Дәріс тақырыбы: Әлеуметтік аурулар, оны алдын алу шаралары

Дәріс тезистері:

«Жүрек тамыр аурулары» термині әртүрлі аурулар түрін біріктіреді: атеросклероз, гипертониялық аурулар, ревматизм, миакард т.б. Атеросклероз ауруы себептен-себепсіз бірінші орында тұрған жоқ. Бұл ауру зат алмасуға байланысты. Атеросклероз – артерия қабырғасында өзіндік холестерин түйірлерінің жабысып, оны тарылтып, бітеліп қалуынан пайда болады (тәжі тамырларында).Оның нәтижесірде мүшелердің қоректенуі, оттегімен қамтамасыз етілуі бұзылады. Атеросклероздың пайда болуы созылмалы дұрыс тамақтанбаудың, жануарлар майын және қантты көп пайдалану, аз қозғалу және бейім тұқымқуалаушылық нәтижесінде.Осының ең қауіптісі жүрек пен ми тамырларының бітелуі. Атеросклероздың нағыз бөліктері және ауыр да, кординальды бөліктері ең үлкен бағамен бағаланады. Ол үшін адамдар ғылыми техникалық прогресс өңірінде үлкен баға береді. Атеросклерозды тану оқуды меңгеру өте үлкен жолмен жүзеге асады, әсіресе олар клиницист үшін, сонымен қоса диагностика үшін аса маңызды. Дәрігерлер негізінде атеросклерозды оның ауыр жүректік және ми қыртысында, ауру адамдарды осы аурулардың пайда болуынан-ақ назар аударады. Барлық атеросклероз локализациясының неғұрлым практикалық жүзінде көп орын алатындығын, яғни жеңліс көрсететін жері-жүректің веналартериясы.

Осы зерттеудің арқасында эпидемиологтардың атеросклероз және жүректің ишемиялық аурулары жөнінде мынадай қорытынды пайда бола бастады:

1. Жүректің ишемиялық аурулары біркелкі емес жағдайда тек қана әртүрлі халықтарда ғана көрініс тапқан жоқ, сонымен қоса сол мемлекеттердің ішіндегі мекен ететін топтарда да бар делінген.

2. Бұл ауру көбінесе жасырын түрде пайдалынады.

3. Осы ауру аяқастынан адам өлімінеде әкеп соғуы мүмкін. Бұл өлген адамның 75 пайызы жедел жәрдем келгенге дейін өліп кетуі анықтаған.

Осы берілген анықтамалар ишемиялық жүрек ауруларының адам өміріне өте қауыпті екенін дәлелдейді.

Ең негізгі липитер болып адам қандағы май қышқылдары, триглицериттер, фосфолипиттер, бос холестериндер және сфингомилиндер жатады. Липиттердің физиологиялық қасиеттеріне олардың клестат және клетка структуралық құрамы және басқа да өмірге қажетті заттардың синтезі үшін қажетті екені анық. Оларға стероидты гармондар Д витамині т.б. олардың организмдегі ең негізгі күш қуат, энергия беруші байлығы болып табылады.

Ағзадағы липитке деген сұраныс қоректенуді қамтамасыз етеді және липит алмасуын жүзеге асырады. Осы циклдардың бұзылуының салдарынан, сонымен қоса холестериннің алмасуының бұзылуы салдарынан атеросклероз ауруы пайда болады.

Ең негізгі өзгерістер болып холестерин эфирлерінің қалыңдап сосуд қабырғасында жиналып үйіліп қалуы болып табылады. Соған байланысты холестерин алмасуына нақтырақ тоқталып кетейік. Холестериннің негізгі бастауы болып, ащы ішектің жоғарғы сору аймағы болып:

1. Тағам: орта есеппен холестериннің мөлшері шамамен 1 грамм құрайды. Кейде оданда көп жиналуы мүмкін.

2. Асқазан қарынның эпифиалды тракты жәнеде ішек қарын сөлі жарты грамм холестеринді құрайды.

