1 Блок. Тест сұрақтары.

1. Толерантыттық дегеніміз бұл:

1. организмдердің жергілікті формалар түзуге қабілеттілігі;

2. организмдердің қоршаған орта жағдайларының белгілі бір аралықта өзгеруін көтеру қабілеттілігі;

3. организмдердің жаңа тіршілік жаңдайларына бейімделуге қабілеттілігі;

4. организмдердің тәулік мезгілін анықтауға қабілеттілігі;

5. тіршілік ортасына ықпал етуге қабілеттілігі.

2. "Экология" ғылымы нені зерттейді:

1. организмдердің бір бірімен және тіршілік ету ортасымен қарым-қатынасы және әсерінің заңдылықтарын;

2. дұрыс тамақтанудың халықтың денсаулығына әсерін;

3. жердің географиялық қыртысын;

4. жердегі климат түрлерінің қалыптасуын;

5. гендердің қызметінің негізгі заңдылықтарын.

3. Берілген организмдер жұптарының қайсына паразиттік қарым-қатынас тән:

1. акула - жабысқақ балық;

2. бұқпа шаян - актиния;

3. қоян - түлкі;

4. аскарида - адам;

5. тиін - сусар.

4. Ортаның абиотикалық факторларына не жатады?

1. Паразитизм;

2. бәсекелестік (конкуренция);

3. белгілі бір жердің фитоценоздары;

4. Жыртқыштық;

5. топырақтың физикалық-химиялық құрамы.

5. Канцерогендер деп қандай заттарды атайды?

1. жұқпалы аурулар тудыратын заттар;

2. аллергиялық аурулар тудыратын заттар;

3. эмбриотоксиндік әсері бар заттар;

4. қатерлі ісік ауруларын тудыратын заттар;

5. созылмалы және қауырт улану тудыратын заттар.

6. Басты экологиялық факторларға төзімділік шектері кең түрлер қалай аталады:

1. стенобионттық;

2. эврибионттық;

3. мутанттық;

4. адптацияланған;

5. стенотермдік.

7. Экологияның "аутэкология" бөлімі нені зерттейді:

1. жекелеген тірі организмдердің тіршілік ортасына адаптациялану заңдылықтарын;

2. биологиялық жүйелердің өздігінен реттелуін;

3. табиғи популяциялардың сан динамикасын;

4. жемтік популяциясының санын реттеудегі жыртқыштардың ролін;

5. экожүйелердің өнімділігін.

8. Төменде келтірілген факторлардың қайсысы климаттық факторларға жатады:

1. жер бедері (рельефі);

2. топырақтық физикалық қасиеттері;

3. бәсекелестік (конкуренция);

4. қоректік тізбектер;

5. жауын-шашын мөлшері.

9. Толеранттық дегеніміз:

1. организмнің күнелтуі үшін қажетті факторлардың минималды мөлшері;

2. қандай да бір экологиялық фактордың шамадан тыс жоғары болуына организмнің жауап реакциясы;

3. экологиялық факторлардың деңгейінің ауытқуларына организмнің төзімділік шектері;

4. организмнің өсіп-өркендеуі үшін қажетті оңтайлы жағдайлар;

5. қандай да бір экологиялық фактордың жетіспеушілігіне организмнің жауап реакциясы.

10. Ноосфера дегеніміз - бұл:

1. организмдердің жердегі тіршілік ету сферасы;

2. жағымсыз антропогендік әсердің сферасы;

3. адамның саналы әрекетінің сферасы;

4. жердегі өткен дәуірлердегі тіршіліктің сферасы;

5. адамның тіршілік ету сферасы.

11. Экологиялық-экономикалық тұрғыдан алғанда өсiмдiк тектес организмдер қандай табиғи ресурстар тобына жатқызылады?

1. қалпына келмейтін;

2. сарқылатын (таусылатын) және қалпына келмейтін;

3. сарқылмайтын (таусылмайтын) және қалпына келмейтін;

4. сарқылатын (таусылатын);

5. қалпына келетін.

