2.3.²Оз±алт²ышсипаттамаларын есептеу

Б½л уаºытºа дейiн ºоз¹алтºыш ж½мысын аныºтайтын параметрлерi мен айнымалылар¹а бiз шек ºой¹анымыз жоº Сонымен ºатар практикалыº есстеулердi шешу ¾шiн параметрлердi сипаттамалармен шектеулердi ескеруiмiз керек. Ендi соларды ºарастырайыº.

Таби¹и сипаттамасы номинал кернеуге U_í, номиналды а¹ын¹а Ф_í ж¸не якорь тiзбегiндегi ºосымша кедергiнiң жо¹ына R=R_ÿ с¸йкес болады. Т¸уелсiз ºоздыр¹ыш ºоз¹алтºышының кез-келгенiнiң паспортында мындай номинал шамалар к¼рсетiлген: кернеу U ; тоº I_í ; áèiêòiãi êóàò Ð_íквт; айналу жиiлiгiн n_í.

_íП°К  ºоздыр¹ыш тоº  _ºàç.í . Басºа параметрлерi паспортта к¼рсетiлмейдi оларды арнайы катологтардан табу¹а болады. ²оз¹алткыштың жылулыº, магниттк, электрлiк механиºалыº ж¾ктемелерiнiң есептiк менiн к¼рсететiн паспорттыº номинал берiлiстерiне с¾йене отрып, таби¹и сипаттаманы есептеп к¼рейiк.

Т¸уелсiз ºоздыр¹ышты ºоз¹алтºыштардың механикалыº ж¸не электромеханикалыº сипаттамаларын т¾зу сызыº т¾рiнде болады. Оны º½ру ¾шiн екi н¾кте жеткiлiктi. Таби¹и сипаттамасы ¾шiн б½л екi н¾ктеге ¸детте ºоз¹алтºыштың номинал ж½мыс режимiндегi ж¸не идеалды бос ж¾рiсiндегi н¾ктелердi алады М_í_í æ¸íå Ì _.

²оз¹алтºыштың номинал жылдамды¹ы паспортта к¼рсетiлгендiктен, М_íìåí _ ¹ана табумыз керек.

Жо¹арыда к¼рсеткенiмiздей _Uн/Kфн, Ì_í=kÔ_íI_íя¹ни б½л н¾ктелердi табу ¾шiн kФ_í-дi бiлумiз керек. Таби¹и электромеханикалыº сипаттамасына U_í,I_í,_í-ды ºойып /2-4/-ден щы¹арып алу¹а болады.

kÔ_í=Uн-IнRe/н

kÔ_í-дi есептеу ¾шiн есептеу ¾шiн R_ÿ–ны бiлуiмiз керек. Оны не каталогтан табуымыз керек, не болмаса мына формуладан табуымыз¹а болады.I_íR_ÿ_нU_н_н_н б½дан ºоз¹алтºыш тiзбегiндегi кедергi R_ÿ=0,5(1-_í U_í/I_n(2.9) ì½íäà _í-номинал ж¾ктеме кезiндегi ºоз¹алтºыштың П°К. Сонымен, ºоз¹алтºыштың механикалыº ж¸не электро- механиºалыº сипаттамаларын берiлген паспорты бойнша салу¹а болады.

Реостаттыº сипатамасын салу ¾шiн, номинал ж¾ктеме кезiнде реостат сипаттамасында¹ы ºоз¹алтºыштың жылдамды¹ың шамасын бiлсе жеткiлiктi.

Электромеханикалыº реостат сипаттамасының тендiгiнен _U_н/Kфн-I(Rя+Rкос)/Kфн=_U_н/Kфн(1-I(Rя+Rкос)/U)=_0(1-_IR_/_U_н₎

=б½дан, ºоз¹алтºыштың номинал ж¾ктеме кезiнде

_í__ð_(1-I(Rя+Rкос)/U).

Ал практиºалыº есептеулерде салыстырмалы бiрлiктермен берiлген сипаттамалардың тендеулерi тимдi. Белгiлеулер енгiзейк,

салыстрмалы бiрлiктегi к¾рт т¾су.

