Тақырып бойынша бақылау сұрақтары

1. Ортаны сипаттайтын шартты көрсеткіш қалай аталады?

2. рН мәнінің биологиялық маңызы неде?

3. Гидролиз дегеніміз не? Гидролизге қандай тұздар ұшырайды?

4. Буферлік жүйеге дегеніміз не? Оның қасиеттері қандай?

5. Буферлік жүйелер қалай жіктеленеді?

6. Ерітіндінің буферлік сыйымдылығына қандай факторлар әсер етеді? Гидрокарбонатты және ацетатты буфердің буферлік сыйымдылығы максимальды болатын рН мәнін көрсетіңіз.

7. Буферлік ерітінділердің биологиялық маңызы.

8. Ерітінділердің жалпы және активті қышқылдығы дегеніміз не?

9. Колориметриялық әдісті сипаттаңыз. Индикаторлардың қолдануы.

10. Қышқылдық және негіздік буферлік ерітінділердің сутек және гидроксид иондарының концентрацияларын есептеу формулалары қандай?

№ 4 Зертханалық жұмыс

1 тәжірибе. Сутектік көрсеткішті колориметриялық әдіс арқылы анықтау

Жұмыстың мақсаты: сүттің, топырақтың және электролит ерітінділердің рН мәндерін анықтау

Құрал-жабдықтар: пробиркалар, колбалар, индикатор қағазы

Реактивтер: HCI, CH₃COOH, NaOH және топырақ ерітіндісі, сүт, универсал индикаторы

Жұмыс барысы:

Б тәжірибесі. Сүттің рН мәнін анықтау

Сүттің рН көрсеткішісін анықтаудың ең қарапайым әдісі – индикаторлық универсал қағазға сүттің бір тамшысын тамызып, қағаздың бояуын байқау. Индкаторлық сынама бойынша рН мәнін анықтап, ерітіндідегі Н⁺ және ОН^- иондардың концентрацияларын есептеңіз.

В тәжірибесі. Топырақ ерітіндісінің рН мәнін анықтау

Топырақ ерітіндісінен индикаторлық универсал қағазға 2-3 тамшысын тамызып, қағаздың бояуын байқаңыз. Индкаторлық сынама бойынша рН мәнін анықтап, топырақ ерітіндісінің ортасы туралы қорытынды жасаңыз. Ерітіндідегі Н⁺ және ОН^- иондардың концентрацияларын есептеңіз.

В тәжірибесі. Электролит ерітінділердің рН мәнін анықтау

1) Колориметриялық әдіс арқылы оқытушымен берілген тұз және сірке қышқылдардың рН мәндерін анықтап, ерітінділердің ортасы туралы қорытынды жасаңыз. Ерітінділердегі Н⁺ және ОН^- иондардың концентрацияларын есептеңіз.

2) Колориметриялық әдіс арқылы оқытушымен берілген сілтілердің (NaOH, KOH) рН мәндерін анықтап, ерітінділердің ортасы туралы қорытынды жасаңыз. Ерітінділердегі Н⁺ және ОН^- иондардың концентрацияларын есептеңіз.

2 тәжірибе. Индикаторлардың көмегімен реакция орталарын анықтау

Құрал-жабдықтар: пробиркалар

Реактивтер: HCI, NaOH ерітінділері, фенолфталеин, көк лакмус, метилоранж және универсал индикаторлары

Жұмыс барысы:

№	Индикатор атауы	Индикатордың бояуының ауысу рН аймағы	Индикатордың бояуы
			қышқылдық ортада	бейтарап ортада	сілтілік ортада
1	Фенолфталеин
2	Метилоранж
3	Көк лакмус
4	Универсал

Үш пробирка алып, біріншісіне қышқыл, екіншісіне дистелденген су, үшіншісіне сілті құйыңыз де, әр қайсысына 1-2 тамшы фенолфталеин индикаторын тамызып, ерітіндіде индикатордың бояуын байқап, нәтижелерін кестеге салыңыз.

Келесі үш пробирка алып, енді осы тәжірибені метилоранж индикаторымен орындаңыз да, нәтижелерін кесте салып отырыңыз.

Келесі кезекте дәл осы тәжірибені басқа қалған индикаторларымен орындап, қорытынды жазыңыз.

3 тәжірибе. Тұздардың гидролизі

Жұмыстың мақсаты: тұздар ерітінділерінің рН мәндерін анықтап, гидролиз жағдайларымен танысу

Құрал-жабдықтар: пробиркалар, колбалар, индикатор қағазы

Реактивтер: ерітінділер – CH₃COONa, FeCI₃, Na₂S, KCI, CuSO₄, NH₄CNS, универсал индикаторы

Жұмыс барысы:

Колориметриялық әдіс арқылы оқытушымен берілген тұз ерітінділерінің (CH₃COONa, FeCI₃, Na₂S, KCI, CuSO₄, NH₄CNS) рН мәндерін анықтап, ерітінділердің ортасы туралы қорытынды жасаңыз. Тұздар гидролизінің молекулалық, толық және қысқаша иондық теңдеулерін жазыңыз. Төмендегі кестені толтырыңыз:

№	Тұздың формуласы	Тұздың құрамы		Индика-тордың боялған түсі	рН мәні	Реакция ортасы
		негіз	қышқыл
1	CH3COONa
2	FeCI3
3	Na2S
4	KCI
5	CuSO4
6	NH4CNS

Қай тұз гидролизге ұшырамайды? Тұздың құрамына қарай олардың гидролизге ұшырау мүмкіндігін анықтап, қорытынды жасаңыз