DÓRETIWSHI TULǴALAR

MILLIY MÁDENIYATÍMÍZ BENEN ÁDEBIYATÍMÍZDÍŃ QOS ARÍSÍ

Belgili kompozitor, marhum Marqabay Jiyemuratov tıń 80 hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Nabira Tóreshova nıń 70 jıllıǵına baǵıshlanǵan eslew hám ushırasıw keshesi

Jaqında Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrında belgili kompozitor, marhum Marqabay Jiyemuratovtıń 80 hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Nabira Tóreshovanıń 70 jıllıǵına baǵıshlanǵan eslew hám ushırasıw keshesi bolıp ótti.

Ilajda Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń komitet baslıǵı D.Qurbaniyazov shıǵıp sóylep, kóp qırlı talant iyeleri, mádeniyatımız benen ádebiyatımızdıń qos arısı kompozitor Marqabay Jiyemuratovtıń 80 hám shayıra Nabira Tóreshovanıń dóretiwshiligi ­boyınsha keń túrde bayanat jasadı.

Atap ótilgenindey, sońǵı jılları elimizde Prezidentimiz tárepinen barlıq tarawlar qatarında milliy mádeniyatımızdı, ádebiyatımızdı, kórkem ónerimizdi rawajlandırıwǵa, dóretiwshi insanlardı hár tárepleme qollap-quwatlawǵa, jas talant iyeleriniń qábiletin júzege shıǵarıwǵa ayrıqsha itibar qaratılıp, bul baǵdarda keń kólemli iygilikli jumıslar ámelge asırılmaqta. Ásirese, ózleriniń biybaha shıǵarmaları, kóp jıllıq dóretiwshilik miynetleri menen milliy mádeniyatımız benen ádebiyatımız­dıń rawajlanıwına salmaqlı úles qosqan taraw wákilleriniń ómir jolın jas áwladqa jaqınnan tanıstırıw boyınsha da bir qatar ilajlar alıp barılmaqta.

Haqıyqatında da, óziniń ólmes dóretiwshilik miynetleri menen xalqımızdıń ruwxıy dúnyasın bayıtıp kiyatırǵan milliy mádeniyatımız benen ádebiyatımız, kórkem ónerimiz oákilleriniń ismi jıllar ótse de hesh qashan umıtılmaydı, kerisinshe xalqımız tárepinen qádirlene beredi. Mine, usınday dóretiwshi insanlar qatarına belgili kompozitor, óziniń tákirarlanbas dóretiwshilik miyneti menen xalqımızdıń alǵısına miyasar bolǵan talantlı kompozitor Marqabay Jiyemuratov hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Nabira Tóreshovalardı aytıp ótsek boladı.

351

Búgingi kúnde ádebiyatımız benen mádeniyatımızdıń, kórkem ónerimizdiń rawajlanıwına salmaqlı úles qosqan bul qos arıstıń 80 hám 70 jıllıǵına arnalǵan eslew hám ushırasıw kesheleri oqıw orınlarında joqarı shólkemleskenlik penen ótkerilmekte.

Sonı ayrıqsha atap ótiwimiz kerek, milliy mádeniyatımızdıń kórnekli wákilleri haqqında sóz bolǵanda qaraqalpaq muzıka kórkem óneriniń rawajlanıwına óziniń biytákirar shıǵarmaları menen salmaqlı úles qosqan belgili kompozitor, marhum Marqabay Jiyemuraovtıń ismi bárqulla húrmet penen tilge alınadı. Sebebi, ol óziniń sanalı ómiri ishinde ayrıqsha talantı, bay dúnyaqarası menen qaraqalpaq kórkem óneri menen mádeniyatın rawajlandırıwda kóplegen qosıqlarǵa nama jazıp, ólmes shıǵarmalardı dóretkenligin xalqımız tereń ańlaydı. Ásirese, talantlı kompozitordıń «Aydınlar», «Kegeylide bir nazálim bar dese», «Umıtpa», «Saǵınısh», «Maqtanıshım Qaraqalpaqstanım», «Qosıq aytaman», «Altınkól» hám basqa da namalarınan dóregen qosıqları qosıq shaydalarınıń júrek tórinen tereń orın iyelep kelmekte. Belgili kompozitor, bir qatar kórkem óner wákilleriniń ustazı Marqabay Jiyemuratov búgin aramızda bolmasa da onıń dóretken namaları xalqımız arasında jasap, ruwxıy zawıq baǵıshlap kelmekte. Mine, kompozitor dúnyadan ótkennen keyin de onıń biybaha shıǵarmaları xalqımızǵa ruwxıy azıq bolıp xızmet etpekte hám bunnan bılay da xalqımız súyip tıńlaytuǵın óshpes qosıq namaları bolıp qala beredi.