II/Iн -салыстармалы бiрлiктегi ток.

M=Ì/Ì_í-салыстырмалы бiрлiктегi момент

R -салыстырмалы бiлiктегi кедергi

R_í=U_í/I_н-Электрºоз¹алтºыштың номинал кедергiсi, ол тыныштыºта¹ы якорь мен номинал кернеу кезiнде якорьдегi токты номинал м¸нiмен шектейдi.

Жо¹арында алын¹ан электромеханикалыº сипаттаманы т¾рлендiре отрып салыстырмалы бiрлiктерге к¼шейк.

_ немесе R / 

Åãåð _í кезiнде М деп есептесек, сонда алатынымыз    R  Номинал ж¾ктеме кезiнде R      сондыºтан, R-ды бiле отрып R-¹а к¼шiп номинал ж¾ктеме кезiндегi жылдамдыºтың салыстырмалы к¾рт т¾суi бойынша о¹ан с¸йкес R –ты ж¸неR_ºîñR -R_ÿ-ны табу¹а болады. Б½л кездеR_ÿ _íболатынын атап ¼ткен ж¼н.

Сипаттамаларды сал¹ан кездерде бiз ºоз¹алтºыштың жаºсы ж½мыс iстеуi ¾шiн ток пен моментке ºойылатын шектеулердi есепке ал¹ан жоºпыз. Ендi iс ж¾зiнде ¼те маңызды орын алатын осы с½раºты ºарастырайыº.

Бiздiң бiлетiнiмiздей ½заº уаºыт ж½мыс режимiнде, берiлетiн тоºтын м¾мкiндiк шамасы машинаның ºызуымен аныºталады ж¸не ал¹ашында _ì½ì±I_íнемесе _í ±1 деп алу¹а болады. /2-5 сурет/

 

-3 -2 -1 1 2 3

-2

-3

2-5 сурет. Т²ТТ² механикалыº сипаттамасында¹ы ток пен моментке ºойылатын шектемелеуi.

Коммутацияның ºалыпты жа¹дайы, ауыспалы процесiнде пайда бол¹ан уаºытша ток ыр¹уын шектейдi , ж¸не ºалыпты жасал¹ан машиналар ¾шiн I_ì¾ì=-,I_í немесе I_ì¾ì-, Ô-Ô_íкезде ж¸не магнит а¹ыны азай¹ан кезде бiршама т¼мендейдi /- сур./ Сондыºтан, сипаттамаларды есептей отырып оның ж½мыс б¼лiгiнiң штрихпен белгiленген сызыºтан аспауын еске саºтау керек . /- сур./ м¾мкiндiк моменттердiң шамаларын -в формуласымен есептеуге болады. °рбiр ºоз¹алтºыштың ең жо¹ары жылдамдыºтары да машинаның б¼лшектерiнiң мыºтылы¹ына байланысты белгiлi щамамен шектеледi /каталогтта к¼рсетiледi /.

Осыларды есепке ала отырып ендi ºоз¹алтºыштың ºосыл¹анда¹ы ж¸не тежелген кездегi сипаттамаларын ºарастырайыº.

Ал¹аш ºосыл¹ан кезде ºоз¹алтºыштың якоры тыныштыºта ж¸не Э²К-нольге тең . Сондыºтан , ºосºыш ток , егер оны сыртºы ºосымша кедергiмен шектелмесе , шамадан тыс ¾лкен болуы м¾мкiн . Б½ндай жа¹дай Э²К белгiлi бiр шама¹а жеткенде , ал кернеу тез ¼згерсе тежеу кезiнде де болады . /ºарсы ºосу арºылы тежеу кезiнде таңба ¼згередi немесе динамикалыº тежеу кезiнде U=0 .

²осºанда немесе тежегенде м¾мкiн емес ¾лкен ток ыр¹уын бол¹ызбау ¾шiн якорьмен тiзбектей резисторлар ºосылады , олар токтың м¼лшерлi денгейде болады .

