Үйірлік нмесе қатынасу деңгейінің бағалануы

( В.Ф. Ряховский тестісі)

Тест арқылы адамның коммуникабелділік деңгейін анықтауға болады.

Сұрақтарға жауап беруді жауаптың үш нұсқасын қолданумен жүргіземіз – «иә», «кейде» және «жоқ».

Нұсқау: Сіздердің зейіндеріңізге бірнеше қарапайым сұрақ беріледі. Жауапты тез: «иә», «жоқ», «кейде» деп бересіз.

Сұрақнама мәтіні

1. Сізді ординарлы немесе іскер кездесу тосып тұр. Бұл кездесу Сізді өз арнаңыздан шығарады ма?

2. Отырыста, жиналыста немесе сол сияқты іс-шараларда ақпаратпен, баяндамамен алға шығу Сізде сасуды және көңілсіздікті тудырады ма?

3. Сіз дәрігерге қаралуды соңғы уақытына шейін шегіндіріп қалдырасыз ба?

4. Сізді ешқашан болып көрмеген қалаңызға іс - сапарға баруыңызды өтінді. Осы іс-сапардан Сіз қашқақтау мақсатында бар күшіңізді саласыз ба?

5. Сіз өзіңіздің уайымыңызбен басқа біреумен бөліскенді жөн көресіз ба?

6. Егерде Сізді көшеде бейтаныс біреу өтінішпен тоқтатса ашуланасыз ба (жолды көрсетіп жіберу немесе уақытты айту)?

7. Бірнеше ай бұрын сізден алған ақшаңызды танысыңыздың есіне салуға Сіз ұяласыз ба?

8. Мейрамханада немесе асханада Сізге тұрып қалған тағам берді. Сіз тәрелкені ашулы үнсіз сырып қана қоясыз ба?

9. Бейтаныс адаммен жеке қалдыңыз. Егер де ол бірінші әңгімені бастаса Сіз әңгімеге араласпайсыз, Солай ма?

10. Сізді кез- келген ұзын кезек қорқынышқа әкеледі (дүкенде, кітапханада, кинотеатр кассасында). Сіз өз ойыңыздан тез қайтіп немесе кезектің соңына тұрып күтесіз ба?

11. Қандай да бір шиеленісті жағдайда Сіз комиссия ретінде қатысуға қорықпайсыз ба?

12. Сіз өзіңіздің көз-қарасыңызды ауызшаға қарағанда жазбаша түрде бергенді қалайсыз ба?

13. Қате көз-қарасты естіп қалып, Сіз үндемей, әңгімеге қосылмай қаласыз ба?

14. Біреудің қызметтік сұрақ немесе оқу тақырыбы бойынша көмек сұраған өтініші Сізде кейісті тудырады ма?

Баға шкаласы:

«иә» – 2 ұпай;

«кейде» – 1 ұпай;

«жоқ» – 0 ұпай.

Алынған ұпайлар қосылып, классификатор бойынша қай категорияға жататындығы анықталады.

Тестінің классификаторы

30 – 31 ұпай. Сіз коммуникабельді емессіз, бұл Сіздің тауқіметіңіз, бұдан сіз өзіңіз көп зардап шегесіз. Сіздің жақын адамдарыңызға да оңай емес. Жұмыста Сізге сену қиын. Өзіңізді бақылауға тырысыңыз.

25 – 29 ұпай. Сіз тұйықсыз, жабықсыз, жалғыздықты қалайсыз, сондықтан Сізде достар аз. Осы мінезіңіздің сипатына өзіңіздің де көңіліңіз толмайды.

19 – 24 ұпай. Сізге таныс емес жерде өзіңізді еркін, сенімді ұстайсыз. Жаңа мәселелер Сізді қорқытпайды. Жаңа адамдармен байқап қатынасқа түсіп, диспуттарға еріксіз қосыласыз. Сіздің ойларыңызда сарказм өте көп.

14 – 18 ұпай. Сізде қалыпты коммуникабельділік. Сіз әуесқұмарсыз, әңгімелесушіңізді қызығушылықпен тыңдап, қатынасуда сабырлы боласыз жаңа адамдармен кездесуге уайымсыз бара бересіз. Шулы топтарды ұнатпайсыз, олар Сізде тітіркенуді шақырады.

9 – 13 ұпай. Сіз үйірсексіз. Әңгімешілсіз, әуесқойсыз, барлық сұрақтарға жауап беруге тырысасыз, кейде бұл қоршаған ортаның тітіркенуін шақырады.

Жаңа адамдармен құмарланып танысасыз. Зейіннің ортасында болғанды жақсы көресіз, ешкімнің өтінішін аяқ асты етпейсіз. Тез ашуланып, тез басыласыз.

4 – 8 ұпай. Сіз өте үйірсексіз. Барлық іс жайында хабардарсыз. Барлық дискуссияларға қатысқанды жақсы көресіз. Қай жерде болмасын өзіңізді жақсы сезінесіз. Кез келген жұмысқа кірісіп, кейде аяғына дейін апармайсыз. Осы себепке байланысты әріптестеріңіз және жетекшілеріңіз кейбір сенімсізділікпен қарайды.