Ótken ásirdiń 70-jıllarında ádebiyatımızǵa kirip kelgen Nabira Tóreshova qaraqalpaq poeziyasında óz jolına, óz stiline iye bolǵan talantlı shayırlarımızdan biri sanaladı. Onıń tematikalıq jaqtan ráń-báreń qosıqlarında ana Oatanǵa sadıqlıq hám muhabbat, ata-anaǵa bolǵan sheksiz húrmet, miynet súyiwshilik, jaslıq jiger hám basqa da insanıylıq pazıyletler joqarı sheberlik penen jırlanǵanı menen áhmiyetli bolıp ­tabıladı.

– Búgingi kúnge shekem Nabira Tóreshovanıń «Jaslıǵım meniń», «Sáwir samalı», «Periyzat», «Ózińnen», «Ana», «Máńgilik qosıǵımsań» hám basqa da qosıqlar toplamları baspadan shıǵarılıp, poeziya ıqlasbentleriniń kewil múlkine aylanǵanlıǵın maqtanısh etemiz. Sonday-aq, ol kórkem awdarma janrında da jemisli miynet etip, tuwısqan xalıqlar ádebiyatı dúrdanaların qaraqalpaq tiline awdarǵan miynetlerin joqarı bahalaw múmkin. Bunnan tısqarı, ótken jıllar ishinde Nabira Tóreshovanıń bir qatar qosıqlarına namalar jazılıp, xalqımızǵa ózgeshe zawıq, ilham-yosh baǵıshlap kelmekte. Álbette, bul óz gezeginde shayır poeziyasınıń ómirsheńliginen, xalqımızǵa ele uzaq jıllar dawamında ruwxıy ǵáziyne bolıp xızmet etetuǵınlıǵınan dárek beredi, -deydi professor Qurbanbay Járimbetov.

352

Juwmaqlastırıp aytqanda, talantlı kompozitor Marqabay Jiyemuratov hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Nabira Tóreshovanıń miynet jolı, kórkem ónerimiz benen ádebiyatımızdı rawajlandırıwǵa qosqan úlesi, dóretiwshilik miynetleri jaslarımız, keleshek iyeleri ushın tárbiya mektebi bolıp xızmet etedi, degen úmittemiz.

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń qararı menen belgili kompozitor, marhum Marqabay Jiyemuratovqa «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen kórkem óner ǵayratkeri» húrmetli ataǵı berildi. Ilajda húrmetli ataq onıń ómirlik joldası, Qaraqalpaqstan xalıq shayırı N.Tóreshovaǵa tapsırıldı.

Ilajda jazıwshı-shayırlar, kórkem óner tarawınıń wákilleri shıǵıp sóylep, kompozitor Marqabay Jiyemuratov hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Nabira Tóreshovanıń milliy mádeniyatımız, kórkem ónerimiz benen ádebiyatımızdı rawajlandırıwǵa qosqan úlesi, olardıń dóretiwshilik miynetlerine toqtap ótti.

– Haqıyqatında da kompozitor Marqabay ­Jiyemuratov haqqında sóz bolǵanda bársheniń kóz aldına birinshi gezekte «Aydınlar» qosıǵı keledi,–deydi Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikaları kórkem óner ǵayratkeri, Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatı Qurbanbay Zaretdinov. – Ol bunnan basqa da bir qatar shıǵarmalar dóretti hám onı xalqımız súyip tıńlaydı. Onıń usınday dárejege erisiwinde ómirlik joldası, Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Nabira Tóreshovanıń miynetin ayrıqsha atap ótiw kerek. Olardıń dóretiwshilik jolı jaslarımızǵa, kóp sanlı shákirtlerine úlgi boları sózsiz.

