3Тапсырма

Сөйлем құруға негіз болатын бастауыш пен баяндауыш тұрлауы мүшелер деп аталады.Сөйлемде айтылған қимыл-әрекеттің несін білдіретін турлаулы мүшесі бастауыш деп аталады.Бастауыш кім?не?кімі?несі? деген сұрақтарға жауап береді.Бастауыштың іс-әрекеттің,қимылын,тайкүйін,оқиғаның болғаншағын білідіретін сөйлемнің турлаулы мүшесі баяндауыш деп аталады.Баяндауыш не істейді?не істеме?не қайтейді?деген сұрақтарға жауап береді.досым келді.

Билет№16Қазақтың белгілі күйшілері

Қазақ халқының көптеген атақты күйшелері бар.Олар Дина Нұрпеисова,Құрмаңғазы Сағырбаев және т.б.күйшелері бар.Құрмаңғазы 1806 дылы туған.Оның музыкалық мұрасы өте бай.Ұлы сазгердің өмірі түрлі оқиғаларға толы.Оның күйлерінен бүтін бір дәүір мен сол заманның өмірі мен турмысы байқалады.Құрмаңғазы атындағы ұлт аспаптар оркестрі Құрмаңғазы мұрасын өте беріп сақтады.Бұл Мәскеуде,Ленинградта баптық жағалаунда.Молдавияда орта Азия республикаралында да өнер көрсеткен.Дина Нұрпеисова Құрмаңғазының шақырты болған.Дина көп күйлерді жазған.Олар 7 наурыз,бұл-бұл,Октябрь күй және т.б.Дина арқасында Құрмаңғазының музыкалық мұрасы бізге жетті болды.

2-тапсырма

Қазақ тілі туралы қысқаша мәлімет

Қазақ тілі - қазақ халқының ана тілі. Ол түркі тілдері тобына жатады. Қазақ тілі сияқты түркі тілдері тобынан тараған қазіргі қарақалпақ, ноғай, башкұрт, қырғыз, өзбек, түрікмен, әзірбайжан, ұйғыр, чуваш, тува, саха тілдерінде сөйлейтін халықтар бір-бірімен еркін түсінісе алады. Сол себепті бұл тілдер өзара туыстас тілдер болып есептеледі. Ал қазақ, қарақалпақ, ноғай, татар, башқұрт тілдері бір-біріне өте жақын. Өйткені бұлар жалпы түркі тілдерінің бір тармағы - қыпшақ-ноғай тобынан өрбіген тілдер. Қазақ тілі өзінің көп ғасырлық дамуы барысында рулық тіл дәуірін де, тайпалық тіл дәуірін де, халықтық тіл дәуірін де басынан кешірді. Ол осы ұзак уакыт бойы қазақ халқының өзара тілдесу қажеттілігін өтеп келумен қатар, оның рухани байлығы - ауыз әдебиетін атадан балаға мұра етіп ауызша жеткізді. Мұны «Ер Төстік», «Аяз би» сияқты қазақ ертегілерінен, «Қобыланды батыр», «Ер Тарғын», «Алпамыс» тәрізді батырлар жырынан, «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш - Баян сүлу» секілді ғашықтық жырларынан, сонымен бірге халқымыздың аса мол мақал-мәтелдерінен, жұмбактары мен жаңылтпаштарынан көруге болады.

3Тапсырма

Сөйлемдегі тұрлаулы мүшелерді анықтап,толықтап,пасықтап тұратын сөздер сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері деп аталады.

Анықтауыш зат есімнен болған мүшенің сынсипатын анықтап тұрады.Сұрақтары қандай?қай?кімнің?ненің?неше?нешінші?қанша?Анықтауыш сын есімнен,сан есімнен,есімдікпен,зат есімнен,есімшемен айтылады.

Ол жетінші уйде тұрады.

Толықтауыш іс-оқиғаны заттық мағына жағынан сипаттайды.Сұрақтары кімге?неге?кімді?нені?кімде?неде?кімнен?неден?кіммен?немен?Толықтауыш тура мен данама болады.Толықтауыш тура Т.с.айтылады.Сен айтқан кітапты оқидым.Жанама толыктауыш Т.с.басқа жанама септіктерде айтылады.Кітап пен жұмыс істейдім.

Сөйлемде қимыл-әрекеттің жай-күйін мезгілін,мекенін білдіретің турлаусыз мүше пысықтауыш дап аталады.

Мағынасына қарай:1Мекен,қайда?қайдан?Қалай қарай?Ол төмен қарады

2Себеп-салдар:не үшін?неге?Ол босқа келді,3Мезгіл:қаша?қашаннан бері?Ол кеше келді,4Сын-қимыл:қалай?қалайша?қайтіп?Ол жаяу келді,5Мақсат:неге?не мақсатпен?Ол әдейі келді

Билет№17Қазақтың батыр қыздары

Батыр Мәншүк Маметова 1922жылы Гурьев облысы Орда ауданында туған.Азан шақырып қойған аты Мәнсия.Мәншүк Маметова Алматыда медицина институтында оқиды.Ол 1942 жылы өзі сұранып майданға кетті,21атқыштар дивизиясында болды.Алғы шепте айқасқа түскен алғашқы күннен-ақ қаруластарын қайсарлығымен,табандылығымен,елжүрек батылдығымен қайран қалды.(1922-1943)

2-тапсырма

Шешендік өнер

Шешөндік өнердің тууы, қалыптасуы жалпы тіл өнерінің шығуымен, адам қоғамының пайда болуымен байланысты Өйткені әрбір қоғамның өзіне лайықты қарым-қатынасы болатыны сияқты,оның өзіне лайықты ойлау, сөйлеу мәдениеті, озық ойлы, шебер тілді адамдары да болатыны даусыз.

Шешендік өнер туралы ғылымды халықаралық тілде риторика деиді.

Шешендік өнер халықтық-демократиялық қоғамдарда ақыл-ойға,сөзге еркіндік бар жерде дамиды.

Ресейдегі шешендік өнердің негізін салған атақты орыс ғалымы М.В.Ломоносов болды. Ол бірінші болып орыс тілінде «Краткое руководство к красноречию» деген еңбек жазды.

Қазақ шешендік енерінің шығу, қалыптасу, даму тарихы, оның көрнекті өкілдері - шешен билер мен батырлардың шығармашылық өмірбаяндары жазылды.

Қазақ шешендік сөздерінің бастауы — мақалдар мен мәтелдер.