6.3. ²Оз±алт²ыштарды³ ²ызуы мен сууы.

²ОЗ±АЛТ²ЫШТАРДЫ³ ²ЫЗУЫ ЖА±ЫНАН

²АРА±АНДА±Ы ЖµМЫС РЕЖИМI.

²оз¹алтºыш ж½мыс iстеген кезде келген энергияның бiр б¼лiгi жылулыº т¾рге ауысады. ²оз¹алтºышта б¼лiнетiн жылудың бiр б¼лiгi соның ¼зiнде жиналып температурасын к¼тередi, ал та¹ы да бiразы ºорша¹ан орта¹а жайылып кетедi. ²оз¹алтºышта¹ы жылу процесстерi, ºоз¹алтºыштың ¸рт¾рлi материалына, жылу к¼здерiнiң бiркелкi орналасуына , ж¸не т/б/ жа¹дайлар¹а байланысты к¾рделi сипаттама болады.

Iс ж¾зiнде алдын-ала таңдал¹ан ºоз¹алтºышты тексерген кезде ¸детте бiр сатылы жылу теориясына ба¹ынатын ºарапайым ºоз¹алтºыштың жылу моделiн ºолданады. ²оз¹алтºыш жылу сиымдылы¹ы С,Дж/ град бар бiртектi дене болып саналады. Толыº ºуаты Р,Вт /шы¹ын ºуаты/ болатын жылу к¼здерi ºоз¹алтºыштың денесiнде бiркелкi орналасºан деп саналады. ²оз¹алтºыштың барлыº н¾ктелерiнде, температура бiрдей деп алынады; ың¹айлы болу ¾шiн Цельсия шкаласында¹ы температураны емес, ºоз¹алтºыштың температурасының ºорша¹ан ортада¹ы температурадан артыºшылы¹ын ºолданады.

=t_r ⁰ –t_º0⁰ /6-6/

²оз¹алтºыштың бетiнен б¼лiнетiн жылу, ¼те ºыз¹ан кезде бiрiншi д¸режесiне пропорционал деп есептеледi; пропорционалдыº коэффициентi, я¹ни жылу б¼лiну коэффициентi А,Д ж/с , град. машинасының конструкциясы мен желдеткiш т¸сiлiмен аныºталады.

Жазыл¹ан жа¹дайлар¹а ба¹ынатын ºоз¹алтºыштар ¾шiн, жылу балансының теңдеуiн жазу¹а болады. Ол ¾шiн аз уаºыт dt iшiнде б¼лiнген жылуды ºызу температурасы d - ¹а ¼скен кездегi ºоз¹алтºыштарда саºтал¹ан жылу мен ºорша¹ан орта¹а берiлген жылу¹а теңестiремiз.

/6-7/

Энергияның саºталу заңын к¼рсететiн /6-7/ теңдеуi, оның ¸рбiр м¾шесiн Adt-¹а б¼лу арºылы ¼те ың¹айлы т¾рге келтiруге болады.

+ /6-7,à/

немесе

+ /6-6/

м½ңда¹ы Т – жылулыº уаºыт т½раºтылы¹ы.

Ò= /6-9/

- соң - ¼те ºызу температурасының соң¹ы /бiрºалыпты/ м¸нi.

/6-10/

²оз¹алтºыштың алын¹ан жорамалдар бойынша жылу /суу/ процесстерi, к¾ткенiмiздей сызыºты бiртектi емес бiрiншi реттi дифференциалды теңдеумен жазылады. Жылулыº уаºыт т½раºтысы дегенiмiз, жылу б¼лiнуi жоº бол¹ан кездегi ºоз¹алтºыштың соң - ¹а дейiн ºыздыру¹а кететiн уаºыт. Б½ны /6-7/ теңдеуiн А=О бол¹анда t-¹а ºатысты шы¹арып ж¸не шыººан ºортынды¹а /6-10/-нан м¸нiн ºойып оңай к¼руге болады.

/6-8/ теңдеуiнiң шешiмi мынадай болады / § 5-2,б ºара/.

/6-11/

я¹ни ºыз¹ан ж¸не суы¹ан кезде Т-дың ¼згеруi экспоненциалды сипаттама болады.