Ilaj kompozitordıń nama qosıqlarınan dúzilgen koncert baǵdarlaması menen dawam etti.

D.ABIBULLAEV.

353

MUDAMÍ IZLENIWDE: BIYSENBAY BEKMURATOV

Biysenbay Bekmuratov

Qolına qálem uslaǵan kópshilik talant iyeleri dáslep ádebiyatqa qosıq jazıw menen keledi. Biysenbay Bekmuratov ta mektepte oqıp júrgen dáwirlerinde mektep hám awıl turmısı, tábiyatı, el-jurt, watan temasına arnalǵan kishigirim qosıqların jazıp júredi. Sońınan qálemi ısılıp, óz janrın, óz jolın tańlap alıwǵa umtıladı.

Biysenbay Bekmuratov basqa da talant iyeleri sıyaqlı dáslepki miynet jolın jurnalistlik xızmetten baslaydı. Usı taraw onıń kórkem ádebiyattı, turmıstı, átirapımızdaǵı adamlardıń hár qıylı minez-qulıq normaları menen adamgershilik qásiyetlerin jaqınnan úyreniwge hám olardı óz shıǵarmalarında qısqa hám tujırımlı etip sáwlelendiriwge keń jol ashadı. Biysenbay Bekmuratovtıń 2012-jılı baspadan shıqqan «Búgin aq ketsin…» kitabına alǵı sóz jazǵan belgili jazıwshı Muratbay Nızanov: «Men Biysenbay Bekmuratovtıń turmıstan túygen qısqa gúrrińlerin kópten beri gazetalarda kórip júrmen…Demek, bul janrǵa bir-eki urınıp kórip, soń qoyıp ketpegen eken, onda jazıwshıda úlken «komik» bar ekenligi belgili boldı. Eń baslısı, ol neniń ústinen kúliw kerek, qáytip kúliw kerekligin biledi… Men onıń gúrrińlerine «ana gúrrińin óytip jazǵan, mına gúrrińin búytip jazǵan» dep bahalamaqshı emespen. Sebebi, hárkim ózinshe jazadı. Mısalı, Áziz Nesin ózinshe Áziz Nesin, Sayd Axmad ózinshe Sayd Axmad bolıp ádebiyatta qaladı. Biysenbay Bekmuratovtıń da ádebiyatta «Biysenbay Bekmuratov» bolıp qalıwın tileymen» – dep jazadı.

Usılayınsha, shıǵarmalarına belgili jazıwshınıń názeri túsken Biysenbay Bekmuratov yumor-satira janrında úzliksiz qálem terbetip, búgingi kúnge shekem 500 ge shamalas yumor-satiralıq gúrrińlerin Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan

354

Respublikalarınıń gazeta-jurnallarında járiya­ladı hám sońınan bul shıǵarmalar «Awıl áńgimeleri» (2009), «Búgin-aq ketsin…» (2011), «Áytek penen Seytek waqıyaları» (2015), «Minezi qızıq Meńlibay» (2018), «Biziń kásip sonday…» (2022) yumor-satiralıq kitaplarında basılıp shıqtı.

B.Bekmuratov 1963-jılı Kegeyli rayonınıń «Abat» awılında tuwıladı. 1989-1995- jılları óndiristen qol úzbesten, Berdaq atındaǵı qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetin tamamlaydı. 1991-jılı Qaraqalpaqstan Respublikası teleradio komitetinde Kegeyli, Bozataw rayonları boyınsha radio hám televidenieniń arnawlı xabarshısı bolıp isleydi. Usı jıllardan baslap Qaraqalpaqstan radiosınıń «Tikenek» satiralıq radio-jurnalında yumor-satiralıq qosıqları, gúrrińleri menen belsene qatnasıp baradı. Ol «Tikenek» satiralıq radio jurnalın dáslep «Awıldaǵı Altın apa» satiralıq qosıǵı menen baslaǵan bolsa, sońınan onıń «Balalıǵım sen meni taslap barasań» porodiya qosıǵı kúlki shaydalarında úlken tásir qaldıradı.

