Глава 4. Бібліятэчна-бібліяграфічнае краязнаўства

У пасляваенны перыяд бібліятэчна-бібліяграфічнае краязнаўства ў Беларусі пачало развівацца як ніколі раней хуткімі тэмпамі. Гэтаму спрыялі шматлікія знешнія фактары, звязаныя з задачамі адбудовы народнай гаспадаркі і яе далейшага ўмацавання, развіцця культуры, павышэнні значнасці ідэйна-патрыятычнага выхавання моладзі, пашырэння краязнаўства ў галіне адукацыі і інш. Паступова павялічваўся выпуск краязнаўчай літаратуры. Разгарнулася праца па падрыхтоўцы комплексных краязнаўчых апісанняў беларускіх гарадоў, абласцей і раёнаў. Яна патрабавала абагульнення матэрыялаў па ўсіх галінах: гісторыі, эканоміцы, мастацтву, аб знакамітых людзях і інш. У лепшых выдавецтвах краіны выходзілі па-мастацку аформленыя серыі папулярных кніг, прысвечаныя абласцям і гарадам рэспублікі. У гэтых кнігах комплексна былі адлюстраваны розныя бакі жыцця: дасягненні эканомікі, культуры, асветы, прыродныя ўмовы і інш. Тэкставыя часткі былі напісаны вядомымі пісьменнікамі, журналістамі, шматлікія фотаздымкі ўзбагачалі ўяўленне чытача аб рэгіёне. Так, Г.Каханоўскі выдаў кнігі “Вілейка”, “Маладзечна”, пісьменнік Р.Няхай – “Мінская вобласць”. У лепшых выданнях змяшчаліся каштоўныя гістарычныя звесткі, асвятляліся невядомыя падзеі, жыццё выдатных людзей краю. Шырокае развіццё атрымала выданне мемуарнай літаратуры. Масавымі тыражамі выходзілі ўспаміны ўдзельнікаў Вялікай Айчыннай вайны, перадавікоў працы, партыйных і савецкіх кіраўнікоў, дзеячаў мастацтва і іншых аўтараў, якія асвятлялі важныя падзеі ў гісторыі многіх мясцін і населеных пунктаў.

У такіх спрыяльных умовах бібліятэкі пачалі разглядаць краязнаўства як адзін з важнейшых кірункаў сваёй дзейнасці. Варта нагадаць, што ў міжваенны перыяд ЦБК і мясцовыя краязнаўчыя арганізацыі непасрэдна займаліся інфармацыйным забеспячэннем краязнаўства. У пасляваенны ж час ва ўмовах адсутнасці самастойнай краязнаўчай арганізацыі ў рэспубліцы, справа інфармацыйнага забеспячэння краязнаўства натуральна выклікала інтарэс з боку бібліятэк і іх актыўныя захады па стварэнні інфармацыйных рэсурсаў краязнаўства, дзейнасць па задавальненні патрэбнасцей карыстальнікаў у краязнаўчай інфармацыі і ведах. У абласных бібліятэках (АБ) і большасці публічных бібліятэк выдзяляліся фонды краязнаўчай літаратуры і бібліяграфічныя рэсурсы, пашыралася папулярызацыя краязнаўчых ведаў у разнастайных формах. Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Магілёўская і Маладзечанская АБ першымі пачалі выпуск краязнаўчых бібліяграфічных дапаможнікаў. Гэта былі краязнаўчыя календары, комплексныя, тэматычныя і персанальныя паказальнікі. Дзяржаўная бібліятэка БССР аказвала навукова-метадычную дапамогу па краязнаўстве абласным і публічным бібліятэкам: выпусціла метадычныя матэрыялы, праводзіла семінары і канферэнцыі па краязнаўстве, стажыроўкі бібліёграфаў-складальнікаў краязнаўчых бібліяграфічных дапаможнікаў, наладзіла рэцэнзаванне краязнаўчых бібліяграфічных дапаможнікаў і інш. Асобны ўклад у развіццё бібліятэчна-бібліяграфічнага краязнаўства належаў галоўнаму бібліёграфу ДБ БССР Р.М.Чыгіровай.

У 60-х гг. у абласных бібліятэках буйнейшым бібліяграфічным рэсурсам ужо былі краязнаўчыя каталогі. Гэтыя бібліятэкі на рубяжы 60 – 70-х гг. пачалі выпуск паказальнікаў тыпу “Новая літаратура аб вобласці”, у якіх адлюстроўваўся бягучы дакументны паток аб вобласці. Гэтыя паказальнікі выконвалі галоўную ролю ў бягучым інфармаванні даследчыкаў, спецыялістаў, кіраўнікоў і ўсёй грамадскасці аб новым дакументным патоку, па змесце прысвечаным абласцям. Адлюстроўваліся розныя віды дакументаў: кнігі, матэрыялы з кніг, артыкулы са зборнікаў, часопісаў, газет, рэцэнзіі, ноты, карты, фотаздымкі і інш. З найбольшай паўнатой распісваліся рэгіянальныя газеты, матэрыялаў з якіх няма ў “Летапісу газетных артыкулаў”. Тады ж у структуры АБ былі адкрыты аддзелы/сектары беларускай і краязнаўчай літаратуры. Гэта арганізацыйная навацыя паказвала значэнне краязнаўства ў дзейнасці бібліятэк, іх актыўную пазіцыю ў інфармацыйным забеспячэнні даследаванняў рэгіёнаў і асветніцтве. У 70 – 80-я гг. плённа развіваліся розныя кірункі бібліятэчна-бібліяграфічнага краязнаўства. Абласныя і публічныя мясцовыя бібліятэкі ў канцы перыяду сталі буйнейшымі інфармацыйнымі цэнтрамі па краязнаўстве.

Тады ж упершыню пачалося вывучэнне гісторыі бібліятэчна-бібліяграфічнага краязнаўства. Яго даследаваннем за дарэвалюцыйны і савецкі час займаліся выкладчыкі Мінскага інстытута культуры В.Е.Лявончыкаў і Л.Р.Амяльковіч, а таксама Р.М.Чыгірова. У найбольш абагульненым выглядзе вынікі адлюстраваны ў вучэбным дапаможніку “Белорусская библиография. Общий курс”.