Oqıw 2 kl

Klastan tıs oqıw ushın qosımsha materiallar

Asqabaq

Jaqsı iske talpınǵan,

Tereń urdım ketpenin,

Shıqtı búgin aldımnan,

Zor tárbiya etkenim.

Órmeledi qol jayıp, Gúl shıǵardı altınday, Túynek saldı ájayıp,

Boldı buǵan kewlim jay.

Názer salıp qarasam,

Digirmanday qaramıń,

Mútájine jaraysań,

Asqabaǵım adamnıń.

Jerdiń bergen sıyı bul,

Toldı úydiń qazanı,

Jegim kelse kespe mol,

Til úyirer mazalı.

X. Saparov

1. Qosıqtı kórkemlep oqıń.

2. Sızler asqabaq ektińiz be?

171

Ójetlik

Sızba deseń diywalǵa, Bajıraytıp sızadı. Jazba deseń kitapqa, Úykeńkirep jazadı.

Jubat deseń úkeńdi, Qayta urıp qashadı. Jawıp kel deseń esikti, Ańqaytıp qayta ashadı.

Jıynatsań shashqan otındı, Jol boyına shashadı. Júrme deseń batpaqtan, Qoyıw jerin basadı.

Tıńlamadı aytqandı, Ójetlenip bir kúni. Qolına alıp baltanı, Dáryadan oydı úkini.

Qaqsap jatqan qalıń muz, Oyılmadı juwıqta. Sırǵanap ketip ay balta, Otırdı kelip tobıqqa.

172

Balta kesip ayaǵın, Bir ay júrdi emletip.

Endi bildim dedi ol, — Payda emes eken ójetlik.

A. Ábdimuratov

1.Qosıqtı oqıp shıǵıń, mazmunın sóylep beriń.

2.Ójetlik payda bere me?

Eki qızdıń dawı

Dilbar menen Gúlistan,

Apa-sińli tuwısqan.

Qashan kórseń ekewi,

Urısqanı-urısqan.

173

Ortaǵa sawal taslanar:

— Tazalar kim asxana? Sen isle de, men isle, Sonnan aytıs baslanar.

— Úydi keshe men jıydım, Gúlge suwdı men quydım,— Dep doq urar Gúlistan,— Erkesimiseń sen úydiń.

— Tawıqqa kim jem salǵan, Qozıǵa kim ot orǵan, — Dep daw salar Dilbar da:

— Men be qarap otırǵan?

Tıńlasań durıs bári de,

Ya úyrengen kári me?

Bilmedim sózi eki qızdıń,

Bir-birine dári me?

174

Quslardıń paydası

Awılımızda baǵlar kóp edi. Olar bir-bi- rine jaqın jaylasqan. Báhár keliwi menen baǵlardaǵı miywe aǵashları jasıl túske enip, burınǵıdan da beter baǵdıń kórki shıraylanıp, sarı-ala, aq-qızıl gúllerge tolıp turadı. Usınday waqıtlarda baǵlar ishinde bir shaqadan ekinshi shaqaǵa ushıp-qonıp sayrap júrgen quslar da oǵada kóp boladı.

Al, jazda bolsa, miywe aǵashlarında, japıraqlardıń arasınan anıq kórinip turatuǵın almalar, almurtlar, ánjirler kózińniń otın alatuǵın edi.

Quslar bolsa aǵashlarǵa, miywelerge zıyan keltiretuǵın qurt-qumırsqalardı jeytuǵın edi.

Baǵlardaǵı miywe aǵashlarına ayırım quslar uya salıp, palapan shıǵaratuǵın edi.