B.Bekmuratovtıń «Erkin Qaraqalpaqstan» gazetasında islegen dáwirleri onıń dóretiwshiligi ushın ayrıqsha shıńlanıw mektebi bolǵanlıǵı anıq. Sebebi, usı gazetanıń betlerinen B.Bekmuratovtıń baslaması menen «Awıl áńgimeleri» atamasındaǵı arnawlı rubrika ashılıp, onıń hám basqa da ótkir qálem iyeleriniń jeńil házil-dálkekke, ótkir yumor-satiralıq syujetlerge qurılǵan qosıqları, gúrrińleri, qısqa mıyıq tartar qatarları gazeta oqıwshılarınıń diydinen shıǵıp otırdı.

B.Bekmuratovtıń dáslepki «Awıl áńgimeleri» toplamına kirgen «Turǵanbaydıń qasqır menen ayqası», «Ol bolǵanda bar ǵoy…», «Bóribay qızbasın, qızsa shataq», «Esigi joq úyge baraǵoy», «Uyqı bermegen qorazlar», «Uyalǵanı usı bolsa…», «Nege olay deyseń», «Úsh júz mıńǵa bir kóylek» h.t.b. qısqa yumor-satiralıq gúrrińleriniń syujetlerinde awıl adamlarınıń, anıǵıraǵı ózi bilgen zamanlaslarınıń turmısında gezlesip turatuǵın qızıqlı waqıyalardı, olardıń minez-qulqı menen kewil-keshirmelerin ushırma gápler tiykarında qálemge alıp súwretlenedi.

Mısalı, «Turǵanbaydıń qasqır menen ayqası» áńgimesinde Niyetbaydıń keńes toyınan qaytqan Turǵanbaydıń tún jarpında uyqısı kelmey sırtqa shıǵıp, mal qorası betten xabar alıp júrip, qasqırdıń kúshigine dus kelip, onıń menen ayqasıp bir ólimnen aman qalıp emlewxanaǵa túskenligi, lekin ol jaǵdayın sorap kelgenlerge ózin úlken qasqır menen ayqasqan etip kórsetiwi oǵada kúlkili sóz etilse, «Bóribay qızbasın, qızsa shataq…» áńgimesinde bolsa, Bóribaydıń áskeriy xızmetten kelgennen soń ózin Boris dep atap, ishiwshilikti de úrdis etip úy-ishin páteńge keltiriwi, ata-anasınıń onı úylendirip tınıshlandıqpa degeninde, qıyqańlıǵın onnan beter údetip, awıl arasındaǵı toyda Bóribaydıń patırat shıǵarıp, páteńge keltiriwi sebebinen awıl jigitlerinen tayaq jep, zorǵa aman qalıwı, sol-sol eken, onıń ata-

355

anası «Bóribay qızbasın, qızsa shataq…» deytuǵın Bóribaydıń ishkendi qoyıp, dúzlesip, shańaraǵına qaraytuǵın bolıwı oǵada tásirli sóz etiledi.

«Esigi joq úyge bara ǵoy» áńgimesinde toy-merekege barǵandı jaqsı kóretuǵın Arıslannıń ana jorasınıń toyında oń kózin, mına tanısınıń toyında shep kózin kógertip kelgen balasınıń «qarańǵıda abaylamay esikke urıp aldım»degen sózine ákesi «Pay-pay, balam ay, oy-boy. Atańa nálet sol esiklerdiń seniń shekeńe tuwra kele beretuǵının aytsesh, átteń-átteń. Balam-ay, endi sol toy-mereke degenge baratuǵın bolsań, esigi joq úyge bara ǵoy», dep uyaltadı. «Káriyma kempirdiń kelini» áńgimesinde bolsa, balası Jiyenbayǵa jiyen qızın alıp bergen Kariyma kempirdiń kelin tańlawda adasıwı oǵada qızıqlı hám tásirli syujet penen ashıp berilgen.

