Oqıw 2 kl

Apańız asxanaǵa kirip kelse, qazan-tabaq-

Írzaman men anama

Jaman menen júrme der, Jaman sózge erme der, Jaqsıdan qol úzbe der, Írzaman men anama.

Dos-dushpandı ańla der,

Miyman kelse sıyla der,

Jetimge bol qáwender,

Degenine ırzaman.

51

Sıypap anam basımnan,

Ketpes edi qasımnan,

Taza tur dep jasıńnan,

Aytqanına ırzaman.

Hadallıqqa úyretken, Kishipeyillik kórsetken, Mártlik, erlik sıy etken, Írzaman men anama.

Z. Zamatdinov

1. Qosıqtı kórkemlep oqıń. 2. Qosıqtı yadlap alıń.

3. Óz anańız tuwralı sóylep beriń.

Kempir apam

Kempir apam dım qartayǵan,

Kúshi ketip halı tayǵan,

Júrse de ol zorǵa júrer,

Júrer jolın zorǵa kórer.

Sonlıqtan da meni izler,

Aytar maǵan jıllı sózler,

Eki etpeymen aytqan sózin,

Deydi bárha: «qarar kózim,

Súyenishim seniń óziń.

52

Qanday jaqsı seniń barıń,

Sen bolmasań qıyın halım,

Senseń ǵoy tek jartı janım,

Chayın mensiz baslamaydı»,

Hárgiz meni taslamaydı.

Sebebi, men «qarar kózi»,

Kempir apamnıń usı sózi,

Mensiz qalay júrer ózi.

J. Qayırbaev

1.Qosıqtı kórkemlep oqıń.

2.Qosıqtıń mazmunın aytıp beriń.

Kútilmegen hújim

Avtobus bándirgisine arqasında qabı bar aq

53

ǵarrı únsiz gúrsinip qoydı. Sońınan:

—Sorama inim, tań sáhárde «Bekbaydan» (Bekbay toǵayı degen sóz) shıqqan edim. Sonnan berli bir kese qaynaǵan suw ishiwge pursat bolmadı. Inimizdiń 12 jasar balasın porsıq tislep, usı jerdegi emlewxanaǵa jatqarıp kiyatırǵanım,—dedi ol.

—Porsıq?—Biytanıs kisi ǵarrıǵa tańlanıwshılıq penen qaradı.

—Awa, porsıq ta adamǵa hújim jasaydı eken. Oylamaǵan jerden jas n áresteni jaraqatladı da ketti.

—Yapırmay-á? Adamǵa iyt, qasqır, saǵal topıladı dep esitsek te, bunday waqıyanı esitpegen ekenbiz. «Esitpegen elde kóp» degen usı-da! — Biytanıs kisi tańlanǵanlıǵın jasıra almadı.

Bul waqıyaǵa oǵada qızıqsınıp ǵarrıǵa jaqınladım. Átteń, sorawǵa úlgere almadım.

Avtobus bándirgide toqtap, ol túsip ketti. Bul ókinishli edi. «Toqta, ǵarrı balanı paytaxtımızdaǵı emlewxananıń birine alıp kelgen ǵoy? Onı tawıp alıwım kerek. Qalayınsha?»

Bul soraw meni eriksiz qıynay basladı.

54

Azanda erte jumıs ornıma keldim de, atıjónı belgisiz sol balanı telefon arqalı izley basladım. Respublikalıq, qalalıq «Tez járdem» emlewxanalarınıń hesh qaysısına túspegen. Qayda boldı eken? Mine, onı taptım. Ol respublikalıq balalar emlewxanasında eken.

«Jetkinshek» gazetasınan

Gúrrińdi oqıp, mazmunın sóylep beriń.

Qarlıǵashlar

Jaqın aralarda kúnniń suwıtatuǵının sezgen qarlıǵashlar ushıp ketken edi. Olardıń tamnıń pátigine salǵan bos turǵan uyasın gúzdiń kúnleri balanıń buzıp taslaǵısı keldi.

— Uyaǵa tiyme,—dedi balanıń ákesi. Báhárde qarlıǵashlar taǵı qaytıp kelgen waqıtta,

ózleriniń úyrenisken uyasın tawıp alıw olarǵa da qolaylı boladı, aqırı.