Bir kúnleri dógerek-átiraptaǵı balalar baǵdıń ishine kirip, quslardıń uyaların buzdı. Sonlıqtan, quslar bezip, bul baǵlardı taslap ketti. Gúz waqtı boldı, keyin qıs boldı. Taǵı báhár baslandı. Biraq, baǵlardıń ishinde burınǵıday sayraǵan quslardıń sesti esitilmedi. Baǵlardıń ishi tım-tırıs bolıp qal-

175

dı. Aǵashlarǵa zıyan tiygizetuǵın qurt-qu- mırsqalar, hár qıylı shıbın-shirkeyler de kóbeydi. Olar áste-aqırın aǵashlardıń japıraqların jewge kiristi. Bunıń kesirinen geypara aǵashlar quwrap qaldı.

Keyin mektepte muǵallim balalarǵa quslardıń uyalarına tiymew ushın quslarǵa aǵashtan uya soǵıwdı tapsırdı. Balalar ózleri qutıshadan soqqan uyaların hár bir daraqqa jaqsılap ornalastırdı. Keyin heshkim quslarǵa zıyan keltirmeytuǵın boldı.

1. Quslardıń baǵqa qanday paydası bar? 2. Balalar quslardıń uyasın buzǵanı durıs pa? 3. Muǵallim balalarǵa ne ayttı?

4. Gúrrińdi oqıp, mazmunın sóylep beriń.

Etikshiniń qosıǵı (bala tilinen)

Etikshimen — ustaman,

Qolǵa balǵa uslaǵan,

Jaqsı etip tigemen,

Biraq, meni qıstamań.

Shegeni berik qaǵaman,

Hámmeńizge jaǵaman,

176

Etik, mási, botinka,

Tufli buyırtpa alaman.

Qáne, tufli, etigiń,

Jamap kemis-ketigin,

Gónergendi jańartıw,

Meniń súygen kásibim.

Mult ketpeydi tigisten,

Qaqıramas shegemnen,

Qáwipsinbeysiz men tiksem,

Jawın, batpaq degennen.

Tigemen de maylayman,

Jasandırıp saylayman,

Keliń, keliń doslarım,

Tek jaqsılıq oylayman.

M. Seytniyazov

Bala etikshi bolǵanın qalay maqtanısh etedi?

Naqıl

Erinbegen etikshi boladı.

177

Miynet etseń piseseń,

Kóp uyqılasań iseseń.

JAS ÓSPIRIM BALALAR — BOLAJAQ AZAMAT

Sara hám Sáwle

Sara oynap júr edi,

Qolına bir alma alıp.

Jańa qaqshıp atırǵanda,

Suw shelekke tústi barıp.

Haw, dep qarasa suwǵa,

Turǵan eken alma qalqıp.

Almaqshı boldı shelekten,

Qızıq, — dedi mıyıq tartıp.

Háp! — dep jańa uslaǵanda,

Taǵı birew qolın sozdı,

Suw astında sáwle edi,

Qorqıtıp jiberdi qızdı.

Nede bolsa shaqqan eken,

Sara onnan burın aldı.

178

Sasqalaqlap qorqıw menen,

Juwırdı da ketip qaldı.

Ayttı barıp anasına,

Jańaǵı oynap júrgenin.

Suwǵa túsken almanıń

Jáne suwdaǵı kórgenin.

Anası kúlip jiberdi,

— Haw suwdaǵı sáwleń ǵoy ol. Suw mısal ayna tárizli,

Jumbaq

Ózińnen ozbas, Izińnen qalmas.

179

Ay menen kúndey,

Hámmesi birdey.

Naqıllar

Márt ólse de, mártlik ólmeydi.

Dostıń mıń bolsa da az, Dushpanıń bir bolsa da kóp.

Jumbaq

Ózi qalta saattay, Kórsetpes biraq waqıttı, Elpildegen eki til, Kórsetip turar baǵıttı.

Papka hám shapka

Minaw Ońǵardıń shapkası, Anaw jatırǵan papkası, Ekewi jatıp oylastı, Isleyjaq isti sırlastı.

Kele sala taslaydı,

Qasımker isti baslaydı,

180