B.Bekmuratovtıń kitapqa kirgen qaysı áńgimelerin alıp qarasaqta, «toqsan awız sózdiń tobıqtay túyinin» qısqa hám tujırımlı syujetlerde ashıp beriwge háreket etkenligin kóremiz. Jurnalist-jazıwshınıń áńgimeleriniń syujetinde ráń-báreń temalar sóz etiledi. Qáytkende de, olardı avtor yadınan toqımastan, átirapımızdı qorshaǵan adamlardıń turmısınan alıp jazadı. «Búgin-aq ketsin…» áńgimesinde mekeme baslıǵına jaǵımpazlıq etip, mekeme qarawılınan dán qoymaxanasına shekem kóterilgen Rısbay Rısqulovichtiń taza baslıq kelip jumıstan bosatılıwınıń sebepleri, onıń ishi tarlıǵı menen qızǵanshaqlıǵı, hátteki adam jamanlawdan da tayınbaytuǵın jaramsız is-háreketleri arqalı ashıp berilse, «Áytek penen Seytek waqıyaları» áńgimesinde biri-biri menen qońsı jasaytuǵın eki shańaraqtıń Áytek hám Seytek ismli balalarınıń natıqlıǵı sebepli qırıqqa shekem úylenbey júrgenliginiń sırı qalaǵa awıllas jeńgesi Rısgúl menen barǵanda kleyi ashılıp, astı túsip qalǵan tufli waqıyası arqalı qızıqlı bayanlanǵan. Al, «Minezi qızıq Meńlibay» áńgimesinde Meńlibay degen muǵallimniń oqıwdı pitkerip kelip alıs awıllardıń birinde muǵallim bolıp islegen dáwirlerinen baslap ersi is-háreketleri menen minez-qulqı oqıwshıda erksiz kúlki payda etedi.

Usı kúnge shekem xalqımızǵa yumor-satira janrında tanılıp kelgen Biysenbay Bekmuratov sońǵı jılları qálemin detektiv shıǵarmalar jazıwda da sınap kórdi. 2020-jılı «Qaraqshılar» («Qaraqalpaqstan» baspası) degen atamadaǵı tuńǵısh detektiv romanı járiyalansa, tap usı jılı usı romannıń dawamı bolǵan ekinshi kitabı «Jaǵıstaǵı jawızlıq» («Qaraqalpaqstan») atamasında jarıq kórdi. Al, usı romannıń «Sońǵı pushayman» («Avangard-baspa») dep atalǵan úshinshi kitabı 2021-jılı basılıp shıqtı.Sońınan jazıwshı bul úsh kitaptı biriktirip «Ókinish» ataması menen 2021-jılı Nókistegi «Print-Darhan» baspasınan bastırıp shıǵardı.

Romannıń «Qaraqshılar» dep atalǵan birinshi kitabında tiykarınan 1985-1992- jıllarda respublikamız aymaǵındaǵı dúkanlardı, iri sawda orınları menen xojalıq

356

basshılarınıń hám basqa da basshı lawazımlarda, bank tarawında isleytuǵın adamlardıń úyleriniń tonalıwı hám bul jınayı islerge Úmbet hám onıń balası Bekabad basqarǵan topar aǵzalarınıń qatnasıwı tiykarında ashıladı.

Detektiv romannıń ekinshi «Jaǵıstaǵı jawızlıq» kitabında waqıyalar Nókis qalasına qaraslı «Broyler» qusshılıq fabrikası átirapındaǵı tawıq urlıq penen baslanadı.

Avtordıń «Sońǵı pushayman» atamasındaǵı úshinshi kitabı aldınǵı «Qaraqshılar», «Jaǵıstaǵı jawızlıq» detektiv romanlarınıń dawamı bolıp, waqıyalar «Broyler» fabrikası aymaǵındaǵı Bekabadtan qalǵan jalǵız tuyaq Altaydıń basınan keshken awır turmısı menen jalǵasadı.