/6-9/- дан Т-ның жо¹арыда к¼рсеткенiмiздей ºоз¹алтºыштың º½рылымы мен оның желдету т¸сiлiмен аныºталатын жылу б¼лiну коэффициентiне байланысты екендiгi шы¹ады.

Егер желдеткiш ºоз¹алтºыштың бiлiгiнде орналасса, онда жылу б¼лiну оның жылдамды¹ына байланысты екенi м¸лiм . Жылдамдыºтың жылу б¼лiнуге ºаншалыºты ¸сер ететiндiгiн бiлу ¾шiн , жылу б¼лiнудiң нашарлау коэффициентi В ºолданылады.

/6-12/

м½нда Ао - ω=O бол¹анда¹ы жылу б¼лiну коэффициентi .

А - ω=ωо бол¹анда¹ы жылу б¼лiну коэффициентi.

°рт¾рлi º½рылымында жасал¹ан ºоз¹алтºыштар ¾шiн 6-1 кестесiн де коэффициентiнiң м¼лшерлеп алын¹ан м¸ндерi к¼рсетiлген.

6-1 кесте

²оз¹алтºыштың орындалуы

ºоз¹алтºыштар¹а т¸уелсiз желдеткiшIнде 1

Жабыº желдеткiш , ºоз¹алтºыштың бiлiгiнде ºор¹алын¹ан,0,5

желдеткiш ºоз¹алтºышының бiлiгiнде 0,25

Егер <I болса , онда айналыста¹ы ж¸не тыныштыºта¹ы ºоз¹алтºыштардың жылулыº уаºыт т½раºтылыºтары ¸рт¾рлi болады ; б½ндай жа¹дайда, Тн – айналыста¹ы ºоз¹алтºыштың жылулыº уаºыт т½раºтылы¹ы , То – тыныштыºта¹ы ºоз¹алтºыштың жылулыº уаºыт т½раºтылы¹ы белгiлеулерiн ºолданамыз. /6-11/- ге с¸йкес ºисыºтары 6-5 суретiнде к¼рсетiлген. Сол 6-5 суретте ¾зiк сызыºтармен наºты ºоз¹алтºыштардың жылуын сипаттайтын ºисы¹ы к¼рсетiлген. Б½л ºисыº бастапºы б¼лiктегi теориялыº ºисыºтан ¼згеше болады, ол кезде жылу негiзiнен ºоз¹алтºыштың орамдарында б¼лiнедi, ал ºоз¹алтºыштың ¼зi ¸лi ºызба¹ан болады.

²оз¹алтºыштың табыл¹ан жылулыº ж¸не суу заңдылыºтары электржетек ж½мысының ¾ш режимiн б¼луге м¾мкiндiк бередi. Б½л режимдердi ж½мыс iстеп т½р¹ан ºоз¹алтºыштың арттырыл¹ан моментi ¼зге- рiссiз деген болжаммен ºарастырайыº.

кын

Iбiрк

t

Теуу

M,t

Ткын Г

0

Бж t

6-5 сурет. ²оз¹алтºышты» жылу сипаттамасы.

6-6 сурет. ²ызу температурасы сипаттамасы.

µзаººа созыл¹ан режим t ж> ЗТМ /6-13/

жа¹дайымен сипатталынады, я¹ни t ж ж½мыс уаºыты iшiнде ºызу температурасы бiрºалыпты м¸нге жетедi /6-6/сур./, ¾зiлiстiң ½заºты¹ы роль атºармайды.

t ж <<ÇÒí /6-14/

t î > ÇÒ î

бол¹ан кездегi ºысºа уаºыттыº режим, я¹ни t ж ж½мыс уаºыты iшiнде ºызу бiр ºалыпты шама¹а жете алмайды, ал ¾зiлiс уаºыты tо кезiнде ºоз¹алтºыш ºорша¹ан ортаның температурасына дейiн суиды /6-7 сур./

6-7 сурет. Ж½мыс уаºытында¹ы температура сипаттамасы.

М

M

орт



t ж tуу

tу

6-8 сурет. Ж½мыс уаºытында¹ы температура сипаттамасы.

