Зертханалық жұмыс №3 Моллюскалар тектүрін оқып білу және анықтау.

P HYLUM MOLLUSCA

Classis Gastropoda

Cerithium

Қабыршағы спираль тәріздес бұралған. Бұралмасы биік. Тесікшесі доға тәріздес өсімдіктермен қоректенеді. Жылы теңіздердің сублитораль белдемінде мекендейді. Көбінесе балдырлардың тарамымен. (Юра – қазіргі уақыт).

Helix (бақ ұлуы)

Қабыршағы қалың, ені мен биіктігі бірдей. Тесікшесі доға тәріздес, қазіргі уақыттағы өкілдерінде қабыршағының беткі жағында түсті сызықтары бар. Құрлықта мекендейді. Аяғы арқылы орынын ауыстары. (Палеоген – қазіргі уақыт).

B ellorophon

Қабыршағы бір жақ кеңістікте иілген спираль тәріздес. Екі жақты симметриялы. Ең соңғы иілім алдынғыларын жауып отырады. Соңғы иілімі бойынша кішігірім сызық орналасқан. Ол терең ойыстың өсуінің ізі. (Ордовик – пермь).

Classis Bivalvia н/е Pelecypoda

Pecten

Қабыршағы жіңішке, тең жақты және тең қабыршақты, анағұрлым тегістелген, бос жағында құлақ тәріздес өсінділері болады Құлпы әлсіз дамыған, бірақ барлық жағдайда үшбұрышты ойысы болады. Ішкі жағында жапқыш бұлшық етінің ізі бар. Қабыршағының беткі жағында радиалды ұабырғалары бар. Осы өкілдің атауы «пектен» - «бас киім». (Юра – қазіргі уақыт).

Mactra

Қабыршағы доға немесе үшбұрыш тәріздес. Беткі жағы тегіс н/е өсу іздерімен қоршалғын. Құлпы әртүрлі тісті. Оң жағында екі кардиналды тісті және әр жағынан қос тістен орналасқан бекітуші бұлшықеттерінің ізі жақсы көрінеді. (Палеоген – қазіргі уақыт)

O strea

Қабыршақтары орта өлшемді және ірі әртүрлі пішінді тең емес, беткі жағы кешенді болып табылады. Мантиялы сызығы біркелкі. Олар теңіз түбінде сол жақ қабыршағымен бекітіліп өмір сүреді. Ең ірілері теңіз түбінде бос жата береді. Топтармен әртүрлі үйілімдер құрайды. Тұздылығы біркелкі жылы теңіздерде мекендейді. (Триас – қазіргі уақыт).

Inoceramus

Қабыршақтары әртүрлі пішінді, доға тәріздес, ұзыннан созылған немесе дөңгелектенген өсуінің басталуы алдыңғы жағында орналасқан. Қабыршақтар қалың, анық көрінетін қабырғаларымен күрделенген. Теңіз түбінде бос жатады. Жылуды ұнататындар. (Юра – қазіргі уақыт).

H ippurites

Қабыршағы конус тәрізді тең емес, оң жағы конусты, сол жағы жалпақ жапқыш пішінді. Өлшемдері әртүрлі, ең ірілері 1 м – ге дейін жетеді. Олар таяз жылы теңіздерде бекітілген бентос болған. Осы ағзалар көп санды түзілімдер құраған. (Соңғы бор).

Pectunculus

Қ абыршағы дөңгелектенген біркелкі ірі. Өсімінің басталуы артқы жағына бұралған. Беткі жағында өсу іздері анық көрінген. Сонымен қоса радиалды қабырғалары дамыған құлпы тізбек тісті. Алдыңғы және артқы жағында тістері қатты еңістелген. Ал, өсуінің бастауында нашар дамыған. Құлпы мен өсуінің басталуының арасында байланысқа арналған үшбұрышты алаңшасы бар. (Бор – қазіргі уақыт).

С lassis Cephalopoda

Cеratites

Иілімдері бір – бірін жартылай биіктікте жабатын спмраль тәріздес қабыршақты қимасы дөңгелектерден төртбұрышты сыртқы жағы сирек радиалды қабырғалармен. (Ортаңғы триас).

B elemnitella

Қабыршағы орта өлшемді, жіп немесе цилиндр тәрізді. Көбінесе өткір өсіндісімен аяқталады. Алдыңғы жағынан альвеолаға дейін кішігірім ұзын тесікшесі болады. Рострдың сыртқы беткейінде қан айналым жүйесінің іздері болады. Оның көлденең қимасында өсу іздері байқалады. (Соңғы бор).

Nautilus

Қ абыршағы тегіс, кейде әжімді, иілімнің кескіні жартылай доғалыдан трапецияға дейін болады. Сифон орта жағында. Бөлгіш сызығы ішкі жағында, ауызында екі күшті мүйізшелі бөлгіштері бар. Қазіргі өкілдері Тынық мұхиттың батыс бөлігінде кездеседі. (Палеоген – қазіргі уақыт).

Perisphinсtes

Қабыршағы эвалютті, кіндігі кішігірім. Қимасы дөңгелектенген немесе доғаланған беткі жағында анық көрінетін қабырғалары көп, соңғы иілімдері қабырғалары бөлінбеген. (Ортаңғы юра).