Usılayınsha, «bir qumalaq bir qarın maydı shiritedi» degendey, jaslayınan tárbiya kórmegen Bekabad tek ózi menen turmastan, óziniń qıńır-qıysıq is-háreketleri menen doslarınıń, jaqın-juwıqlarınıń, qala berse awıllaslarınıń qamalıp jábirleniwine sebepshi boladı. Romannıń úsh kitabında da jaqın ótmish tariyxımızda júz bergen usınday tragediyalıq waqıyalar turmıs shınlıǵı tiykarında kórkem súwretlenedi.

Sonday-aq, B.Bekmuratov 2019-jıl Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń baslaması menen basıp shıǵarılǵan «Moynaq:keshe, búgin, erteń…» atamasındaǵı kitaptı shólkemlestiriwde «juwaplı redaktor» wazıypasın atqardı.2022-jılı jazıwshınıń «Biziń kásip sonday…» atamasındaǵı yumor-satiralıq toplamı jarıq kórdi.

Mudamı izleniwden jalıqpaǵan qálem iyesi Biysenbay Bekmuratov búgingi kúnde «Bozataw hawazı» gazetasınıń bas redaktorı lawazımında jumıs alıp barmaqta. Ol Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası bolıw menen birge «Qaraqalpaqstan Respublikası xalıq bilimlendiriw aǵlası» kókirek nıshanın alıwǵa miyasar boldı.

Ziyada BEKBERGENOVA,

Filologiya ilimleriniń

doktorı, professor.

357

ÁDEBIYATTÍ SÚYGEN USTAZ: NAǴIYMA JAŃABAEVA

Biziń aramızda sonday pidáyı oqıtıwshılar bar, olar tek ǵana jas áwladlarǵa tálimtárbiya berip qoymastan, dóretiwshilik penen de qızǵın shuǵıllanadı. Ásirese, bul qubılıs ana tili hám ádebiyatı páni muǵallimleri arasında kóplep ushırasadı.

Usınday tájiriybeli oqıtıwshılardıń biri Naǵıyma apa Jańabaeva bolıp tabıladı. Naǵıyma apa óziniń miynet jolın 1987-jılı Shımbay rayonındaǵı 31-sanlı ulıwma bilim beriw mektebinde qaraqalpaq tili hám ádebiyatı páni muǵallimi bolıp islewden baslaydı. 2000-jıldan baslap házirgi kúnge shekem Shımbay pedagogikalıq kolledjinde jemisli islep kelmekte.

N.Jańabaeva óziniń hár qıylı baǵdardaǵı publicistikalıq maqalaları, ájayıp prozalıq dóretpeleri menen keń oqıwshılar jámiyetshiligine jaqınnan tanıldı. Tınıptınshımas ustazımız qolınan qálemin hasla taslamastan, shıǵarmaları menen ádebiy proceske úzliksiz qatnasıp baradı. Dóretiwshilik úlgileri rayonlıq, respublikalıq gazeta-jurnallarda tez-tezden jarıq kórip turadı. Sóz sheberiniń 1990-jılı «Ana mehri», 1993-jılı «Sálem, muǵallım», 1996-jılı «Qırq bes minut» atamasında kitapları basılıp shıqtı. 2005-jılda bolsa Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzalıǵına qabıl etildi.

Naǵıyma apa dóretiwshiliktegi ádiwli ustazlarımnıń biri. Shımbay pedagogikalıq kolledjinde tálim alǵan dáwirimde Naǵıyma apa bizlerge topar basshısı etip bekitildi. Usı dáwir aralıǵında ustazımızdan teoriyalıq bilimlerdi úyreniw menen birge, kóplegen turmıslıq sabaqlar aldıq. Ustazım meni ádebiyattıń úlken gúzarına baǵdarlap, oǵan mehir oyatıp, kórkem dóretiwshiliktiń sırların jalıqpay úyretti. Topar basshımız bolǵan dáwirinde meniń qanday qosıqlar jazıp atırǵanlıǵım menen qızıqsınıp, olardı dıqqat penen oqıp, qalıs pikirin, bahalı usınısların bildirip,

358

keleshekte filologiya tálim baǵdarı boyınsha oqıwımdı dawam ettiriwimdi másláhát etti. Bunıń ushın ustazımnan sheksiz minnetdarman.

