9 Билет

• Баспа, жіктелуі, этиологиясы, клиникасы, диагностикасы, емі

Баспа, ангина (латынша ango — қысамын, тұншықтырамын) — көмейдегі бадамша бездерінің қабынуынан болатын жұқпалы ауру. Ангина – жалпы жіті жукпалы ауру болып табылады, бул кезде жуткыншактын лимфааденоидтык шенберіндегі бадамша бездердің аркайсысында жіті каыну процессі журеді, кобінесе тандайдын бадамша безінің жіті кабынуы байкалады. Аурудын аскынуы: ревматизм, полиартрит, нефрит, созылмалы тонзиллит. Этиологиясы: ауруды тудыратын коздыргыштар: кокктар, таякшалар, вирусар, саныраукулакшалар, спирохета (узын буранда тәрізіді бактерия) жатады. Негізінен ауруды – А топтагы в – гемолитикалык стрептококк, сол сиякты алтын стафилококк, аденовирустар, пневмококк микроорганиздер коздырады. Таралу жолдары: ауа – сілекей ұшпалары аркылы, наукаспен тікелей катынаста болу және аутоинфекциялык жол аркылы таралады. Ангина басталуына Б.С.Преображенскийдің айтуынша 3 түрлі себеп бар: 1) эпизодтык аутоинфекция. 2) эпидемиялык ахуал. 3) ангина созылмалы тонзилиттәі оршуі кезінде.

Патогенезі: суыкка бейімделу кабіліетінің томендеуі, узакка созылган аурулар натижесінде организмнің инфекцияга карсы тура алмауы. Баспанын жіктелуі Б.С.Преображенский бойынша тонзилитті жіті және созылмалы деп боледі. Жіті тонзилитт өзі біріншілік және екіншілік деп болінеді. Бірінші реттегі ангина - тандай, мурын – жуткыншак, тіл, комей бадамшаларын баспасы. Фарингоскопиялык коріністерне байланысты клиникалык турлерін ажыратады.

• Біріншілік тараланган

• Фолликулалаык

• Лакуналык

• Ойыкжаралы – кабыршакты симановский – венсан ангинасы

• Фибоинозды

• Флегманозды

• Аралас турдегі ангина

Екнші реттегі салдарлык баспаларга мыналар атады

• Жіті жукпалы аурулар ( дифтерия, кызамык, іш-сузек, туляремия)

• Кан аурулары кезіндегі баспалар (жукпалы мононуклеоздык, агранулоцитоздык, алейкиялык, лейкоздык).

Клиникасы: Баспа адам организмінің түрлі жұқпалы вирустарға қарсы тұру қабілеті төмендегенде, суық тигізгенде, витаминдер жетіспегенде, шаршағанда пайда болады. Баспа — бадамша бездерінің ісініп, жұтқыншақтың қызаруымен басталады; тамақ құрғап, жұтындырмайды. Тамақ бездері ісініп, қол тигізбей ауырады. Дене қызуы көтеріліп, бас ауырады, буын сырқырайды, адам дел-сал болып әлсірейді. Ауру асқынғанда бадамша бездері қабынып, ақшыл сары ірің пайда болады. Баспаны дер кезінде емдемесе, ортаңғы құлаққа өтуі мүмкін. Мұндай Баспа өзінен-өзі жарылады, кейде оған операция жасауға тура келеді. Баспаның жедел өтетін және созылмалы түрлері бар.

Емі: Баспаны емдемесе, ауру бүйрекке, жүрекке, т.б. органдарға шабуы мүмкін. Сондықта

н Баспаның алғашқы белгісі білінісімен дәрігерге жедел көрініп, созылмалы түрге өткізбей емделу қажет. Б-мен ауырғанда міндетті түрде жатып емделу, тамақты жылы ұстау, мезгіл-мезгіл сұйық тағам ішу, жылы компресс қою, жиі-жиі тамақты сода, тұз ерітінділерімен шаю, антибиотиктер ішу қажет. Баспаның алдын алуда дене шынықтырудың, спортпен шұғылданудың маңызы зор.

• Мұрынның канмен камтамасыз ету ерекшеліктері:. Сырткы мурын канмен камтамасыз етілуі көз артериясының сонгы (a.dorsalis nasi) тармактарымен және бет артериясынын (a.angularis) сонгы тармактарымен жузеге асады. Олар өз ара мурын түбірі мен аркасынын тұсында анастомоз курайды. Венозды кан сырткы мурыннан шыгып бет венысынын бастапкы бастапкы боліміне (v.angularis) куяды. Калыпты жагдайда венозды кан, бет венасы бойымен ішкі мойындырыкты венага карай багыттылады. Бірак есте сактайтын бір жай, бұрышты вена (v.angularis) көз уясы веналарымен анастомоз курайды, олардан кан тікелеі каверноздв синуска агады.

