Oqıw 2 kl

bolǵan, ózi semiz, kózleri masaladay janıp, júnleri jiltıldap turadı eken. Bulardıń arasındaǵı sóz de sol bóriniń arıqlıǵı menen iyttiń semizligi haqqında boladı.

Iyt bórige qarap: — Sen óziń ǵayratıń bar hám shaqqansań, tisleriń ótkir, ne sebepten bunshelli arıq boldıń? — dese, bóri: — Jurt saq, ańlıp alayın dep turǵan

ańıńdı da aldırmaydı, qayta izińe túsip

súrginniń ishinde júrmen. Sonda men arıq bolmay kim arıq bolsın. Al, sen qalay semiz bóldiń? — deydi ol iytke.

— Birewdiń esigindemen, ózi ne jese, maǵan sonı beredi. Tamaǵım toq, qayǵım joq, men semiz bolmay kim semiz bolsın,

—deydi iyt.

—Sen óytip oǵan ne xızmet qılasań?

—Tek esigin qorıyman, basqa qılar isim joq.

151

almas, paydań kóp tiyer, qayta saǵan kóp berer.

—Olay bolsa meni de alıp bar? — deydi bóri.

—Jaqsı, birge júre ǵoy. — Birge júretuǵın bolıp jaqın kelip qarasa, iyttiń moynında qarǵısı bar eken. Sonda bóri:

—Moynıńdaǵı ne?

—Qarǵı.

—Onı ne qıladı?

—Kúndiz baylap qoyıp, túnde ǵana bosatadı.

—Bántte turıp, bende bolıp semiz bolǵansha,

óz ayaǵımda arqayın júrip, arıq bolǵanım abzal,

— dep bóri óz jónine ketedi. Biraq, kóp uzamay ashtan ólipti.

Túlki menen qoyannıń quyrıq almasıwı

Burın túlkiniń quyrıǵı joq bolǵan. Qasqır menen túlki bir kúni urısıp qalıptı. Qasqır qayda bolsa da túlkiniń izinen ańlıp, keyninen qalmaptı. Jolda uslap alıp talay beripti. Inin jasıra almaǵan túlki awır azap shegipti.

152

tıǵıladı. Ol toǵaydıń ishinde jayılıp júrgen qoyanǵa jolıǵadı. Ol zamanda qoyannıń quyrıǵı shubatılǵan uzın bolǵan eken. Onıń sol uzın quyrıǵı jawın jawǵanda qattı juwırıwına

reyin. Kórdiń be qanday sulıw! Saǵan dım jarasadı, — depti.

Bılǵańlaǵan quyrıqqa túlki de qızıǵıp qa-

quwǵınshılar da izimnen adasıp qalmay ma, dep oylaptı. Usı maqset penen:

153

— Onda ákel quyrıǵıńdı, — dep qoyannıń shártine kónipti. Qoyan bılǵańlaǵan óziniń quyrıǵın túlkige beripti. Túlki óziniń oymaqtay quyrıǵın julıp taslap, qoyannıń quyrıǵın ózine alıptı. Solay etip, uzın quyrıǵın bılǵańlatıp kete beripti. Qoyan Túlkiniń taslap ketken alaqanday quyrıǵına iye bolıp qalıptı. Nátiyjede, qoyan menen túlki quyrıqların almastırıptı.

«Jetkinshek» gazetasınan

1. Túlki qasqırdan qalay qutıldı? 2. Qoyan túlkini qalay aldadı?

3. Túlki qoyannıń quyrıǵın ne ushın aldı?

Ataǵa húrmet

Burınǵı ótken zamanda bir kisiniń úsh balası bolıptı.

Bir kúni olardıń úyine atasınıń jaqın dostı miymanǵa kelipti. Olar sóylesip otırıp, miyman óz balalarınıń aytqanın tıńlamaytuǵınlıǵın aytıp nalıptı. Al, úy iyesi kerisinshe, balaların maqtap, balalarım hár bir aytqan sózimdi jerde qaldırmaydı, dárhal orınlaydı dep maqtanıptı.

Ol sózin dálillemekshi bolıp, úlken ulı Ikramdı shaqırıptı hám tamnıń basındaǵı morını tazalap taslawdı buyırıptı. Úlken ulı:

154

ulı Abrardı shaqırıptı. Ol da atasınıń aytqanın qılmaptı. «Eń kishkene, genjetayım Omar meniń sózimdi jıqpaydı», degen atasınıń

basına kim minetuǵınlıǵın kelise almay jánjellesip atırǵan eken. Sonda miyman ne ushın bular atasınıń aytqanların waqtında orınlamay endi úshewi de sol jumıstı islew ushın talasıp atırǵanına hayran qalıptı. Bunıń sebebi, atası úyinde otırǵanında balaları onnan joqarı kóterilip, tamnıń basına shıqsa ataǵa húrmetsizlik etken bolıp esaplanadı eken. Sol

Miyman waqıyanıń tórkinin túsinip, atasın húrmetlegen balalarǵa tásiyin qalıptı.