Jazıwshınıń qáleminen dórelgen gúrrińlerde mektep turmısı, oqıtıwshılardıń mashaqatlı miyneti, ibratlı ómir jolı, olardan bilim sırların úyrenip atırǵan jas óspirimlerdiń minez-qulqı, ózine tán psixologiyası, ulıwmalastırıp aytqanda, tálimtárbiya máseleleri poetikalıq boyawlar arqalı kórkem súwretlenedi. Ustaz apamız ózi guwası bolǵan, oqıw procesinde júz berip turatuǵın turmıs shınlıǵın kórkem haqıyqatlıqqa aylandırıwǵa umtıladı. Avtordıń «Qırq bes minut» gúrrińinde atamasınan málim bolıp turǵanınday, sabaqtaǵı usı belgili waqıt aralıǵındaǵı hárbir muǵallimniń muqaddes wazıypası, oqıwshılarǵa bolǵan qarım-qatnası sáwlelendiriledi. Gúrriń qaharmanı Mánigúl óz kásibine bolǵan joqarı mehri, oqıwshı jaslarǵa bolǵan jıllı múnásibeti menen ádebiyat ıqlasbentlerinde unamlı tásir qaldıradı. Biraz múddetke nawqaslanıp qalǵan bolsa da, jas áwladlarǵa tıyanaqlı, sapalı bilim beriwdi oylaydı, olardıń keleshegine qayǵıradı.

«On birinshi «g» klass» gúrrińinde bilimlendiriwdegi ayırım mashqalalar, ádepikramlılıq máseleleri ashıp beriledi. Gúrrińde ótiw dáwirindegi jas óspirimlerdiń psixologiyası, minez-qulqındaǵı ózgerisler, kópshilikke sırlı bolǵan ruwxıy halatları isenimli súwretlenedi. Joqarı oqıw ornın tamamlap, pedagogikalıq iskerligin endi ǵana baslap atırǵan Áziza ismli jas oqıtıwshı mekteptegi tárbiyası eń awır klass oqıwshılarına fizika páninen sabaq beriw ushın bekitiledi. Oqıwshılar dáslebinde aldıńǵı muǵallimleri sıyaqlı Ázizaǵa da húrmetsizlik penen qatnas jasaydı, sabaqtı mazmunlı etip ótiwine kesent etedi. Olardıń bunday qarımqatnasınan oqıtıwshı basında ruwxıy tárepten biraz qıynaladı, dárhal bul mashqalanı sheshiw jolların izleydi. Óz ústinde tınımsız islep, balalar psixologiyasın qunt penen úyrenedi, hár ótken sabaǵın turmıs penen baylanıstırıp, qızıqlı etip alıp barıwǵa umtıladı. Sonıń nátiyjesinde, oqıwshılardıń júregine ásteaqırın jol tawıp, olar menen doslıq múnásibetin ornata aladı.

Naǵıyma apa uzaq jıllar dawamında bilimlendiriw tarawında islep kelgenlikten, óz shıǵarmalarında tálim-tárbiya máselelerin kóbirek sóz etedi, ustaz hám olardan bilim alıwshı oqıwshılardıń kewil keshirmelerin, arzıw-niyetlerin isenimli ashıp beredi. Ustaz jazıwshınıń ádebiy dóretpeleri óz náwbetinde ósip kiyatırǵan jas náwshelerdiń ruwxıy dúnyasınıń bayıwında, estetikalıq kózqaraslarınıń keńeyiwinde, adamgershilik pazıyletleriniń ele de jetilisiwinde girewli orın iyeleydi.

Kórkem ádebiyattı súygen, dóretiwshilikti ómiriniń mazmunı dep bilgen, alpıs jastıń asqarına shıǵıp atırǵan qádirli ustazım Naǵıyma apa Jańabaevaǵa uzaq ómir,

359

bekkem densawlıq, sarqılmas yosh-ilham, tabıslar tilep, qunlı ádebiy shıǵarmalardı dóretiwden hesh qashan talıqpaǵaysız, dep tilek bildiremen.

Baxıtlı SARÍBAEV,

Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzası.

360