IV. Biologia I wartości nieinstrumentalne

Wartości nazwane przez nas „drugim ich rodzajem” są typowo kulturowym zjawiskiem^*, dobrze znanym np. antropologom jako badaczom, którzy ich wykrywaniu i porównywaniu cały właściwie swój trud poświęcają. Zachodzi pytanie o to, czy obecność, wartości analogicznych jest w ogóle do wykrycia w biologii — jakimś obiektywnym sposobem? Otóż to chyba jesj; zasadniczo możliwe. Wymaga jednak, jako program poszukiwań, uczynienia określonych założeń wstępnych. Gdyby było tak, że wszystko, co w organizmie stanowi cechę nawet śladowo nieadaptacyjną, tym samym stanowi już miejsce energicznego przyłożenia sił odsiewu, wartości drugiego rodzaju nie mogłyby powstać ewolucyjnie. Ale gdyby tak naprawdę było, t j. gdyby środowisko życiowe nie manifestowało ani śladu „neutralności” względem niektórych co najmniej cech organizmu, proces antropogenezy nie dałby się w schemat ewolucyjny wtłoczyć. Albowiem i w nim ex nihilo nihil fit. Musiały się przecież jakoś narodzić zalążki takich mechanizmów, które w późniejszych stadiach antropogenezy objawiają swój wartościotwórczy charakter (w drugim, nieinstrumentalnym rozumieniu). Mechanizmy te z niczego powstać nie mogły, jak nie mógł powstać z niczego mózg człowieka czy skrzydło ptaka: w poprzedniku układów takich tkwić musiały cechy podległe selekcyjnemu wzmocnieniu. Tak więc co najmniej prawdopodobna jest obecność w ustrojach cech, które nie są wyłącznie i tylko przystosowawcze. Zapewne nabudowują się one na cechach przystosowawczych i tym samym stanowią ich nadmiarowości. „Nadbudówki” takie ulegają przeciąganiu przez ucha igielne ewolucyjnej selekcji dzięki temu, że ich filtr środowiskowy nie odsiewa i że istnieje coś takiego, co im już nie—neutralnie sprzyja. To „sprzyjanie” może mieć, najpierw, formę zwykłego „bezwładnościowo–statystycznego” dryfu genowego — w małych populacjach. Ale wówczas cechy dryfem urzeczywistnione nie stanowią w ogóle substratu, który, by cokolwiek „znaczył” czynnościowo, są to jakieś naddatki instrumentalnie nieszkodliwe i niepożyteczne. Jeżeli jednak te cechy byłyby aprobowane w wyniku doboru płciowego, może się okazać, iż uczestniczą w nim na prawach kryteriów — czynniki „estetycznej” natury. Ich obecność równa się wykryciu „autonomicznych wartości” — w biologicznym obszarze. Hipotezy tego typu były już wypowiadane, jakkolwiek nieco inaczej artykułowane. Rzecz to zrozumiała. Możemy ewentualnie wykryć dzięki instrumentalnej aksjometrii, że „do niczego się nie nadają” pewne takie cechy, jak specjalnie „piękne” godowe upierzenie ptaków. Albowiem prostą funkcję sygnalizowania, kontaktom płci sprzyjając, może pełnić daleko skromniej rozbudowana, „mniej uestetyczniona” faktura wzornicza takiego upierzenia. Gdyby można było bezspornie wykryć jego informacyjną nadmiarowość, tę, która ani już samej sygnalizacji (partnera płciowego) nie służy, ani też nie przedstawia redundancji skierowanej przeciwko poziomowi „szumów” środowiska, ani wreszcie nie wspomaga w specyfice swojej rozpoznawalności sygnału (aby można go odróżnić od wszystkich innych analogiczwych sygnałów, jakimi się odmienne gatunki posługują w tym samym środowisku) — resztę ową wypadałoby uznać za wynik takich „decyzji estetycznych”, które podejmują płciowi partnerzy. Gdyż wówczas dany wzór byłby wyróżniany też i dla pozasygnalizacyjnych powodów — jako że „się podoba”. Oczywiście: w sposób całkowicie poprawny biologii nie będzie— wolno tak mówić — nigdy właściwie. Gdyż wszystko, co jest do wykrycia, stanowi nieadaptacyjną nadmiarowość pewnej informacji. Powody, dla jakich właśnie «na ulega uprzywilejowaniu przy okazjach dawanych doborem płciowym, muszą w ich „doznaniowym” aspekcie pozostać chyba Ha zawsze tajemnicą. I tylko rozumowanie podług analogii, ekstrapolujące w sposób metodologicznie karkołomny z człowieka na inne organizmy, zezwala na przypisanie owej nadmiarowości — nie tylko i po prostu charakteru instrumentalnie obojętnego, ale na wypełnienie tej „adaptacyjnej pustki” — mianem „estetycznych kryteriów”, jakie rzekomo mogłyby stosować pewne ptaki (a też i pewne jaszczurki np.), kiedy się do parzenia przygotowują. Aby jednak wykryć to, co jest zbędne instrumentalnie w informacji, jaką dysponuje organizm, trzeba pierwej z maksymalną dokładnością wyznaczyć granice użytkowalności wszelkiej — informacji ustrojowej. A więc „odkrycia wartości drugiego rodzaju” mogą być jedynie pochodną — i to w ustaleniu mianującym niepewną — porządnego okrzepnięcia instrumentalnej aksjometrii homeostazy, który to stan pożądany jest odległy od nas o niewiadomą liczbę generacji biologów.