18. Тіркеу жазбасын құру және жою.
Жүйені қолдануды бастаудан бұрын тіркеу жазбасын өзің ушін құрып алу керек(user account).Егер сіз өз компьютеріңізді басқа қолданушылар жұмыс істеу мүмкін десеңіз,онда олар үшін де тіркеу жазбасын құру қажет. Бірақ алдымен еш болмағанда бір тіркеу жазбасы қажет.Әр Linux жүйесінде бірнеше құрылған тіркеу жазбалары бар,мысалы root (суперқолданушы). Бірақ та root тіркеу жазбасы тек қана административті мақсат үшін арналған. Суперқолданушы жүйедегі барлық файлдарға билік ете алады,оған барлығы қол жетімді(доступны). Linux көптеген дистрибутивтерінде жаңа тіркеу жазбасын құратын құрылғылар бар.Әдетте ол программалар useradd немесе adduser атына ие. Әдетте тіркеу жазбасын құру үшін келесі қадамдарды істеу қажет:
/etc/passwd файлды редактрлеу керек,себебі ол жаңа қолданушыны жүйеге қосады.
Қажеттілігі бойынша /etc/shadow редактрлеу.
Қолданушының жұмыс катологын құру
Жаңа қолданушының жұмыс катологына файл конфигурациясының шаблондарын көшіру,(мысалы .bashrc).Кейде олар /etc/skel катологында орналасады.
Енді тіркеу жазбасының жою жолдарына тоқталайық. rmuser(8) командасының көмегімен тез әрі нәтижелі түрде қолданушыны жоюға болады. Осы қолданушыға қатысты барлығы:үй директориясы,хаттар,жіберілген процесстер,ол құрған уақытша файлдар жойылады.Қолданушыны /etc/master.passwd және /etc/group жүйесінен шығарып тастайды.Қолданушыны жоюда тағыда мына командаларды қолдануға болады:userdel, user del, pw userdel.
РҰқсат құқықтары.
7. Linux –тегі тіркеу жазбасының құқықтарын ұйымдастыру. Оқу . Жазу. Орындау .
Linux файлдық жүйесінің әр объектісі үшін қолданушының осы объектімен қатынасын анықтайтын рұқсат құқықтар жиыны бар. Осындай объектілер файлдар, каталогтар, процесстер, сонымен қатар арнайы файлдар (мысалы, құрылғылар) болуы мүмкін. Осылай Linux-тегі әр объектіде қожайын болады, рұқсат құқықтары файл қожайынына қатысты қолданылады. Олар үш топ жиынтығынан тұратын үш атрибут бойынша жіктеледі:
оқу(r), жазу(w), орындау(w) қожайын үшін;
оқу, жазу, орындау қожайындар тобы үшін;
оқу, жазу, орындау қалғандары үшін;
Мұндай
құқықтарды қысқаша жазу түрінде былай
көрсетуге болады:
барлығы
үшін оқу, жазу және орындауға рұқсат
жазу
тек файл қожайынына ғана рұқсат, ал оқу
мен орындау қалғандары үшін.
жазу
тек файл қожайыны мен қожайындар тобына
ғана рұқсат, ал оқу қалғандары
үшін.
Құқықтардың
осылай таралуы қолданушыға рұқсат
ресурстарды басқаруға мүмкіндік береді.
8. Каталогтардың құқықтарының ерекшеліктері .
Рұқсат құқықтары каталогтарға жа жұреді. Олар келесіні білдіреді: r- егер каталогтан оқу құқы орнатылған болса, онда оның ішіндегісін ls командасы арқылы көруге болады. w- егер каталогқа жазу құқы орнатылған болса, онда қолданушы ағымдағы каталогтағы файлдарды құра және жоя алады. Және қолданушы каталогтан файлды егер онда файлға жазу құқы болмаса да жоя алады. Бұл жағдайды дұрыстауға мүмкіндік бар. Ол жайлы кешірек сөйлесеміз. x- егер каталогқа орындау құқы орнатылған болса, онда қолданушы cd командасына ұқсас команда арқылы осындай каталогқа көшуге құқы бар. Осылай “жасырын” деп аталатын файлдарды құру мүмкіндігі туады. Ол кезде файл тізімін алуға болады, бірақ файл атын нақты білетін қолданушы оны “жасырын” каталогтан көшіріп алуына болады