²айталанбалы - ºысºа уаºыттыº режим мына жа¹дайлар¹а с¸йкес ;

t ж << ÇÒí

t î << ÇÒ î /6-15/

я¹ни ж½мыс уаºыты iшiнде ºызу t бiрºал. жетпейдi, ал ¾зiлiс уаºыты iшiнде нольге теңелмейдi. Цикл ¼те ½заº ºайталан¹аннан кейiн процесс бiрºалыпты жа¹дай¹а келедi, я¹ни ºызу температурасы циклдың басы мен соңында бiрдей ж¸не оның тербiлiсi шамамен орта деңгейде болады. /6-8 сур./. ²айталанбалы - ºысºа уаºыттыº режим ºосылу ½заºталы¹ына Е немесе ²µ-¹а ºатысты сипатталынады.

/6-16/

²µ=

²айталанбалы - ºысºа уаºыттыº режим кезiнде Е де /Е≤0,6/ уаºыт цикылы да /tц ≤ 10 мин./ шектеледi.

6-4. µЗА²²А СОЗЫЛ±АН ЖµМЫС РЕЖИМI КЕЗIНДЕ ОЗ±АЛТ²ЫШТАРДЫ ²ЫЗУЫ БОЙЫНША ТЕКСЕРУ. РТА ШЫ±ЫН Ж°НЕ ЭКВИВАЛЕНТТIКШАМА °ДIСТЕРI

Егер ºоз¹алтºыштардың ж¾ктемелiк диаграммалары мен оның жылу параметрлерi белгiлi болса, онда графигiн салу¹а ж¸не наºтылы ºызуын салыстырып, м¾мкiндiк ба¹а беруге болады. Б½ндай жол ¼те ¾лкен ж¸не ың¹айсыз , со¹ан байланысты iс ж¾зiнде ºызуды жанама ба¹алау¹а негiзделген ºысºартыл¹ан ¸дiстер ºолданылады.

Б½л ¸дiстердiң негiзгi орта шы¹ын ретiндегi ¸дiстер болып табылады.

²оз¹алтºыштың ж¾ктемелiк диаграммасы циклдыº сипаттамада, ал момент ¸рбiр циклда ¼згерiссiз ºалады, я¹ни ºоз¹алтºыш т½раºсыз ж¾ктемеде ж½мыс iстейдi.

Жылулыº процесстерi бiрºалыпты жа¹дай¹а келген "½заº" циклды ºарастырайыº, я¹ни ºызу температурасы циклдың басымен соңында тең, ал цикл iшiнде орта деңгейде ¼згередi. Циклдың басы мен ая¹ында¹ы ºызу температурасының тең болуы, оңда¹ы циклдың басында ºоз¹алтºыштарда жинал¹ан жылу м¼лшерi, циклдың соңында жинал¹ан жылу м¼лшерiнен еш айырмашылы¹ы жоº, я¹ни ºоз¹алтºыштарда жылу саºталмайды.

Ендеше, цикл кезiндегi барлыº б¼лiнген жылу ºорша¹ан орта¹а берiледi, я¹ни

/6-17/

Энергияның саºталу заңын бiлдiретiн интегралды т¾рдегi /6-17/ теңдеуiн былай жазу¹а болады;

немесе ΔPîðò = À îðò /6-18/

я¹ни , циклда¹ы ºуаттыº орта шы¹ыны, ºызудың орта температурасына пропорционал.

Бiраº , номинал режим ¾шiн жазыл¹ан /6-10/- нан процесс бiрºалыпты жа¹дай¹а келгеннен кейiн мына теңдеу шы¹ады;

/6-19/

м½нда ΔPн – шы¹ынның номинал ºуаты.

/6-20/

Рн - ºоз¹алтºыштың номинал ºуаты.

- ºоз¹алтºыштың номинал П°К-i

- ºоз¹алтºыштың номинал ºызу температурасы.

/6-18/ бен /6-19/ салыстырып орта шы¹ын ¸дiстерiн оңай т½жырымдау¹а болады.

Егер циклда¹ы ºуаттың орта шы¹ыны, шы¹ынның номинал ºуатынан асып кетпесе , я¹ни

ΔPîðò ≤∆Ðí

онда ºызудың орта температурасы м¾мкiндiктен аспайды

Алдын-ала таңдал¹ан , алын¹ан ºоз¹алтºыштың ж¾ктемелiк диаграммасы 6-9 суретте к¼рсетiлгендей болсын. ²оз¹алтºыштың ж¾ктемесiнiң

6-9 сурет. ²оз¹алтºышты» ж¾ктемелiк диаграммасы.

