınan úshinshi kempir de júrdi. Kempirler dem alıw ushın toqtadı. Qolları awırdı.

Olardıń aldınan úsh bala qarsı shıqtı. Birewi basın tómen salıp, dóńgelek aydaydı. Ekinshisiniń búlbúldey sayraǵanın hayallar

94

— Olar qayaqta?—Men bir balanı ǵana kórip turman—dep juwap berdi.

V. Oseev

1. Gúrrińdi oqıp shıǵıń.

2. Kempirler ne tuwralı sóylesti? 3. Kempir qaysı balanı maqtadı?

4 . Sizler jası úlkenlerge qanday járdem beresiz?

Jaqsı bala atansań

Men kishkene balaman, Ózimshe bir danaman. Qay iste de órnekti, Úlkenlerden alaman.

Jası úlkenlerdi sıylayman, Aytqan sózin tıńlayman. Apam jumıstan kelgenshe, Úkemler menen oynayman.

Turıp erte azanda,

Shınıǵaman taza hawada,

Juwınıp bet-qolımdı,

Júremen bárha azada.

95

Oqıwdan hesh qalmayman,

Tómen baha almayman,

Ruqsatsız apamnan,

Kinoǵa da barmayman.

Jumsaǵan jerge baraman,

Tawıqqa dán salaman,

Til alǵısh dep maqtasa,

Dım quwanıp qalaman.

A. Ábdimuratov

Bala qanday bolǵısı keledi?

Naqıl

Alım bolsań—álem seniki.

Alǵıs al!

Sálem ber balam, sálem ber,

Barlıq ata-anaǵa!

Sıyla jası úlkendi,

Hesh kimdi jasqa sanama!

Sawatsız dep qarama,

Tanımaǵan adamdı,

96

Seniń bergen sálemiń,

Dúzetedi nadandı.

Ádep penen ikram, Bolsın ómir joldasıń! Seni hámme jaqsı dep, Minezińdi qollasın!

Ádepsizlik is etip, Betińe jaqpa kómirdi, Súygil balam miynetti, Janıńday súy ómirdi!

J. Aymurzaev

Qosıqtı kórkemlep oqıń.

Esikten kirseń de,

Sálem berip kir.

97

ÓZ SHAńARAǵÍM — ÓZ UYAM

Razıman ákeme

Razıman ákeme,

Bolagór qızım haq deydi. Is sońına baq deydi. Razıman ákeme.

Qatarıńnan qalma der, Bir óziń iske barma der,

Dostıńdı dártke salma der, Razıman ákeme.

98

Der: «Joqshılıq basımda,

Sawatsız qaldım jasımda,

Iyele ilim hasıldı»,

Minnetdarman ákeme.

Insanlıqqa úyretken, Ómirdi maǵan biyletken, Mártliktiń gúlın sıy etken. Razıman ákeme.

N. Tóreshova

1.Qosıqtı kórkemlep oqıń.

2.Qosıqtı yadlap alıń.

ǵarrı hám bala

Bala: — Balıqshı ata, batır ata.

Kólge shatır qurǵan ata.

Teńiz nege tolqınlasıp,

Tayday tuwlap jatır ata?

ǵ arrı: — Teńiz teńizben dep atır, Tolqınımdı kór dep atır. Súzip alıp baylıǵımdı. Watanǵa tez ber dep atır.

99

Bala: — Balıqshı ata, batır ata,

Kólge shatır qurǵan ata,

Quslar nege qıyqıwlasıp,

Ushıp-qonıp atır ata?

ǵarrı:— Quslar erkin quspan deydi, Adamzatqa dospan deydi. Altın sazan anda qashtı, Kel, balıqshı uslań deydi.

Bala: — Balıqshı ata, batır ata,

Kólge shatır qurǵan ata.

Bultlar nege buldırasıp,

Kókte kóship atır ata?

ǵarrı:— Quslar ushıp qonıp atır, Quwanıshqa tolıp atır. Teńizdiń xosh tábiyatına, Olar bende bolıp atır.

X. Úbbiniyazov

1.Qosıqtı oqıń.

2.Sizler Aral haqqında neler bilesiz, aytıp beriń.

100