3 немесе одан да аз ұпай. Сіздің коммуникабельділігіңіз ауырсыну сипатында жүреді. Сіз көп сөздісіз, сізге қатысы жоқ жұмысқа араласқанды жөн көресіз.Қоршаған ортаңыздағы шиеленістердің себебі болып жатасыз. Ашуланшақсыз, өкпешілсіз. Салмақты жұмыс сіз үшін емес. Адамдарға Сізбен үйде де, жұмыста да, тіпті барлық жерде де қиын. Сізге өзіңіздің мінезіңізбен жұмыс жасау қажет. Өзіңізді біріншіден шыдамдылық пен ұстамдылықты, сыйластықты ұстануға үйретіңіз.

Коммуникативті қызметтің тестілік картасы.

Адамның аудиториямен қатынасу стильін бағалау үшін А.А. Леонтьеваның анкетасының негізінде жасалған коммуникативті қызметтің тестілік картасын толтыруды өтінеміз. Ол үшін эксперт ретінде аудиториямен жұмыс істеудегі тәжірибесі бар адам болуы керек. Әрбір эксперт тәуелсіз жұмыс істеп, бағалауды жүргізеді. Бағалауды ұсынылған шкаламен жүргіземіз.

1 Тілектестік

7 6 5 4 3 2

1

Қайырымсыздық

2 Қызығушылық

7 6 5 4 3 2

1

Селқостық

3 бастамаға қолдау көрсету

7 6 54 3 2

1

Бастаманы басып тастау

4 ашықтық (сезімді еркін көрсету, «масканың» жоқтығы)

7 6 5 4 3 2

1

тұйықтылық (әлуметтік рольді ұстану, өз кемшіліктерінен қорқу, бедел үшін қам жеу)

5 Белсенділік (қатынасу кезінде тыңдаушыларды « тонуста» ұстау)

7 6 5 4 3 2

1

Пассивтілік (қатынасу үрдісін басқара алмайды, оны өз бетінше жібереді)

6 иілгіштік (туындаған мәселелер мен шиеленістерге тез еніп,тез шешеді)

7 6 5 4 3 2

1

Қаталдық (аудиториядағы өзгерістерді елемейді)

7 Қатынасудағы дифференцирлік (жеке үйлесім ету)

7 6 5 4 3 2

1

Қатынасуда дифференцирліктің болмауы (жеке үйлесімнің болмауы).

Экспеттердің ортаңғы бағасы 45 – 49 ұпай шамасында болса, онда коммуникативті қызмет кернеулі және белсенді әрекет ету моделіне жақын. Оратор өзінің шеберлігінің шыңына жеткендігін көрсетеді, аудиторияны өзіне қаратады. Хабардар емес адамға, бірін-бірі бұрыннан білетін адамдар компаниясы ретінде көрінеді. Алайда, барлығы бір жалпы іспен айналысады.

35 – 44 ұпай – жоғарғы баға. Аудиторияда достықты және зорлықсыз атмосфера орнаған. Барлық қатысушылар жүргізушіні қызығушылықпен бақылайды және қойылған сұрақты талқылайды. Белсенді түрде ойларын айтып, мәселені шешуге жол іздейді. Апаттылық болмайды.

Жүргізуші әңгімені дұрыс бағыттап, жиналғандарды күлдіріп те алады. Сәтті ұсыныстар мақталып, мадақталады. Сабақ екі жақтың өзара әрекеттесуімен өнімді өтеді.

20 – 34 ұпай қатынасу әдістерін қанағатты игерген жүргізуші ретінде сипаттайды. Оның коммуникативті қызметі форма жағынан ерікті, аудиториямен байланысқа еркін кіреді, бірақ барлығы бірдей оның назарында болмайды. Дискуссия кезінде ол аудиторияның белсенді жағына сүйенеді, ал қалғандары бақылаушы ретінде отырады.Сабақ қызықты өтіп, көбіне қойылған мақсатқа жете бермейді..Сабақ мазмұны қатынасу құрбанына айналуы мүмкін.

11 – 19 ұпай – аудиторияда адамның коммуникативті қызметін төмен бағалау. Әрекеттің бір бағыттылығы орын алады. Екі жақтың байланысына бөгеттер әсер етеді. Аудитория пассивті, инициативаны жүргізушінің доминантты жағдайы басып отырады.

Өте төменгі бағалау 7 – 10 ұпай аудиториямен қандай да бір қатынас болмайды. Қатынасу дикторлық немесе дикторлық немесе гипорефлексивті модел бойынша жүреді. Ол көпшілікке оқылған дәрістен немесе радиодағы хабардан еш айырмашылығы жоқ. Барлық қызмет ақпаратпен ғана шектеледі.Тиімді қарым-қатынасқа, қатынасу бөгеттері болатын түрлі факторлар әсер етеді.