Áåðiëãåí Ì_ñ бойынша , белгiлi таби¹и сипаттамасымен ºоз¹алтºышты ºосу /2-6 сур/ U=U_í , Ô=Ô_í ж¸не ºайта ºосу режимiмен тоºтату керек болсын . /Мысалы М_ñ=I 0,5 /.Ең алдымен максимал ток/моментi ыр¹уын аныºтап алу керек. Егер арнайы бiр жа¹дайларда к¼рсетiлмесе , онда I_i=Ì_i=I_ì¾ì,º, деп ºабылдау¹а болады .

Кейбiр жа¹дайларда бiрiншi реостаттыº сипаттамаларында максимал токтың ыр¹уы коммутация жа¹дайымен емес , шектi м¾мкiндiк моменттiң ыр¹уымен шектеледi . Б½л шектеу берiлiс люфталарын алдын-ала шамалап алудың немесе к¼тергiш механизмдердiң арºандарының босты¹ың алдын-ала таңдап алу¹а байланысты алын¹ан . Кейде ºоз¹алтºыштың моментiнiң шамасы жетектi iске ºосºан кездегi /адамдар таситың лифтiлерi / м¾мкiндiк болатын ¾деумен шектеледi . I_I, деп алып , iске ºосатын бiрiншi ºосу сипаттамасын салайыº . Ендi ºосу кедергiсiнiң бiр б¼лiгiн шунттап , келесi сипаттамаларына к¼шетiн I_I_ñ шамасын табуымыз керек . Iске ºосу ºалыпты болу ¾шiн мына жа¹дай орындалуы керек :

I_I_ñ

Егер ºандай да бiр ºосымша жа¹дайлар болмаса , онда шамалап I_,-,I_ñ деп алу¹а болады . Б½л ºосу реостаттарының аз болуын ºамтамасыз етедi Егер iске ºосу жатыºты¹ы жо¹ары болу керек болса немесе реостаттың сатысының саны берiлген болса I_сол жа¹дайлармен алынады. ²арасатырылып отыр¹ан мысалда¹ы I_,I_ñ деп алып, ºарапайым º½рулар арºылы таби¹и сипаттама¹а шы¹у кезiндегi токтың ыр¹уы I_-ге тең екендiгiн к¼ремiз , я¹ни барлыº тоº ыр¹улары бiрдей ж¸не сонымен бiрге аралыº саты ºажет . Егер бiз I_=,-, I_ñдеп ал¹анда онда жо¹арыда¹ыдай º½рулар арºылы ең I_I-ден аз екендiгiне к¼з жеткiзетiн едiк. Ендеше керектi I_шамасын iрiктеу арºылы оңай аныºтау¹а болады .

Тежеу режимiнде ыр¹у то¹ын I_I берiп Т тежеу сипаттамасын º½райыº . Кедергiлердi есептеу ¾шiн б¾л сипаттамаларды бiрiншi квадратºа к¼шiру ың¹айлы Т^,.

Салын¹ан сипаттамалар¹а - суреттегi схема с¸йкес келедi м½нда¹ы ², У,У-аппаратºа с¸йкес келетiн жал¹асулар /контакторлар/ . ²осºан кезде ² т½йыºталады да ºоз¹алтºыш ²₁сипаттамасында ж½мыс iстейдi . R=R_I+R₂) Òîê I₂-¹а дейiн азай¹ан кезде 1У т½йыºталады . Осының н¸тижесiнде ºоз¹алтºыш ²₂сипаттамасына к¼шедi (R=R_ÿ+R₂) , ток келесi рет I₂-¹а дейiн азай¹ан кезде 2У т½йыºталады да , ºоз¹алтºыш таби¹и сипаттамасына Т шы¹ады . Тежелген кезде К , 1У, 2У ажыратылады да Т т½йыºталады , соның н¸тижесiнде ºоз¹алтºыш Т сипаттамасына к¼шедi (R=R_ÿ+R₁+R₂+Rò).