¸рбiр деңгейi ¾шiн /диаграмманың ¸рбiр б¼лiгiнде/

ºисы¹ы бойынша П°К м¸нiн аныºтайыº, ºуатын Рi=Мi ωi есептейiк ж¸не шы¹ынын аныºтайыº.

Содан кейiн орта шы¹ынды аныºтаймыз;

/мысалда n=3/ ж¸не б½ларды /6-20/ теңдеу бойынша аныºтал¹ан ΔPн – мен салыстырамыз. Егер ΔPорт ≤ ΔPн болса ºоз¹алтºыш д½рыс таңдал¹ан.

Егер циклда¹ы орташа шы¹ынды номинал шы¹ынмен салыстыр¹ан кезде ΔPорт > ΔPн болса, онда ºоз¹алтºыш м¼лшерден тыс ºызады, б½л жарамайды. Керiсiнше ΔPорт << ΔPн болса ºоз¹алтºыш ºызуы бойынша толыº ºолданылма¹ан болады. Б½л екi жа¹дайда да басºа ºоз¹алтºышты таңдап алып, ºайтадан ж¾ктемелiк диаграммасын салып та¹ы да ºызуы т½раºсыз бол¹анда¹ы графиктегi орта шы¹ын мен т½раºты ж¾ктемедегi номинал шы¹ынмен салыстыру арºылы тексеру керек.

Орташа шы¹ын ¸дiсi ºызудың орта температурасын

графигiн салмай-аº ба¹алау¹а м¾мкiндiк ту¹ызады. Наºтылы температура орташа температурадан ¼згеше /6-9 сур. ºара/, бiраº егер

t ö ≤Tí /6-21/

жа¹дайы орындалса, онда б½л айырмашылыº ¼те кiшкене болады.

/6-21/ шарты орташа шы¹ын ¸дiсiн ºолдан¹ан кезде мiндеттi т¾рде орындалуы керек.

Орташа шы¹ын ¸дiсi ж¾ктеме функциясында¹ы ºоз¹алтºыштың П°К-нiң ºисы¹ын ж¸не алдын-ала графиктiң ¸рбiр б¼лiгiндегi шы¹ынды аныºтауды ºажет етедi, б½л есептеген кезде ºиындыºтар ту¹ызады. Егер есептеушiнiң ºолында ж¾ктемелiк диаграмманы º½р¹аннан кейiн уаºыт функциясында¹ы тоº ºисы¹ы болса, онда кейбiр жа¹дайларда ºоз¹алтºышты ºызуы бойынша тексергенде шы¹ынды есептемей-аº , эквиваленттiк тоº ¸дiсiн ºолдану¹а болады.

²оз¹алтºышта¹ы шы¹ынды ж¾ктемеге т¸уелсiз т½раºты шы¹ын ² мен айнымалы I² R шы¹ындардың ºосындылары ретiнде ºарау¹а болады

ΔP=К+I² R /6-22/

Т½раºты шы¹ындар¹а - механикалыº , желдеткiштiк , болатын шы¹ындар жатады, олар жылдамдыºпен кернеуге ж¸не т/б/ т¸уелдi, бiраº осылардың барлы¹ы ж¾ктемеге т¸уелсiз.

Эквиваленттi тоº ретiнде ºандай да бiр т½раºты ¼згермейтiн тоºты алайыº ж¸не б½л тоºпен ж½мыс кезiнде ¸л.ºоз¹алтºыштарда ж¾ктеменiң айнымалы график бол¹анда¹ы орта шы¹ын¹а тең шы¹ын б¼лiнiп шы¹ады, я¹ни

ΔP=R+I_áàë² R /6-23/

²оз¹алтºыштың т½раºсыз графиктерi ж¾ктеме бол¹анда¹ы ж¸не ½заººа созыл¹ан ж½мыс режимi кезiндегi бiр циклда¹ы шы¹ынның орта ºуаты

ΔP , графигiнiң ¸рбiр б¼лiгiндегi шы¹ындарды т½раºты ж¸не айнымалы º½рылымдары арºылы белгiлеп ж¸не орта шы¹ындарды эквиваленттi тоº м¸нiмен ауыстырып, алатынымыз

Жаºшаларды ашып, т½раºты ж¸не айнымалы шы¹ындарды бiрiктiргеннен кейiн алатынымыз ;

б½дан, айнымалы графиктi ж¾ктеме бол¹анда

/6-24/

немесе жалпы жа¹дайда

/6-25/

Осылай аныºтал¹ан эквиваленттi тоº, б½рын таңдал¹ан ºоз¹алтºыштың номинал то¹ымен салыстыр¹анда, Iэкв. ≤ Iн болса, онда ºоз¹алтºыш ºызу бойынша ºойыл¹ан талапты ºана¹аттандырады.

