Ленинград үшін шайқастағы қазақстандықтар

Қазақстанд құрылған 310-шы және 314-ші атқыштар дивизиялары Ленинград блокадасынан өту мен қорғауға қатысты. Ленинград үшін шайқастарда Сұлтан Баймағамбетов Александр Матросовтың ерлігін қайталады (жау пулеметінің амбразурасын кеудесімен жапты), ол үшін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

Блокададан өту шайқастарында 372-ші атқыштар дивизиясының командирі Қойбағаров ерекше көзге түсті: бірінші болып неміс траншеяларына басып кірді. Ораниенбаум плацдармында 48-ші атқыштар дивизиясының мергені Дүйсенбай Шыныбеков шайқасты. 314-ші дивизияның мергендік қозғалысының бастауында Солтүстік Қазақстан облысынан шыққан қатардағы жауынгер Г.П.Зубков болды.

1941 ж. қыркүйегінде қазақтың ұлттық ақыны Жамбыл ленинградтықтарға өзінің «Ленинградтық өрендерім!» өлеңін арнады.

.

Қазақстан – Сталинград майданының ең жақын тылы

1942 ж. 15 қыркүйегінде облыстың ГКО әскери жағдайды енгізді, 1942 ж. 16 қазанда Орал майдан аймағына қосылды.

Неміс-фашистік авиациясы Сайхан, Шыңғай, Жәнібек ст. топтық шабылдар жасады. Жамбылдың ұлы Алғадай Синельниково қ. маңында ерлікпен қаза тапты. Полковник Ғани Сафиуллин бақарған 73-ші гвардиялық дивизия 120жау танкін және 800 автомашинасын жойды. Танктерді жөндейтін зауыттардың жұмысын қамтамасыз ете отырып, жауынгерлер жауды Сталинградтың Киров ауданына өткізбеді. Табандылығы мен ерлігі үшін 73-ші дивизия құрметті «Сталинградтық» атауына ие болды.

Кесең Одағының Батыры атағын 497 қазақстандық алды. Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры болған шабуылшы-ұшқыштар Талғат Бегельдинов, Ле­онид Беда және Иван Павлов, және жаудың 37 ұшағын қағып түсірген, жойғыш Сергей Луганский. Кеңес Одағының Батыры атағын алған алғашқы қазақ қыздары Мәншүк Маметова мен 54-ші атқыштар бригадасының мергені Әлия Молдағұлова болды.

Жау басып алған территорияда 3,5 мың партизан-қазақстандық шайқасты: Ж.Ағаділова, Е.Воробьева, П.Семенова, Н.В.Зебницкий, Ф.Ф.Озми­тель, Д.А.Абдраимов, Г.Ахмедьяров, А.Шарипов, Қ.Қайсе­нов, Ж.Саин, Т.Жұма­баева, Ж.Савельев.

Соғыс жылдарындағы ұлтаралық қатынастар

Республика 532 мың эвакуацияланғандарды қабылдады.

700 мыңнан астам адам, соның ішінде 200 мың қазақ қорғаныс объектілерін тұрғызуға еңбек колонналарына шақырылды. Тұтқынға алынғандар қатарындағы 121 459 неміс еңбек әскерлеріне шоғырландырылды.

Соғыс қарсаңында Қазақстанға 102 мың поляк депортацияланды. Әкімшілік тәртіппен Қазақстанға Поволжьенің 360 мыңнан астам немісі қоныс аударылды. Соғыс жылдары қалмақтар, қарашайлықтар, ингуштер, шешендер, балкарлар, қырым татарлары, түрік-месхеттер де осындай жағдайға душар болды. Жалпы Қазақстанда 1937-1944 жж. 1 млн. 209 мың депортацияланғандар, олармен бірге эвакуацияланғандар – шамамен 1 млн. 740 мың адам екінші отанын тапты.