Bala ákesiniń aytqanın tıńladı, uyaǵa tiymedi. Qıs ótti. Aprel ayınıń aqırına qanatları

qıyqıshlanǵan , sup-sulıw, kewilli hám sayraǵısh bir jup qus keldi. Olótken jılǵı uyasınıń átirapında pármana bolıp usha basladı. Qarlıǵashlar jaqın

55

jerdegi jap-salmalardan tumsıǵı menen saz ılay tasıp, jumıstı janlandırıp jiberdi. Qısı menen sálpál gónerińkiregen uyasın sóytip demde jańalap aldı. Bunnan soń olar uyasına geyde mamıq pár, geyde ajırıqtıń mayda qıyqımların ákelip tósedi. Aradan bir neshe kúnler ótkennen keyin, bala uyasınan tek bir qarlıǵashtıń ushıp ketip, al

qalǵan búrewiniń tırp etpey jatırǵanın ańladı. «Shaması, ol endi máyek tuwıp, ǵurıq basıp

atırǵan qusaydı» — dep oyladı bala. Aytqanınday úsh hápteden keyin uyadan qızıl

shaqa kishkene palapanlardıń basları kórindi. Sonda ǵana bala uyanı buzbaǵanına quwandı.

Palapanlarına ǵamxor bolǵan qarlıǵashlardıń aspanda ushıp júrip shıbın-shirkeylerdi qalay tutıp alatuǵınına ol úydiń aldında biraz waqıtqa deyin qarap otıratuǵın edi. Olar gá artına, gá aldına tezlik penen qaymıǵıp, palapanları ushın sharshamastan shıbın-shirkey awlaydı.

K. Ushinskiy

1. Gúrrińdi oqıp shıǵıp mazmunın sóylep beriń.

2 . Ózlerińiz biletuǵın quslardıń súwretlerin salıń.

56

Saw bolsın jan atamız

Turmasaq xabar alıp, Kórmesek geyde barıp, Atam tez jetip keler, Awıldan arqalanıp.

Bolǵan soń iship chayın, Soraydı úydiń jayın, Barlıǵın bilip alıp, Aytadı óz jaǵdayın.

Baxıtlı hám de tatlı, Jetiwge kúnge shadlı, Aytadı basıp ótken, Kúnlerin mashaqatlı.

Gá sóylep oylanadı, Ótkendi yadqa aladı, Bul azat ómirge ol, Shadlanıp quwanadı.

Bizlerdi aqlıǵım der, Kewilde shadlıǵım der, Belime quwat bolǵan, Arttırǵan baylıǵım der.

57

Baǵımnıń alması der, Baxtımnıń joldası der, Erteńgi keleshegim, Ómirimniń jalǵası der.

Biz oǵan quwanamız,

Húrmetti molaytamız,

Deymiz biz hámme waqıt,

Saw bolsın atamız!

J. Dilmuratov

Naqıllar

Maldı tapqanǵa baqtır,

Otındı shapqanǵa jaqtır.

Qanaat qarın toydırar,

Biyqanaat mal soydırar.

Jumbaqlar

Kiyindirgen jurttı,

Bileseń be qurttı?

58

QÍS BASLANDÍ

Qıs keldi

Qıs. Bul máwsimniń de ózine ılayıq sáni bar. Qıs keliwden jazǵı quslar ıssı jerlerge ketedi. Al, qısta ala ǵarǵalar ushıp keledi. Qıs bolıwdan terekler sıydamlanıp japıraqları túsedi. Qısta suwlar tońıp, muzǵa aylanadı.

Usı muzda balalar sırǵanaq tebedi, shana aydaydı. Olar konkide júrip xokkey oyının oynaydı. Qısta hámme gúzgi kiyimlerin taslap, qısqı kiyimlerin kiyedi. Qısta qar jawadı. Jer beti appaq qarǵa bólenedi. Usı

59

Qosıq aytamız. Bir-birimizdi jańa jıl bayramı menen qutlıqlaymız. Qısqı dem alıs waqtında sayaxatqa barıp, kóp qalalardı kóremiz, qızıqlı kitaplar oqıymız.

1. Qısta tábiyatta qanday ózgerisler boladı? 2. Sizler qısqı dem alısta ne menen shuǵıllanasız?

60