155

Hiyleker qoraz (xalıq ertegi)

Burınǵı ótken zamanda bir qoraz aǵashtıń basında tań ala gewgimde shaqırıp turǵan eken. Bunıń dawısın bir saǵal esitip, qorazdıń qasına kelipti:

—Haw, qoraz jora, siz erte turıp qıyqıwlap kimlerdi shaqırıp turıpsız? — depti qorazǵa saǵal. Sonda qoraz:

—Joldaslarımdı awqamlasıp jumıs islewge shaqırıp atırman — depti.

—Olay bolsa, tómenge tús, ekewimiz birge joldas bolıp barayıq — depti saǵal qorazǵa.

—Házir meniń jerge túsiwge qolım tiymeydi. Usı shaqırıwım menen uyqıda jatqan joldaslarımdı oyatıwım kerek. Eger senińde awqamǵa qosılıp, jumıs islegiń kelse, anaw aldıńda kóringen jaydıń qasında basshımız

Saǵal qorazdıń siltewine quwanıp: «Kóp tawıqtıń ústinen shıǵatuǵın boldım» — degen úmit penen qorazdıń siltegen jerine baradı. Saǵal tawıqlardıń qasında shońqayıp otırǵan bir tazını kórip, birden tapıraqlap qashıptı. Saǵaldıń qashıp

156

baratırǵanın kórgen tazı bas salıp quwıp, saǵaldı tutıp alıptı. Sonda saǵal tazıǵa:

—Bir awız aytatuǵın arzım bar, — depti.

—Arzıń bolsa tez ayt! — dep tazı saǵaldı jazdırıptı.

— Meni mına qońsıńızdıń qorazı keshe aw-qamlasıp jumıs islewge shaqırıp edi. Qorazǵa xabarlassam, sen kóp keshigip qalıpsań, basshı-mızǵa tezirek jet, — dedi. Sonıń menen asıǵıp kiyatırǵanım edi, iyman-

lı bolǵaysız, meni jiberińiz, — dep jalınıptı. Sonda tazı saǵalǵa:

— Sizdi jibergen qorazǵa raxmet, meniń tóse-gimniń tozıp júrgenin bilip, sizdi bizge jibergen eken. Sol tawıqlardı bárha qorǵap júriwshi basshısı biz bolamız, — dep saǵaldıń bel omırtqasın úzip, onı óltirip, terisin tósek etip alǵan eken. Hiyleker qorazǵa hám tazıǵa

157

jaylawǵa jiberedi. Sıyırı bolsa kesh bolıwdan úyine qaytıp keledi eken.

Bir kúnleri gedeydiń sıyırı úyine qaytıp

túsindiripti. Danıshpan gedeydiń sózlerin esitip bolıp, oǵan bılay depti:

— Tań azanda úlken dóńlik taman jol al, aldıńnan eki jolawshı shıǵadı. Olardan

sıyırıńnıń qay jerde ekenligin aytadı. Biraq ta, «sıyırıńnıń birewi óli, al birewi tiri» — depti.

jolǵa shıǵıptı. Úyiniń shıǵıs tárepinde burınnan qalǵan úlken dóńlik tárepke jol alıptı. Biraz waqıttan keyin, aldınan danıshpan aytqanday eki jolawshı shıǵıptı. Gedey olardan sıyırın soramaptı hám jolın dawam etipti.

158

Aradan az ǵana waqıt óter-ótpesten aldınan bir jolawshı shıǵıptı. Jolawshıdan sıyırın kórgen, kórmegenligin sorasa, jolawshı gedeyge bılay depti: — Mına dońliktıń artında bir sıyırdı kórdim, qasında buzawı bar, — depti. Gedey barıp qarasa ırasında da sıyırınıń qaptalında tuwǵan buzawı ólıp jatırǵan eken. Sol waqıtta ǵana gedey danıshpan kisiniń sózleriniń durıslıǵına isenipti. Sol waqıyadan keyin danıshpan danalardıń danası retinde xalıq arasında ańızǵa aylanıptı.

9 -MAY — ESKE TÚSIRIW HÁM

QÁDIRLEW KÚNI!

159

basıp aldı. Qala, awıl, mektep, zavod, fabrikalarımızdı qıyrattı. Balalar menen úlkenlerdi, ata-analarımızdı atıp óltirdi.

Armiyamız xalıq quwatlawı astında elimizdiń azatlıǵı ushın dushpanǵa qarsı gúreske atlandı. Dushpan tárepinen basıp alınǵan jerler azat etildi. Bir mıń toǵız júz qırıq besinshi jıldıń 9-mayında nemis-fashist basqınshıların jeńip shıqtıq. Bul urısta kishkene balalar da teńi-tayı joq batırlıq kórsetti. Búgin biz urısta qaytıs bolǵanlardı eske alamız.

1. 9-may qanday kún?

2 . Ekinshi jer júzılik urısqa qatnasqan qaharmanlardan kimlerdi bilesiz?

Belgisiz jawınger qábiri

Onı hesh kim bilmeydi,

Erligi biraq ólmeydi,

160