Орта шы¹ын ¸дiсi сияºты, эквиваленттiк тоº ¸дiсi цикл iшiнде орта ж¸не максимал ºызуына жаºын деген жорамал¹а негiзделген. Егер /6-21/-дегi шарт орындалатын болса, онда б½л жорамал ешºандай байºарлыºтай ºателiк ту¹ызбайды. Б½дан басºа эквиваленттiк тоº ¸дiсi болат пен механикалыº шы¹ындардың ж¾ктемесiне т¸уелсiз ж¸не ж¾ктеменiң берiлген графигiндегi барлыº б¼лiктерiнде ºоз¹алтºыштың негiзгi тiзбегiндегi кедергiлердiң шамалары т½раºты деген болжамдардан шы¹ады. Олай болса, R≠const бол¹ан жа¹дайда /мысалы, асинхронды ºоз¹алтºыш айнымалы кернеумен ж½мыс iстегенде/ немесе R≠const бол¹анда /терең фазалы немесе айнымалы сыр¹анау режимiндегi екi клеткалы асинхронды ºоз¹алтºыш /эквиваленттi тоº ¸дiсi айтарлыºтай ºателiктерге ¸келуi м¾мкiн.

Кейбiр жа¹дайларда ºоз¹алтºышты ºызуы бойынша тексерген кезде уаºыт функциясында ºоз¹алтºышпен арттырыл¹ан момент графигiн ºолдан¹ан ºолайлы. Егер б½л кезде ºоз¹алтºыштың а¹ыны т½раºты болса, онда тоº пен моменттiң арасында тура пропорционалдыº /М=сI/ болады. Б½ндай жа¹дайларда, ºоз¹алтºышты сатылы графиктер ¾шiн мына формуламен аныºталатын

/6-26/

эквиваленттiк моментпен тексеруге болады.

Эквиваленттiк момент шамасы номинал моментпен салыстырылады, егер Мэкв. ≤ Мн болса, онда ºоз¹алтºыш ºызуы бойынша ºойыл¹ан талапты ºана¹аттандырады.

Эквиваленттiк момент ¸дiсi ºалыпты орындал¹ан асинхронды немесе синхронды ºоз¹алтºыштарды ж¸не номинал а¹ынмен ж½мыс iстеген кездегi т¸уелсiз ºоздыр¹ышты ºоз¹алтºыштарды ºызуы бойынша тексерген кездерде ºолдану¹а болады.

Егер ºоз¹алтºыштың ж¾ктемелiк диаграммасы ºуат графиктерi т¾рiнде берiлсе , онда берiлген график негiзiнде ºоз¹алтºыштарды ºызуы бойынша тiкелей мынадай жа¹дайда, я¹ни ºоз¹алтºыш т½раºты жылдамдыº пен а¹ында ж½мыс iстеген кезiнде ºуат пен тоºтың арасында тура пропорциональдылыº бол¹анда тексередi.

Сатылы ºуат мына формуламен есептеледi де

/6-27/

²оз¹алтºыштың номинал ºуатымен салыстырылады; Рэкв.≤Pн шартының орындалуы тексерiледi.

Эквиваленттi ºуат ¸дiсi ºалыпты орындал¹ан асинхронды немесе синхронды ºоз¹алтºыштарды ж¸не айналыс жылдамды¹ы т½раºты ж¸не номинал а¹ынмен ж½мыс iстейтiн т¸уелсiз ºоздыр¹ышты ºоз¹алтºыштарды ºызуы бойынша тексеруге ºолданылады.

