2.1.1. Кижини тыш бдмин кргскен адылу

бузулбас ссколбулар

.Кижини тыш бдмин кргскен бузулбас ссколбуларда башка-башка учурлу сстр (карыш, карын, ак, шалда ла о..) кирери.

jаба карыш – учурында кыска сынду кижи

Бойы [Герася], jаба карыш кижи, айла jуртта эн бqкqлqрлq согужар деп табар. (JК, EСА, 140).

Сырсак чичке сqqктe, jаба карыш каткыш кижи. (JК, КТ. 540).

тилт карын – учурында ары-бери тилтиндеп, белбендеп турар jаан семис кижи

Нык дегени – арбалу сумал ошкош, «тилт карын» бардаазын кижи (JК, АJQ, 135).

ак тeжeп калган кqс – кqзине ак чqл тeжeп калган

Ол ак тeжeп калган тегин де jаан тосток кqcтqрин (олор нени де кqрбqс сокор до болзо, там jаанада ачып алды) (JК, АJQ,320).

куба шалта – куру арткан, нези де jок

«Ышту курут курсактан ичим ачыйт, кайдайын» деп сыралап турала, бир ле кqрзq куба шалдан тонотырып ийген (, КТ,ЭП,200)

кызыл тын – тудунчак эш jок бойлорыс ла дегени

Кызыл тын бойыс ла базып ийгенис (JК, КТ, ЭQАП, 552).

2.1.2. Баш деп тqс компонентту адылу бузулбас сqсколбу

бажы туйук – бузулбас сqсколбу ажыра кижинин jолы туйук деп айтканы

Кайда качар, канай качар – бажы туйук. (JК, АJ, 355).

Jе канайтсан да бажын туйук (JК, EE С, 103-104).

бажы куру – неме одобос

Ичи тойунын – бажы куру. Ток – тоу jeрер (JК,.КТ, 23)

jобош баш – учурында jобош кижи дегени

Jобош башты кылыш кеспес дежетен jокпо (JК, EEС, 203)

Эрмекте учуры: Омок, jер-айакка токтобос кижинин эдетени де кqп, ол тоодо jастыра эдери кqп, jобош кижи jастырып та ийзе, тын бойына аjару эттирбей qдq берер деп учуралды оной ондойдыс.

башка аткан айу – казыр боло берген

Окпырдын энези башка аткан айу боло берген. (JК, EEС, 200)

Ол бажына аткан айу болуп калган. (JК, КТ, 73).

2.1. 3. Кqс деп компонентт адылу бузулбас сqсколбулар

Эки сqс, эки кулак – учурында сeрекей аjарулу боло берген деп айтканы

Балдар jаныс ла эки кqс, эки кулак болгылай бергилеер (JК, КТ, 78).

кыйа кqс – учурында кижини jаман кqрeп, кыйыктаганы

Мынын кийнинде мындый jqп чыгарарга сeрекей эптe болгон :

«Байлар ла кулактар, классовый qштeлер, тазылынан ала коскорылып, jоголды. Колхозный строй тыныды. Бис эмди олордын jqмqqчилери подкулачниктери jогынан да социализмди тqзqп ийерис. Мынын учун…» - дейле, Чагана «кыйа кqс болуп турган eч билени тарагалап ийген» (JК, КТ, 547).

кqстe тqnqш – аамай, неме одобос

Олор Титти тил билбес укумал, кqстe тqнqш дейле, эки-jаныс камчылайла, божодып ийген. (JК, КТ, 193).

2.1.4. Рек деп компонентт адылу бузулбас ссколбулар

куш jeректe – коркынчак кижи

Куш jeректe, кул санаалу албаты эдип алды (JК, EEС, 70).

Сен кортык. Jeрегин куш (JК, EEС, 260).

кqqрqп чыккан jeрек – кижинин кqqрqгqнин кqргeскени.

Eни кqдиринилe, кqqрqп чыккан jeрегиле кожо билдирер билдирбес тыркырап jат… (JК, АJQ, 142).

акту jeрегинен – кeeнзеп, ару кeнинен сураганы

Кqстqриме туулар кqрeнигер! – деп, Мызыл акту jeрегинен айдынып, тулундарын сыймайт. - Кqрeнигер, туулар, кqрнигер! (JК, КТ,ЭQАП, 532.).