7.1. Электржетектердi³ координаталарын реттеу туралы т¶сiнiктер
Электржетегiнiң ¸р т¾рлi атºару м¾шелерiнiң ºажеттi ºоз¹алысын ºалайша ºамтамасыз ететiндiгiн аныºтау ¾шiн жетектiң механикалыº б¼лiгiне к¼ңiл аударайыº. /7.1. – сурет/.
i,p
Vм, qn
Uo,м
So,м, u
7-1 сурет. Жетектi» механикалыº б¼лiгi.
Электржетегiнiң
механикалыº б¼лiгi ºоз¹алтºыштан Э²
механикалыº берiлiс º½рыл¹ысының
МБ² ж¸не орындау м¾шелерiмен т½рады.
Ең
бiрiншi ¼ндiру º½былыстарының
жа¹дайы бойынша орындау м¾шелерiнiң
сызыºтыº
немесе б½рыштыº
жылдамды¹ы реттелуi керек болатын ең
к¼п тара¹ан жа¹дайды ºарастырайыº.
Егер ºоз¹алтºышта кең
тара¹ан айнымалы ºоз¹алысты Э²
ºолданыл¹ан болса, онда оның
ω
жылдамды¹ы ж¸не Uо.м
мен ωо.м
жылдамдыºтары бiр-бiрiмен мынадай
ºатынаспен байланысºан;
=
немесе
/7-1/
м½нда i немесе р - берiлiс саны немесе МБ²-ның келтiру радиусы.
/7-1/-дi
талдай келе орындау м¾шелерiнiң
/
жылдамдыºтары реттейтiн екi т¸сiлдi
атау¹а болады;
1/.
жылдамды¹ы реттелмейтiн Э² бол¹ан
кезде /
берiлiс саны i немесе келтiру радиусы реттелетiн МБ² ºолдану.
2/.
МБ²-ның
параметрлерi ¼згерiлмеген кезде /
/ºоз¹алтºыш жылдамды¹ын реттеу/. /
Атал¹ан т¸сiлдердiң бiрiншiсi электр жетегiнiң дамуының ал¹ашºы сатыларында ºолданыл¹ан болатын. Б½л т¸сiл ¾лкендiгiмен, сенiмсiздiгiмен ж¸не автоматтандырудың ºиынды¹ымен ¼згешеленетiн, реттелетiн берiлiстердi , вариаторлар ж¸не жылдамдыº коробкаларын ºолдануды талап етедi.
Электр жетегiнiң жамуына байланысты механикалыº т¸сiлдiң орнына, екiншi атºару м¾шелерiнiң ºоз¹алысын реттеу функциясы электроºоз¹алтºыш пен басºару ж¾йелерiне ж¾ктелетiн электрлiк т¸сiл ºолданыла бастады. Б½л ш½¹ыл т¾рде электр жетектерiнiң техникалыº-экономикалыº к¼рсеткiштерiн жаºсарту¹а ж¸не оларды автоматтандыру¹а жаºсы жа¹дай жасады. Кейбiр ж½мыс машиналары ¾шiн екi т¸сiл де ºолданылатынын атап ¼ткен ж¼н.
Жылдамдыºты
электрлiк т¸сiлмен реттеумен бiрге,
осы¹ан ½ºсас орындау м¾шелерiнiң
сызыºтыº αам
немесе Еам б¾рыштыº ½деуi мен сызыºтыº
Sам немесе б½рыштыº
орнын реттеуге болады. Шынында да, егер
Е-б½рыштыº ¾деу, ал
ºоз¹алтºыштың
бiлiгiнiң
б½рыштыº орны болса, онда мына ºатынастар
с¸йкес келедi.
/7-2/
/7-3/
Б½л ºатынастардан МБ²-ның параметрлерi ¼згерiссiз бол¹ан кезде ºоз¹алтºыштың б½рыштыº ¾деуiн Е ж¸не оның бiлiгiнiң орнын ¼згерте /реттей/ отырып орындау м¾шелерiнiң ºоз¹алысына с¸йкес айнамалыларының реттелуiн тексеруге болатынын к¼руге болады.
Электржетегi теорияларында ºоз¹алтºыштың ж½мысына мiнездеме беретiн механикалыº электрлiк ж¸не магниттiк айнамалыларын - жылдамдыº , ¾деу, бiлiктiң орны, момент, тоº, ºуат, магниттiк а¹ым ж¸не т.б. – к¼бiне координаталар деп атайды. Кейде оларды электржетегiнiң реттелетiн шамалары деп те атайды. Осы атауларды ºолдана отырып, электрлiк т¸сiлмен орындай м¾шелерiнiң ºоз¹алысын басºару ºоз¹алтºыштың координаталарын / айнымалыларды/ реттеу арºылы iске асатынын айту¹а болады.
Электржетегiнiң координаталарының реттелуi орындай м¾шелерiнiң ºоз¹алысы бiрºалыпты жа¹дайда болса да, болмаса да iске асуы керек. Б½ларды т¾сiндiру ¾шiн мысал келтiрейiк.
7.2. суретте жолаушылар лифтiсiнiң кабинасының екi к¼ршiлес аялдамасы аралы¹ында¹ы ºоз¹алыс графигi /тахограмма/ к¼рсетiлген. Б½л график У-б¼лiктен т½рады. Бiрiншi I участокта кабина ж½мыс iстеу жылдамды¹ына дейiнгi жылдамдыºты алады, содан кейiн II б¼лiмшесiнде осы жылдамдыºта¹ы кабинаның бiрºалыпты ºоз¹алысы орын алады. Кабинаның д¸л тоºтауын ºамтамасыз ету ¾шiн. Ш б¼лiмшесiнде т¼менгi жылдамдыºта¹ы ºоз¹алысºа дейiн кабинаның теңелуi ж¾редi. IУ- б¼лiмшеде жылдамдыºта¹ы ºысºа уаºыттыº ºоз¹алыс, содан кейiн У б¼лiмшеде кабинаның толыº тежелуi болады. I-шi б¼лiмшеде жылдамдыº ал¹анда ж¸не Ш,У б¼лiмшесiнде тежеу кабинаның ¾ндеуi жолаушыларының камфорттыº жа¹дайларымен аныºталады. Барлыº участоктарда лифт кабиналарының ºоз¹алыс графиктерiнiң осындай болуы электр жетегiнiң негiзгi ж½мысы болып табылады ж¸не б½л электр ºоз¹алтºыштың с¸йкес координаталарын реттеу жолымен шешiледi. ²арастырыл¹ан мысалды ºолдана отырып, ең маңызды, жа¹дайды, к¼бiне электржетегi бiруаºытта бiрнеше кооридинатты реттеудi, жылдамдыº , ¾деу ж¸не орындау м¾шелерiнiң орнын ºамтамасыз ету керек.