6-5. ²ОЗ±АЛТ²ЫШТАРДЫ ²АЙТАЛАНБАЛЫ ²ЫС²А УА²ЫТ Ж°НЕ ²ЫС²А УА²ЫТ ЖµМЫС РЕЖИМIНДЕ ²ЫЗУЫ БОЙЫНША ТЕКСЕРУ

6-8 суретте ºоз¹алтºыштың ºайталанбалы - ºысºа уаºыт ж½мыс режимiнiң наºты графигi берiлген.

²айталанбалы - ºысºа уаºыт режимiндегi наºты жа¹дайларда ж½мыс кезеңiнде ж¾ктеменiң ¼згеруi м¾мкiн. Мысал¹а 6-10,а суретте, электрлiк тежегiштi ºолданбай ºоз¹алтºышты iске ºосºан кездегi ж¾ктеменiң динамикалыº º½рамдамаларын ескеретiн

Iж1 Iж1 Iж1 Iж3 Iж1 Iж3

Iж2 Iж2 Iж2 Iж1

ty ty

tж1 tж2 tсуу tж1 tж2 t tж1 tж2 tсуу t

6-10 сурет. ²айталанбалы уаºыт режимiндегi ж¾ктеменi» ¼згеруi

екi сатылы график , ал 6-10,б суретiнде - электрлi тежегiш ºолданыл¹ан ¾ш сатылы график к¼рсетiлген. Б½л графиктерде ординат осi бойынша ºоз¹алтºыштың то¹ының абсолюттiк м¸нi алын¹ан.

Б½ндай жа¹дайда iске ºосудың салыстырмалы ½заºты¹ы ретiнде ºоз¹алтºыштың ж½мыс iстеу уаºыты суммасының цикл уаºытына ºатынасы алынады.

/6-28/

²айталанбалы - ºысºа уаºыт режимiндегi ºоз¹алтºыштардың ж½мыс iстеу жа¹дайының ерекшелiгi / жо¹ары ж¾ктемеге ºабiлеттiлiгi мен механикалыº берiктiлiгi, динамикалыº ж¾ктемелерден салыстар¹анды/, сонымен ºатар шы¹ын º½рамдамаларын азайту¹а ½мтылуы, арнайы осы жа¹дайлар¹а бейiмделген электр ºоз¹алтºыштарының ерекше т¾рiн жасауды талап етедi.

²айталанбалы - ºысºа уаºыт ж½мыс режимiнде ºоз¹алтºыш тоºта¹ан уаºытта жылу б¼лiну ш½¹ыл нашарлайды.

Наºтылы жа¹дайда ¼зiн-¼зi желдететiн ең к¼п тара¹ан ºоз¹алтºыштар ¾шiн б¼лiну коэффициентi ºоз¹алтºыштар тоºтал¹анда 3-4 рет т¼мендейдi.

Б½ндай жа¹дайда, ºоз¹алтºыштың жылу шы¹аруы циклдың барлыº уаºытында т½раºты м¸ндi саºтайды деген болжамда¹ы орта шы¹ын ¸дiсiн ºолдану iске ºосудың салыстырмалы ½заºты¹ы аз бол¹ан сайын, ¾лкен ºателiкке ¸келедi. Сондыºтан, орта шы¹ын ¸дiсiн ºайталанбалы - ºысºа уаºыт ж½мыс режимiндегi ºоз¹алтºыштарды ºызуы бойынша тексеру ¾шiн ºолдану¹а жарамайды. Б½л жа¹дайда, жо¹арыда¹ы болжамнан басºа , та¹ы б¾кiл цикл бойы т½раºты шы¹ын болатын болса, онда наºтылы жа¹дайда¹ы сияºты ¾зiлiс кезiнде олар болмайды деген болжам ºосылатын болса эквиваленттiк тоº, момент ж¸не ºуат ¸дiсiн ºолдану тiптi жарамайды.

Сондыºтан , ºайталанбалы - ºысºа уаºыт ж½мыс режимiндегi ºоз¹алтºыштың номинал ºуатын стендта ºызу¹а жасал¹ан сынаººа негiзделiп жасаушы – заводы ºояды. Осы сынаºтар арºылы ºоз¹алтºышты тоºтату кезiндегi жылу берiлу шартының ¼згеруiн есептейдi.