Мұрын куысының канмен камтамасыз етілуі: a.sphenоpalatina. sphenоpalatina тесігінен отіп мурын койнауларынын және мурын койнауларын канмен камтамасыз етеды. А.sphenоpalatina тармактары aa.nasalis posterior laterals et septi. Латеральные и перегородные аретрии. Мурын кусынын алдынгы жогаргы бөліктері және торлы лабиринт коз артериясымен канмен камтамасыз етіледі. Онын тармактары: алдынгы торлы артерия (a.ethmoidalis anterior) арткы торлы артерия (a.ethmoidalis posterior). Мурын куысынын шырышты кабыгынын 3\1 бөлігінде Киссельбахово орны (locus Kiesselbachi) орналаскан. Мунда шырышты кабык жукарган болады және де осы жерде кан кету кобырек байкалады.

• илет

• Жедел мастоидит- емізік тәрізді өсіндінің жіті қабынуы. Қабыну процесі сүйек элементтерін де қамтиды. Этиологиясы: Дамуы көбінде рахит, туберкулез, эксудатты диатез, микрофлора вируленттігі; жергілікті: жіті орт ірінді отитті емдемеу салдары, емізік тәр өсінді қуысынан эксудаттың сыртқа дұрыс шықпауынан, өйткені өсінді жасушалары және тұрақты унгір (антрум)арасындағы қатынас бұзылуы, не антрумен дабыл қуысы арасындағы байланыс жолының бұзылуы нәт-де яғни қабынып ісінген шырышты қабықтың байланыс тесігі бітеп қалуы әсерінен болад.

Клиника:

• жалпы жагдай куйінің озгеруі.

• Дене кызыуынын котерілуі

• Кан курамынын рзгеруі

• Буйрек кызметынын озгеруы

жалпы: дене ыстығы, жағдай нашарлау, қан құрамының өзгерісі, құлақта шу, ауырсыну түнде күшеюі, пульсті шу; Жергілікті: емізікше тәр өсінді терісінің гиперемиясы мен инфильтрациясы, дабыл жарғағы түсі қызарып ісінеді, құлақтан ірің ағады, нағыз отоскопиялық белгісі- сыртқы есту жолының сүйек бөлігіндегі – артқы-жоғ қабырғасының түсіп кетуі; термоөзгешелік;

Дигностика: рентген.

Емі: консервативті антибактериальды сезімталдыққа сүйене отырып, аллергияга карсы заттар, физиотерапиялык процедуралар, периостты тесу, егер алынбаса хирургиялық- мастоидэктомия. Яғни құлақ артқы жол арқ емізікше тәр өсіндінің каиозды тінін алу.

• КӨМЕЙ, КЕҢІРДЕК ЖӘНЕ БРОНХТАРДАҒЫ БӨГДЕ ДЕНЕЛЕР

Бөгде денелердің көмей, бронх және кеңірдекке түсуі баларда жиі кездеседі. Ол ата-анасының дұрыс қарамауынан, ал ересектерде кейбір заттарды байқаусызда ішке қарай дем алып қойғанда болады. Тыныс жолдарына түскен бөгде денелер жөтелгеннен түспейді. Бұл тыныс алу кезінде бөгде дененің бронх қабырғалары арасында қысылуынан болады.

Белгісі. Бөгде зат көмейге түскенде қалтырау, жөтелу болады. Дауыс саңылау толық жабылғанда тұншығу (асфиксия) тез болады, ал жартылай жабылғанда қырылдау, жөтел, шырышты қабықшада ісіну байқалады.Кеңірдекке бөгде зат түсуінің негізгі белгісі: құсықпен, көгерумен сипатталатын ұстамалы жөтел болып табылады. Жөтелген кезде кеңірдек үстінен фенодоскоп арқылы бөгде заттыңқозғалуы естіледі. Бронхтың бөгде заттары көбінесе оң жақта кездеседі. Көкірегі ауырсынады. Алдымен құрғақ спастикалық жөтел, кейін қақырықты жөтел болады. Бронх саңылауын жаппайтын бөгде денелер белгісіз өтуі мүмкін.Сырттай қарағанда көкірек клеткасының қозғалысы шектелген, зақымдалғын бөлігі тыныс алуға қатыспайды. Бронх толық жабылғанда сау жақта, ал жартылай жабылғанда бөгде заттардың бар жағында сырылдар естіледі.

Емдеу. Тыныс жолдарына түскен бөгде заттар алыну керек. Балаларда, кәрі кісілерде бөгде заттарды алу үшін жансыздандырады. Тыныс алу қиындағанда немесе тез асфиксия болса, жедел түрде жасанды тыныс алуды жасау керек (трахеостомия).