Бұл мөлшерден күніне 0,3-0,5 г. алынады. Ескі анықтамаға қарап, қазіргі оқымысты адамдар холестериннің синтезделуіне барлық ткандер әсересе ішекпен бауырда жасалады делінеді.

Холестериннің даму себебі: ішектегі олардың болмауы холестерин синтезінің 5-10 есе көтерілуіне әкеп соғады. Холестерин суда ерімейді. Қан құрамында ол майлы қышқылдарына байланысты. Сол себептен зат алмасуынна жақсы әсерін тигізеді. Ол сонымен қоса қаныққан майлы қышқылдарменде байланысады.

Адамда ең жоғарғы мөлшердегі холестерин бар делінеді. Ол әртүрлі факторларға байланысты. Яғни адамның жынысы, жас мөлшері, тамақтану деңгейі, физикалық актифтілігі, гармондық деңгейі жатады. Холестериннің бөліну мөлшері бір күн ішіндегі жиналған мөлшермен есептелінеді.

Холестерин «Денсаулықтың жауы емес». Онсыз адам ағзасы тіршілік ете алмайды. Яғни ол адамның өміріне қауып төндіруі мүмкін және әртүрлі клеткалардың өзгеруіне әкеп соғады. Физикалық, химиялық әртүрлігіне байланысты келесі протолипид липопроидтер кластарына жіктеледі:

1. 90 пайызы тағамдық триглицеридтерден және тек қана 5 пайызы холестериннен тұратын хиломикрондар. Олар ішек қабырғасына тағамдық триглицеридтермен холестеридтерінің сіңірілуі процесінде жүзеге асады.

2. Липопротеидтер ең төменгі мөлшерде олардың негізгі компоненті болып бірдендік триглицерид, 12 пайызы холестерин. Олар бауырда синтезделеді де,қанда бөлінеді.

3. Липопротеидтер төменгі тығыздықта липопротеидтер класындағы холестеринге ең бай бөлігі. Сау адамдарда қан плазмасының құрамында холестериннің 3/2 бөлігі липопротеидтерінің құрамында болады.сондықтан олар холестериннің ең негізгі транспорттық формасы болып табылады.

4. Липопротеидтер жоғары тығыздықта олардың 50 пайызы ақуыз,30 пайызы фосфорлипидтер, 20 пайызы холестерин және шамалы триглицеридтер болады. Олар: бауырда және ащы ішекте жасалады.

Липопротеидтердің тасымалдануы негізіндегі кеңеюі холестериннің мөлшерінің өзгеруіне және триглицериннің қан плазмасындағы мөлшеріне әкеп соғады. Практикалық тұғыда қарағанда липерлипопротеидтер ең маңызды фактор болып атеросклероз және ишемиялық жүрек ауруының негізгі қозғалыс факторы болады. Қазіргі уақытта 1970 ж дүниежүзілік денсаулық сақтау орган ғалымдарының нақтылап кеткен анықталуы қолданылады. «Атеросклероз» термині 1904ж ғылымға енгізілген болатын.

Атеросклероздың болуы салдарынын бірден көрініс табатыны ол,мүшелер мен ткандердегі қан айналымының бұзылуы.Мұның салдарынан нерв импульсындағы артерияның зардап шегуі.Бұл артерияның дұрыс ашылмауына әкелуі мүмкін.Кейбір жағдайда дұрыс тамақтанбау және ағзаның фунциясының бұзылуы байқалады.

Көрсетілген анықтамаларға сүйене отырып, атеросклерозбен жүректің ишемиялық ауруының дамуы көп елдерде көп факторлы программалар дамуда.Бұл жұмыстарының нәтижелері жақсы көрініс берді.1981ж жүргізілген қорытынды бойынша,жүрек сосуд ауруларына қарсы жасалған үлкен проект «Солтүстік Карерия» проект 1972-1977жж.Финляндияда жүргізілді. Оларға 185мың 303 осы аурумен ауыратын және өлім хәліндегі адамдар табылған.

Негізгі әдебиет: (1,2,5,6,7,11,12,15,16)

Қосымша әдебиет: (1,2,3,5,8,14,11,15,16)

№6 дәріс