Б¾кiлодаºтыº стандартпен /ГОСТ/ iске ºосылудың салыстармалы ½заºты¹ының бес м¸нi ºойыл¹ан. E=0,15 ; 0,25; 0,40; 0,60 ж¸не 1,0 та¹ыда жасаушы - завод номинал ºуат, тоº ж¸не т.б. аныºтайды да б½л шамалар каталогта берiледi.

²айталанбалы - ºысºа уаºыттыº ж½мыс режимiндегi ºоз¹алтºыштардың ºуатын есептеу ¸дiсi, егер циклдың ½заºты¹ы ºоз¹алтºыштың ºызу уаºыт т½раºтылы¹ымен салыстыр¹анда аз болса, онда ¼те д¸л ºортындымен ºамтамасыз етедi. Б½ндай жа¹дайда ºоз¹алтºыштың температурасының тербелiсi орта м¸нiнiң маңайында байºарлыºтай болмайды. Сондыºтан стандарт циклының ГОСТ ½заºты¹ы 10 минутпен шектелген.

²айталанбалы - ºысºа уаºыт режимiндегi ºоз¹алтºыштың наºты ж½мыс графигi, стандарт графиктен салыстырмалы iске ºосылу ½заºты¹ы шамасы жа¹ынанда , ж½мыс мезгiлi бойында¹ы ж¾ктеменiң ¼згерiсi жа¹ынан да ¼згеше болуы м¾мкiн. М½ндай жа¹дай да наºтылы графиктi стандарт м¸нi Ее кезiндегi эквиваленттiк идеал¹а келтiру керек.

Сол Е м¸нiмен эквиваленттiк шама формуласын ¾зiлiстi ескермей графиктiң ж½мысшы кезеңiне ºолдану негiзiнде наºтылы графиктi идеалдылыººа келтiруге болады.

Сонымен, ºайталанбалы - ºысºа уаºыт режимiндегi эквиваленттi тоº ¾ш сатылы график ¾шiн /6-10,б сур./ мына формула бойынша аныºталады.

Содан кейiн берiлген салыстырмалы ½заºтыº IЕ болса эквиваленттi ж½мыс то¹ын, салыстырмалы ºосылу ½заºта¹ының стандарт м¸нiне жаºын ж½мыс то¹ына IЕ,С келтiредi. Ж½мыс то¹ын IЕ.С стандарт м¸нге келтiрген кезде Е –ның Ес м¸нiне жаºын болуына байланысты жылу б¼лiну ж¸не т½раºты шы¹ын шамаларын ескермеймiз. Б½лай болса, берiлген ж¸не стандарт графиктердегi орта шамамен цикл iшiндегi уаºыт бiрлiгiнде ºоз¹алтºышта б¼лiнетiн жылудың теңдiгi шартынан

екендiгiн д¸лелдеуге болады.

Á½äàí /6-29/

Осындай жолмен алын¹ан , салыстырмалы ºосылу ½заºты¹ының стандарт м¸нiне келтiрiлген ж½мыс то¹ы I_ес ºоз¹алтºыштың Ес де сондай м¸нде бол¹анда¹ы номинал тоºпен салыстырылады, егер I_ес ≤ I н болса, онда ºоз¹алтºыш ºызуы бойынша ºойыл¹ан талапты ºана¹аттандырады.

²ысºа уаºыт режимiнде ж½мыс iстейтiн ºоз¹алтºыштар , ¸детте жылулыº ºатынастарына ºара¹анда толыº ºолданылмайды, сондыºтан оларды артыº ж¾ктеме ºабiлеттерi бойынша таңдап алып тексеру ж¾ргiзедi. Егер ºоз¹алтºыш арнайы ºысºа уаºыт режимiнде ж½мыс iстейтiн сериялардан алын¹ан болса, онда жо¹арыда келтiрiлген т¸сiлдердiң к¼мегiмен шын м¸нiндегi ж¾ктемелiк диаграмманы есептелген диаграмма¹а келтiрiп, алын¹ан шамаларды /ток, момент/ каталогта к¼рсетiлген осы есептелген режимiнiң шамаларымен салыстырылады.