12. А.Тенсли бірінші болып ұсынған термин:

1. биогеноценоз;

2. биоценоз;

3. экожүйе;

4. биотоп;

5. сукцессия.

13. Биоценоз дегеніміз -бұл:

1. экожүйедегі өсімдіктер қауымдастығы;

2. экожүйедегі жануарлар дүниесі;

3. экожүйедегі микроорганизмдер қауымдастығы;

4. экожүйедегі барлық тірі организмдер қауымдастығы;

5. экожүйедегі консументтер және редуценттер қауымдастығы.

14. Биосфера - дегеніміз бұл:

1. жердің құрлықтық экожүйелерінің жиынтығы;

2. литосфера, гидросфера, атмосфера;

3. жердің геологиялық қабаттарының жиынтығы;

4. жердің сулық экожүйелерінің жиынтығы;

5. тіршіліктің жердің сыртқы геосфераларындағы (литосфера, гидросфера, атмосфера) таралу аумағы.

15. Тәулiктiк жарықталу ырғағына организмнiң жауап реакциясы қалай аталады:

1. фотосинтез;

2. өзгергіштік;

3. тыныс алу;

4. фотопериодизм;

5. тұқым қуалаушылық.

16. Организмге әсер ете алатын қоршаған ортаның тірі компоненті қалай деп аталады:

1. химиялық фактор;

2. абиотикалық фактор;

3. биотикалық фактор;

4. физикалық фактор;

5. қышқылдық фактор.

17. Жер халқының тоқтаусыз өсуінің себебі:

1. дамушы мемлекетердегi халықтың еш шектеусiз туылымы;

2. әлемдегі көптеген жанұялардың материялдық жағдайларының жақсаруы;

3. барлық мемлекеттерде дерлік өлім-жітімнің төмендеуі;

4. барлық мемлекеттерде өлім-жітім мөлшерінің жоғары болуы;

5. Батыс Европа мемлекеттеріндегі депопуляция (халқының сиректеп кетуі) процесі.

18. Экологиялық сукцессия - бұл нелердің кезектесіп алмасуы:

1. климаттық жағдайлардың;

2. жыл мезгілдерінің;

3. сол территориядағы биоценоздардың;

4. жайылымдық территориялардың;

5. күн мен түннің.

19. Тәулiктiк жарықталу ырғағына организмнiң жауап реакциясы қалай аталады:

1. фотосинтез;

2. өзгергіштік;

3. тыныс алу;

4. фотопериодизм;

5. тұқым қуалаушылық.

20. Биосферадағы тірі заттың қызметін анықтаған:

1. А.Тенсли

2. Э.Зюсс;

3. А.Гумбольт;

4. Дж.Бернал;

5. В.И.Вернадский.

2 блок. Тапсырмалар.

Қазандық мұржасынан шыққан СO газының қуаттылығы М= г/с, биіктігі Н - м, жылдамдығы V₁= м³/с, және газды-ауалы қоспа мен сыртқы температуралар айырмасы ΔТ=. Кәсіпорын Қазақстан Республикасының аймағында орналасқан. Жергілікті аймақтың рельефі биіктігі 50 м 1 км тең. Тазалау қондырғылары жоқ. Коэффициент мәндері m=1 және n=1.

Шыққан нәтижесі бойынша қорытынды жасаңыз.

3 блок.

Тіршілік ортасы. Ағза және орта байланыстарының жіктелуі

М.Тынышпаев атындағы ҚазККА «Өміртіршілік қауіпсіздігі және экология» кафедрасы 2013-2014 оқу жылы

№5 ЕМТИХАН БИЛЕТІ « Экология және тұрақты даму» пәні бойынша

Бекітемін Кафедра меңгерушісі Зальцман М.Д._________ «_____»______________2013ж. №___ Хаттама