Кейбiр жа¹дайларда ºайталанбалы - ºысºа уаºыт режимiнде, ½заº уаºыттыº режимге арнал¹ан машиналар ºолданылады, ºайталанбалы - ºысºа уаºыт режимiнде ½зiлiс кезiнде ºоз¹алтºышта¹ы шы¹ындар болма¹андыºтан, ж½мыс iстеген кезеңдегi оның ж¾ктемесi, ½заº уаºыт ж½мыс режимiндегi номинал ж¾ктемемен салыстыр¹анда бiршама к¼п болуы м¾мкiн. µзаº уаºыт ж½мыс режимiндегi I½з ж¸не ºайталанбалы - ºысºа уаºыт режимiндегi Iº.º. м¾мкiн болатын ж¾ктеменiң ºатынасын аныºта¹анда , салыстырмалы ºосылу ½заºты¹ы шамасы берiлген кезде, тек ºана энергия шамасының шы¹ынын ¹ана емес, сонымен ºатар ¾зiлiс кезiндегi ºоз¹алтºыштың жылу б¼лу шартының ¼згерiсiн де ескеру ºажет. /жылу б¼лу коэффициентiнiң т¼мендеуi/.

Егер ½заº ж½мыс режимiнде ºоз¹алтºыш номинал ºуатты Рн арттырса, онда ºоз¹алтºыш м¾мкiндiк ºызу¹а ие болады ж¸не жылу б¼лу ºуатын ΔPн ºорша¹ан орта¹а ж½мсайды. Тыныштыºта¹ы ºоз¹алтºыштың /егер ºоз¹алтºыштың температурасының ¼згерiсiн ескермесек/ ºорша¹ан орта¹а жiберетiн жылу б¼лу ºуаты болады.

²îç¹àëòºûøòûң тең ºайталанбалы - ºысºа уаºыт ж¾ктемесi ж¸не ºызуы кезiндегi цикл iшiнде ºорша¹ан орта¹а берiлетiн толыº жылудың шамасы

/6-30/

òåң.

м½нда k – шы¹ын ºуатының т½раºты º½рамдамасы.

- номинал ж¾ктеме кезiндегi шы¹ын ºуатының айнымалы

º½рамдамасы.

²оз¹алтºыш тоºта¹ан кездегi онда¹ы шы¹ыңдар нольге тең, сондыºтан ж½мыс кезеңiндегi оның ж¾ктемесi Iº.º. ½заº уаºыт режимiндегi номинал I½з. ж¾ктемемен салыстыр¹анда жо¹ары болуы м¾мкiн. Б½л кезде т½раºты шы¹ындар R ж½мыс кезеңiнде ¼здерiнiң шамаларын ¼згертпейдi, ал айнымалы шы¹ындар

шамасына дейiн ¼седi.

Демек, бiр цикл iшiнде ºоз¹алтºышта¹ы б¼лiнетiн жылудың м¼лшерi мына¹ан тең болады;

/6-31/

Егер ºайталанбалы - ºысºа уаºыт режимiндегi ºоз¹алтºыштың температурасы бiр ºалыпты болып ж¸не оның ºызуы z_ì¾ì-¹а тең болса, онда ºоз¹алтºышта б¼лiнетiн жылу м¼лшерi бiр-бiрiне тең болады, я¹ни

/6-32/

æ¸íå екендiгiн ескерiп, алатынымыз;

немесе

á½äàí /шы¹ын коэффициентi / деп белгiлеп ,бiр жолата iске ºосудың берiлген салыстырмалы ½заºты¹ы кезiндегi, ½заº ж¸не ºайталанбалы ºысºа уаºыт режим!ндегi тоºтардың арасында¹ы ºатынасты аламыз ;

/6-33/

Сонымен аныºтал¹ан ½заº режимiндегi тоº таңдал¹ан ºоз¹алтºыштың номинал то¹ымен салыстырылып, егер I½з. ≤Iн болса, онда алын¹ан ºоз¹алтºыш ºызу¹а ºойылатын талапты ºана¹аттандырады.

Егер ж½мыс кезеңiндегi ºоз¹алтºыштың т½раºты шы¹ыны мен тоºта¹ан кездегi жылу болу шартының ¼згеруiн ескермесек,я¹ни =o ж¸не =I деп алсаº, онда /6-33/ формуласы мынадай т¾рге келедi.

²айталанбалы - ºысºа уаºыт режимiне тiкелей эквиваленттi тоº ¸дiсiн ºолдан¹ан кезде де осындай ºорытынды алатын едiк.